Lưu đày trong cõi xác người (Truyện ngắn mới chỉnh sửa)

Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt

Rọi suốt trăm năm một cõi đi về

_Trịnh Công Sơn_

          Ở đời này sống là bất hạnh, chết được là tốt. Tiếng cười chỉ là ảo ảnh, nước mắt mới là có thật. Người ta nói tiếng khóc chào đời của đứa trẻ sinh ra cũng là tiếng khóc đưa ma của cuộc đời. Phải chăng một đứa trẻ chưa có kí ức cũng đớn đau vì phải rời xa chốn quê nhà để bắt đầu cuộc lưu đày trần gian, cho trăm năm nhật nguyệt đè nặng hai vai để tạo quả mãi không thôi?

          Đừng sống, hãy tồn tại! Nếu không tồn tại được thì chết là hạnh phúc.

          Mùa xuân là mùa của chết chóc. Cái tiết lành lạnh của mùa xuân khá đẹp cho người ta đi về.

***

          Nhu đang đứng trong đám tang em trai mình. Cậu bé được phát hiện ngã từ tầng ba xuống đất, xương sườn vỡ nát chọc thẳng vào tim, máu từ não qua tai chảy ròng ròng. Mọi người ai cũng khóc. Đau đớn. Vật vã. Chỉ mình Nhu không khóc. Lúc vào nhà tang lễ, Nhu còn phải lấy tay che mặt để giấu đi những khúc cười ngặt nghẽo. Mãi một hồi sau, những vẻ mặt u ám mới đồng hóa để Nhu đeo lên cái mặt nạ rầu rĩ giống họ. Người ta bảo thằng An do mải nghịch nên xảy chân ngã. Nhưng Nhu biết, nó tự nhảy lầu để tìm đến cái chết. Nhu thấy nó ôm chặt trong lòng cuốn Doraemon Ngôi sao Cảm[1].

          An là một thằng bé hậu đậu, học dốt và yếu đuối. Chưa môn học nào nó qua nổi điểm năm. Nó không phải đứa mải chơi, tối nào nó cũng ngồi vào bàn học, hành hạ mình với đống bài tập khô không khốc của đủ các môn học, người nóng như lên cơn sốt, mồ hôi vã ra như tắm, nhưng vẫn chẳng làm nổi bài nào. Đến môn thể dục nó cũng đứng bét vì thể lực quá yếu. Một lần chạy mà vấp đến chục lần, đầu gối be bét mà vẫn về đích sau cùng. Âu cũng là do nó sinh ra đã thế, nhưng chó người không ai chịu hiểu cho nó, chúng một mực ép nó phải chạy vào guồng quay của chúng.

          An không có bạn bè ngoài thế giới thực, không đứa nào chơi với nó vì quá kém cỏi. Nó chơi cái gì cũng thua, đến oẳn tù tì cũng chẳng bao giờ thắng. Là hiện thân của Nobita, nhưng cái xã hội quỷ dữ này không giống thế giới của Doraemon để nó được bao bọc, an ủi. Cái hiền yếu biến nó thành con vật trong lớp học. Cô giáo tha hồ xỉ vả, bạn bè tha hồ bắt nạt đến phát khóc mới chịu. Bọn con gái gọi nó là thằng đao, thằng đần, nhìn mặt đã thấy hãm. Bọn con trai hễ trông thấy nó thì tiện chân cũng sút cho vài phát. Thi thoảng nó còn bị lôi vào nhà vệ sinh để mút chim mấy thằng trong lớp. Ở lớp có tội trạng gì cứ nhằm nó mà đổ vấy. Có lần thằng Phi bắn nịt giấy trúng người cô giáo, cả lớp đồng thanh chỉ vào nó, làm nó bị kỉ luật lên xuống. Vẽ bậy lên bàn cũng là nó, chửi giáo viên cũng là nó, nói xấu bạn cũng là nó, quỵt tiền vé xem phim cũng là nó. Nó thanh minh. Ai nghe? Ai tin? Một cái mồm thắng nổi vài chục cái mồm không?

          Bao nhiêu bận như thế, nó trở thành cái nhọt trong mắt giáo viên. Các cô bộ môn thay nhau trù dập nó, còn cô chủ nhiệm thì luôn mồm: “Sao anh không biến mẹ nó đi cho cái lớp này yên ổn!”. Cô ngu lắm, nó mà đi thì lấy ai hứng tội cho cái lớp bỏ mẹ của cô. Nát từ trên nát xuống lỗ mà còn làm cao. Tần suất mời phụ huynh của nó tăng theo hàng tháng, hàng tuần. Khốn nạn, bố mẹ nó tin cô giáo hơn tin nó. Nhà nó làm ăn bận túi bụi mà lại bị gọi liên tục thế này bố nó điên lắm, chẳng thế mà các đòn đánh cũng đa dạng theo năm tháng. Đũa cả, cán chổi, roi mây, khúc gỗ, kìm, nước sôi, đủ các thể loại mà nó vẫn không chịu tiến bộ. Ấy thế mà giờ ông ấy đang khóc to nhất cơ. Cả con mẹ cô giáo xăm môi đỏ chói như đĩ móng đỏ cũng giả vờ chảy tí nước mắt ra vẻ thương xót lắm trong khi tiền viếng của lớp nó đã ăn mất một nửa. Rặt một lũ chó má mà khoái diễn, đời có trả catse đâu mà chúng nó đam mê nghiệp diễn thế không biết?

          Nhưng An cũng có những người bạn của riêng nó. Doraemon, Nobita, Xuka, Chaien, Xêkô, Dekhi[2]… đó mới là những người bạn hiền có thật của nó, chỉ cần nó tin rằng họ có thật. Nó chẳng sống tí nào ở thế giới này đâu, nó sống ở nước Nhật, dưới đáy biển, lòng đất, trên những tầng mây, những dải ngân hà, ở các hành tinh xa xôi trong những cuốn truyện Doraemon cơ. Đêm nào nó cũng mơ được phiêu lưu cùng đám bạn thân đến những miền đất mới, nơi mà nó được chơi đùa, được chiến đấu, được thể hiện hết mình, được trò chuyện, được sống với những người bạn chân thật, trân trọng nó. Ở nơi ấy, nó biết nó tồn tại, biết rằng người ta coi nó là con người. Nó mơ về những bữa cơm ấm áp bên gia đình Nobita, mơ được vui đùa ở sân bóng chày có mấy cái ống nước, mơ được Dekhi giảng những bài tập khó, mơ được thấy hoa bồ công anh nói chuyện với con cùng Nobita[3], mơ được Chaien bảo vệ khỏi bọn quỷ dữ ở lớp học… Và, trong những lúc đau đớn nhất, nó mơ được gối đầu lên vòng tay Doraemon, được chú mèo máy từ tâm vỗ về, an ủi. Những bảo bối của Doraemon sẽ là phép màu kì diệu hóa giải những bế tắc của nó. Sống ở thế giới đó, nó hạnh phúc lắm. Những lần đi học bị bắt nạt, bị nhiếc mắng, đe nẹt, nó lại chạy về, ôm cuốn Doraemon trong lòng khóc rưng rức. Nó ước được là Nobita, mỗi lần bị bắt nạt đều có Doraemon an ủi, giúp đỡ. Cuộc đời nó chỉ biết có thế. Tại sao Nobita có Doraemon mà nó không có? Đã nhiều lần Nhu thấy nó nói chuyện một mình. Hình như nó tưởng Doraemon đang ở cạnh nó. Nó thường thường chạy lên ban công, đứng lặng một mình, nhìn lên trời mà nước mắt chảy dài. Không biết nó có nhìn thấy thế giới Doraemon trên những tầng mây cao vút không, chỉ thấy nó gào to “Doreamon, mình biết các bạn có thật, cho mình đi theo với! Mình muốn được sống với các bạn!!!”

          Với thằng An, cái chết là hạnh phúc nhất với nó, còn sống thì còn đọa đày. Nên bây giờ Nhu không buồn, Nhu thấy mừng cho nó đã đến được thế giới ấy. Nó sẽ được yêu thương, được hạnh phúc mãi mãi nơi đó, bên những người bạn đích thực của nó, lánh xa xã hội quỷ dữ này. Nhu chỉ thấy bất công cho nó, một đứa trẻ ngây thơ, trong sáng như nó sao lại phải ngậm nhật nguyệt từ kiếp trước nhiều như thế? Rọi suốt chuyến đi của nó đến giờ mới hết?

***

          Đêm kết thúc tang lễ, trong lúc mọi người còn tỏ vẻ đau buồn thì Nhu chạy tọt lên phòng thủ dâm. Cái chết của thằng An chẳng liên quan đến Nhu lắm. Ra đi thì cũng phải trở về, đó là lẽ vô thường, và đã mấy hôm nay Nhu không thủ dâm rồi. Nhu bật những bộ phim khiêu dâm ưa thích trên máy tính, chìm đắm trong ảo giác về mùi vị cơ thể của những ngôi sao điển trai, cơ bắp, có dương vật to bự, cong cong như cái lưỡi liềm màu vàng. Rồi Nhu khéo léo đưa tay vào trong cơ thể, tự tưởng tượng các chàng trai kia đang xâm nhập bên trong mình. Đầy hoan lạc.

          Không như An, Nhu là đứa học giỏi, cần cù bù thông minh nên lúc nào cũng đứng đầu lớp. Nhờ miệt mài học tập mà Nhu đậu thủ khoa ngành Tài chính – Ngân hàng. Bạn bè nể Nhu, nhưng cũng chỉ nể vì học giỏi chứ chẳng đứa nào chơi với Nhu, vì Nhu là đứa xấu xí, quê mùa. Tạo hóa hắt một đống chàm lên người Nhu từ lúc mới lọt lòng, tát cả vào giữa mặt một mảng chàm to bằng nửa cái tòa nhà Quốc hội. Là đứa xấu máu nên da dẻ Nhu lúc nào cũng đen đúa, khôc khốc, lại thêm đợt lên sởi rỗ hết cả mặt. Hai vai Nhu to bạnh như hai tấm phản gỗ, lưng oằn ra chẳng khác gì con gấu, phần trên to bao nhiêu thì phần dưới tóp bấy nhiêu. Nhìn Nhu, ai cũng bảo có họ hàng với thằng Quasimodo[4]. Ai nhìn thấy Nhu lần đầu cũng không khỏi trầm trồ bàn tán. Cơ thể xấu xí khiến Nhu ngại giao tiếp với thế giới bên ngoài, lâu dần thành bệnh sợ đám đông, nên cả ngày chỉ đến trường rồi về nhà, chẳng dám ló mặt đi đâu. Nhu sợ hãi mỗi khi có người nhìn vào mình. Đến ngồi ăn quà ngoài quán hay đi mua một món đồ đơn giản Nhu cũng không dám, vì đi đâu cũng có người nhìn Nhu, bà tán về Nhu. Hễ đi giữa một đám đông là chân tay Nhu cứng như xác chết, không đi lại bình thường được. Có lần đi mua xà phòng, Nhu phải run rẩy mãi mới cất được giọng lí nhí, bác bán hàng không nghe rõ mới hỏi lại, khách hàng theo quán tính cũng quay lại nhìn, thế mà mặt Nhu cắt không một giọt máu, giọng lạc đi không thể nói được nữa, chỉ biết chạy nhanh về nhà ngồi khóc.

          Trong khi những đứa con gái khác tha hồ bạn bè, yêu đương, tự sướng khoe ảnh thì suốt bốn năm đại học Nhu chỉ biết lao đầu vào học, học đến nỗi mụn mẩy nổi khắp người. Facebook của bạn tràn ngập ảnh hẹn hò, chơi bời thì Facebook của Nhu trắng trơn không một hoạt động. Bọn con gái trong lớp chỉ cần post status [5] “Đói quá, đi ăn cơm đây!” cũng có trăm lượt like, còn Nhu dù có post status mang tầm quốc tế cũng chẳng ai thèm bố thí lấy nổi một cái like. Dần dà, Nhu bị đẩy xa khỏi thế giới bên ngoài.

          Ở đời này xấu là cái tội lớn nhất. Đẹp nó giống như ngôi nữ hoàng không ngai, dù có xấu xa đến đâu vẫn có người yêu mến, còn xấu thì có bất động người ta vẫn ghét như hắt nước đổ đi. Tốt xấu vốn đâu thuộc bản chất như giống loài đạo đức giả vẫn hay ba hoa, nó chỉ nằm ở con mắt và con cu thôi. Nhu cũng là con gái, cũng biết thích con trai, cũng khao khát được yêu và cũng có những nhu cầu sinh lí bình thường. Đó là ước muốn giản dị của một cô gái bình thường, nhưng, với một đứa xấu xí thì là không bình thường. “Cái con bẩn bựa ấy mà cũng đòi yêu ư?”, “Chó cũng còn chê”, “Đã xấu xí còn gây sự chú ý”… đó là những gì Nhu nghe thấy từ mồm bọn con gái khi chúng biết Nhu thích một cậu trai cùng lớp. Cậu trai kia thì tất nhiên, tránh Nhu như tránh hủi. Yêu đơn phương đã khổ, nhưng chịu sự ghê tởm của người mình yêu theo cái kiểu “Cái loại xấu xí, tởm lợm như mày có chết tao cũng không ngó” thì càng đau càng nhục. 
        Không được yêu thì Nhu ngắm trộm, thiếu gì con trai cho Nhu ngắm. Chỉ có điều, càng ngắm lại càng thấy tủi thân và lạc lõng. Những chàng trai Nhu ngắm đều có một hai cô xinh đẹp cặp kè bên cạnh, khoảng cách giữa họ và Nhu cũng như giữa người và chó ghẻ. Cũng là kiếp làm người đấy, nhưng mấy con bé kia được trưng diện, được xe đưa người đón, được làm kiêu, được ngủ với hết thằng này đến thằng khác, nhét không biết bao nhiêu cái ấy vào cơ thể, còn Nhu chỉ còn biết thỏa mãn thị giác bằng những bộ phim khiêu dâm và những cái nhìn lén vào phần dưới đũng quần mấy thằng con trai mình thích. Nhu thèm được bọn con trai trêu ghẹo, thèm được sàm sỡ, thèm được nhìn với ánh mắt ham muốn. Thậm chí, thèm được cưỡng bức. Có lần Nhu cố tình đi vào mấy ổ tệ nạn để "được" cưỡng bức, nhưng, cũng chẳng thằng nào thèm ngó ngàng. Chỉ có những trận cười nham nhở và sự khinh bỉ tột cùng. Đến Thị Nở còn có Chí Phèo, còn con khốn nạn như Nhu, chó nhìn chó còn chạy.

          Nghĩ tới em, Nhu thấy ghen tị với nó và buồn cho mình. Tại sao nó tự tử thì chết còn Nhu thì không? Treo cổ thì đứt dây, uống thuốc ngủ thì nôn thốc tháo, lao vào ô tô thì chỉ kẹt giữa gầm. Đến cái chết cũng còn phân biệt. Các cô Hàn Quốc tự tử trông rõ đẹp, còn Nhu tự tử chẳng khác tranh đả kích là mấy, ai nhìn vào chỉ muốn chôn ngay cho đặng. Rõ là thằng An sướng hơn Nhu nhiều, cuộc lưu đày của nó quá ngắn, còn Nhu vẫn phải tiếp tục cuộc lưu đày của chính mình, chẳng biết khi nào mới thoát khỏi mà về chốn quê nhà. "Đôi tay nhân gian chưa từng độ lượng".

          Từ ngày thằng An mất cũng là lúc nhà Nhu tan nát. Bọn phường nó đuổi không cho mẹ Nhu bán ốc ở vỉa hè nữa. Mẹ cái bọn chó ấy! Nó ăn của nhà Nhu vài chục triệu mà vẫn đuổi cho bằng được. Hàng quán không bán được, nợ nần chồng chất, lãi mẹ đẻ lãi con, ngày nào cũng có người đến nhà đòi nợ. Bố Nhu từ lúc không phụ bán ốc đâm ra ươn người, chỉ biết nốc rượu đến say khướt. Gia đình như thế, Nhu chỉ còn biết lao vào học như con thiêu thân cho quên ngày tháng, sống nửa hư nửa thực trong những bài hát của Electric Wizard [6] và những bức ảnh trai đẹp dán khắp phòng. Cứ mỗi đêm Nhu lại nằm mơ được hóa thân thành mỹ nữ xinh đẹp khiến ai ai cũng phải thèm khát, được làm tình với một câu trai đẹp nào đó, được họ chiều chuộng, ôm ấp.

Cho đến ngày ra trường, Nhu mới biết công sức học hành của mình đổ xuống sông xuống biển vì chẳng ở đâu nhận đứa như Nhu. Thời buổi này cần có tiền, quan hệ và sắc dục, cả ba cái đó Nhu đều không có. “Chỗ chị vừa tuyển đủ người rồi”, “Em không đủ tiêu chí của công ty anh”... ở đâu họ cũng nói những câu đấy với Nhu. Thà nhận một đứa không bằng cấp còn hơn nhận đứa dị dạng như Nhu. Đến bất cứ công ty nào cũng có những ánh mắt khinh bỉ bám ghìm lấy cơ thể Nhu từ lúc bước vào đến lúc đi ra. Đốn mạt cho đời một con xấu gái, sống bao nhiêu năm mới nhận ra sự nỗ lực, cố gắng chẳng có ý nghĩa gì trong thời đại này, cái thời đại mà từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài đều sống vì tiền và bộ phận sinh dục, cấu kết với nhau tạo nên thứ định mệnh nhân tạo mà con người chẳng thể lật đi được. Qua rồi thời đại của anh hùng, của Jang Van Jang. Chẳng còn lối thoát nào cho Nhu ngoài cái chết.

          Hôm nay, Nhu quyết định tự tử lần nữa. Chìm trong tiếng nhạc mê ảo của Electric Wizard, Nhu nốc thẳng 50 viên thuốc ngủ cho lịm dần cơn mê…

          …Nhưng… trời không cho Nhu chết...

          - Thằng chó! Chỉ biết ăn với rượu, để nợ nần thế này. Biến mẹ khỏi nhà tao đi! Chết mẹ cả lũ chúng mày hết đi!

          - Con khốn nạn, mày đuổi bố, lần này bố đốt cả họ mày con ạ! Con đĩ Nhu đâu rồi?

          Tiếng bố mẹ cãi nhau ầm ầm làm Nhu chẳng chết được. Gọi Nhu không được, giận cá chém thớt, bố Nhu hầm hầm lên phòng, cầm chiếc ghế ném thẳng vào bụng, làm Nhu giật mình, nôn thốc nôn tháo chỗ thuốc ngủ vừa uống. Không biết đây là lần thứ bao nhiêu Nhu không được chết rồi? Trong cơn nửa say nửa tình, Nhu lao như điên dại xuống bếp, cầm con dao thái thịt đâm thẳng vào tim bố. 
           Tay còn cầm con dao đẫm máu, cứ thế, Nhu chạy vội vào màn đêm đen kịt.

***

          Kể từ hôm ấy, trên địa bàn Hà Nội xảy ra nhiều vụ án mạng, hầu hết nạn nhân đều bị chết bởi vết dao đâm xuyên tim và đều là những người nghèo khổ, bệnh tật, đường cùng. Người ta tìm ra thủ phạm là một đứa con gái xấu xí tự xưng là con của Chúa xuống giúp loài người thoát khỏi cuộc lưu đày.

*Chú thích

[1] Một tập Doraemon truyện dài kể về cuộc phiêu lưu của nhóm bạn Doraemon đến hành tinh Ngôi sao Cảm, vương quốc của động vật, nơi ngập tràn tiếng cười và hạnh phúc.

[2] Những nhân vật cô bé, cậu bé trong sáng trong truyện Doraemon.

[3] Một mẩu truyện ngắn Doraemon kể về việc chú bé Nobita mượn bảo bối của Doraemon để coi cuộc trò chuyện của mẹ con hoa bồ công anh trong vườn. Câu chuyện mang ý nghĩa giáo dục nhân văn nhẹ nhàng, tự nhiên nhưng thấm thía bằng hình tượng văn học phong phú, sinh động.

[4] Nhân vật thằng gù có ngoại hình dị dạng trong tiểu thuyết Nhà thờ Đức bà của đại văn hào Victor Hugo.

[5] Dòng trạng thái được cá nhân đăng tải thường xuyên trên Facebook.
[6] Electric Wizard là một ban nhạc rock metal doom đến từ Anh quốc với những ca khúc tập trung vào điều huyền bí, kinh dị, ma thuật và cần sa, chết chóc.

Hải Phòng ngày 21 tháng 8 năm 2013

_Đức Long_

Xác nhện (Truyện ngắn đã chỉnh sửa)

          Ở đời này chúa ghét loài nhện. Sao tạo hóa lại có thể nặn ra thứ vật xấu xí, ghê tởm đến như thế? Trông chúng thật gớm ghiếc, đi đến đâu là gieo rắc sợ hãi, chết chóc đến đấy. Cá là cả xã hội này kinh tởm chúng vô cùng, thứ lạc loài của tự nhiên. Chẳng thế mà giống ấy luôn đóng vai phản diện trong mọi câu chuyện do con người nghĩ ra, từ cổ chí kim. Cái loại ấy dù có tuyệt chủng cũng chẳng ai thương xót. Ấy thế mà chúng cứ phơi cái mặt ra tồn tại suốt cả triệu năm nay mà chẳng ai làm gì được.

                Thật kinh khủng! Thứ sinh vật đáng sợ ấy lại đang hiện diện ngay trước mặt, chỉ cách có vài mét. Chắc tại quên đóng cửa sổ nên nó mò được vào. Một con nhện đen xì, to bằng đám tóc nhầy nhụa của xác chết. Thân thể sần sùi những sọc vằn như hàng trăm lỗ nhớp nháp trên những mảng da đầu đập vào mắt một người mắc chứng trypophobia[1], tám chân tua tủa lông lá như những con sâu róm đang ngọ nguậy trong cuống họng, chỉ nhìn thôi cũng thấy ngứa ngáy, nôn mửa khắp người. Cứ tưởng tượng mấy đám lông khốn kiếp ấy mà cọ qua người thì chẳng thể sống nổi. Mồm nó đang nhồm nhoàm nhai xác một con muỗi to tướng.

          Không thể để lâu hơn nữa, quyết định khai tử nó. Chạy vội xuống bếp tìm lọ xịt côn trùng, nhưng, lọ xịt cạn khô chẳng còn nổi một giọt. Sau một hồi, quyết chí dùng cán chổi xử đẹp. Dù đã chuẩn bị sẵn tâm lí chiến đấu một sống một còn, nhưng hễ nhìn vào là thấy ớn lạnh xương sống, tay chân rụng rời. Vẫn không thể quen được.

          Lấy hết can đảm đập một nhát chổi. Giật mình. Nó chạy toáng khắp phòng. Rụng mất một chân, nhưng vẫn còn chạy nhanh lắm. Lần này bò ra mạn tủ lạnh, lần theo thấy nó đang cố lẩn trốn. Hình như tìm đường thoát nhưng không thấy.  Nhanh tay, đập tiếp một cú trời giáng khiến người nó tẹp lại, bắn ra một chất vàng thấy ghê. Rụng tiếp hai chân nữa, không bám được trên tường nên rơi độp xuống đất, luống cuống bò như kẻ mất trí vào gầm tủ. Cú đập lần này khá mạnh, khiến nó lê lết như một kẻ bị thương nặng, giật lên từng đợt. Định ra tay chốt hạ cú cuối cùng thì… Bỗng… khựng lại như một phản xạ. Đập vào mắt là sự đau đớn, hấp hối của một sinh vật đang cố tìm sự sống. Cố bước nhưng không nổi, thành ra cứ tập tễnh. Chắc phải đau lắm, giống một người bị tai nạn lòi hết lục phủ ngũ tạng.

          Lặng đi một lúc. Như một tia sét ngang qua. Hay tại lòng người vẫn còn? Bỗng nhiên, thấy tội nghiệp. Con nhện ấy cũng chỉ là một sinh vật bé nhỏ, chẳng làm hại gì đến ai. Thậm chí vào nhà này chỉ để bắt muỗi, và cũng yên phận trên tường chứ đâu có bén mảng gì đến người. Chỉ vì sợ, kinh hãi ngoại hình, một nỗi sợ không nguyên nhân mà chính mình cũng thấy thật vô lí. Tại sao lại sợ hãi trước một loài vật vô hại, thậm chí là giúp ích cho người? Tại sao lại khép nó vào vai phản diện? Chỉ vì không tiếp xúc thường xuyên với nó? Chỉ vì nó xấu xí? Mà chắc gì nó đã xấu hay chỉ có tự mình thấy nó xấu. Có khi chính mình còn xấu gấp vạn lần nó? Tạo hóa sinh ra mọi thứ đều như nhau, cùng tồn tại trong tự nhiên như nhau. Lấy chuẩn gì để bảo nó xấu? Biết đâu trong mắt nó, loài người cũng xấu như một con quỷ dữ? Cùng là con của tạo hóa, nếu tạo hóa không phán xét thì con người có quyền gì? Càng nghĩ càng thấy bản thân chẳng khác gì những người ngoài kia, tự lấy mình làm chuẩn thiên hạ để chà đạp lên những thứ khác biệt với mình, lấy cái cố hữu ngàn năm trong đầu óc để giết chết những cái còn mới mẻ. Hôm nay là con nhện nhỏ bé, ai biết ngày mai sẽ là những gì? Cuối cùng thì tội ác và đau khổ đều do vô minh mà ra.

          Có vẻ như con nhện không qua nổi, giãy thêm mấy cái rồi cứng đờ người. Lặng lẽ lấy tay đưa nó vào hộp, tự cắt tay mình để máu chảy trên thân xác ấy. Một chữ ngộ tình cờ để học cách tôn trọng sự khác biệt.

*Chú thích

[1] Trypophobia là dạng bệnh tâm lý chưa được công nhận, đó là ta có cảm giác nổi da gà, cảm giác ghê rợn, ám ảnh khi nhìn thấy hình ảnh có nhiều lỗ tròn hoặc nhóm các lỗ tròn, ví dụ như tổ ong, bát sen, lỗ đục trên thân cây, lỗ trên lưng con cóc tổ ong. Tùy vào mức độ bệnh lí của mỗi người mà có thể sợ hãi đối với từng cấp độ hình ảnh mà người đó nhìn thấy. Thậm chí, nếu bị nặng sẽ bị ảm ảnh bởi ngay cả những thứ như bát sen, tổ ong.

Hải Phòng ngày 27 tháng 8 năm 2013

_Đức Long_

Đôi điều về Casta diva - chuẩn mực của opera Bel Canto

Casta diva là một aria nằm trong cảnh một, vở opera Norma của nhà soạn nhạc Vincenzo Bellini. Đây là aria dành cho các giọng nữ cao màu sắc kịch tính (tuy nhiên các loại giọng khác cũng có thể hát theo chất giọng riêng của mình). Nhân vật trong aria này là cô nữ tu mang tên Norma, người hát là một giọng soprano. Trong aria này, cô tu sĩ Norma đang cầu nguyện nữ thần mặt trăng ban cho hòa bình. Casta diva từng được chọn vào một trong những aria được yêu thích nhất thế kỉ 19.

Vở opera này là một trong những aria khó nhất dành cho giọng nữ cao, đòi hỏi một giọng hát linh hoạt, kiểm soát quãng giọng cực tốt, nội lực nhưng phải tinh tế. Nó chứa đựng những cảm xúc dữ dội về sự xung đột giữa cá nhân và cộng đồng, tình yêu và và ghen tuông, tình bạn và hận thù., đau đơn, dằn vặt. Đòi hỏi người hát phải thấu trọn cảm xúc mới có thể nhập tâm để hát chứ không chỉ dừng ở việc phô diễn giọng hát. Người ta nói hát được Norma còn căng thẳng gấp ba lần việc hát một vai cho giọng siêu kịch tính của Wager.

Hai đỉnh cao nhất của Casta diva là Maria Callas và Joan Sutherland.

Maria Callas là người làm sống dậy Norma, thổi vào một sức sống mới cho Casta diva, phổ biến nó ra toàn opera trên thế giới, bà đã đạt kỉ lục diễn 89 buổi từ sau chiến tranh thế giới. Cách hát của Callas thể hiện rõ chất kịch tính của aria này, đúng nghĩa một nữ cao kịch tính. Đoạn cao trào, bà chỉ hát với note A5 nhưng âm lượng to, cho ra những âm thanh căng tràn. Bà đã đạt đến độ linh hoạt bậc thầy của giọng hát khi phiêu liền mạch một làn hơi bị cắt nhỏ chỉ bằng một sự chuyển động nhẹ của thanh quản, rất tinh tế, đúng nghĩa là NGHỆ THUẬT HÁT ĐẸP. Trong khi hầu hết các giọng nữ khác hát đoạn này đều bị ngắt hơi hoặc lộ rõ hơi thở, ngay cả đến những diva như Caballe, Sills cũng khó tránh khỏi việc ngắt hơi hoặc làm hơi bị chậm đi. Mời các bạn nghe đoạn 1:12-1:26
http://www.youtube.com/watch?v=TYl8GRJGnBY

Một điều nữa, là Callas khi hát aria này mới thực sự là diễn bằng giọng hát, thể hiện rõ cảm xúc, nội tâm nhân vật qua biểu cảm và giọng hát. Trong khi các ca sĩ khác thường chỉ đứng và hát, chỉ quan tâm đến phần hát mà bỏ qua phần diễn.

Đỉnh cao thứ hai là Joan Sutherland, bà đã lên tới tận D6 trong đoạn cao trào với độ sáng hoàn hảo về âm thanh, kèm theo một nội lực khổng lồ, đúng nghĩa một giọng nữ cao màu sắc kịch tính, mà lại nhẹ nhàng, sâu thẳm. Chỉ có Callas và Sutherland là có thể chuyển động nhẹ vocal chords khi hát đoạn này.
http://www.youtube.com/watch?v=iK2LwLyZAlc

Ngoài ra, Sutherland còn thêm thắt vào aria những đoạn trillo (rung láy) điêu luyện, thể hiện được rõ phẩm chất màu sắc linh hoạt trong giọng hát của mình.

Tất nhiên, cũng phải kể đến các đỉnh cao khác khi nhắc đến aria này như Beverly Sills với khả năng rung với tốc độ nhanh, chạy note cực kì linh hoạt, hay Caballe với khả năng vuốt giọng pianissimo (vuốt nhỏ tiếng) kinh điển. Nhưng đứng đầu vẫn là hai diva khổng lồ Callas và Sutherland.

Casta diva đòi hỏi tất cả về bel canto, phải hát chuẩn mực, cầu kì, hoa mỹ, cảm xúc cao độ, phải chăm chút cho vẻ đẹp của giọng hát, thể hiện được những kĩ thuật phức tạp nhất. Đó là lí do vì sao hầu như các ca sĩ opera đều muốn hát aria này để thể hiện đẳng cấp của mình. Aria này được coi là kinh điển của dòng opera Bel canto của Ý, chuẩn mực cho opera trên toàn thế giới.

Nhưng điều này không có nghĩa phải hát được Casta diva mới là đẳng cấp. Các diva như Birgit Nilsson, Jessye Norman, Victoria De Los Angeles... chưa hề hát Casta diva, nhưng họ vẫn luôn được đánh giá cao trong nền opera.

Hải Phòng ngày 24 tháng 2 năm 2014

_Đức Long_

Whitney Houston - Giọng hát đa thanh xuất sắc của nền âm nhạc đại chúng thế kỉ XX

Whitney không sở hữu một quãng giọng rộng như Mariah Carey hay Christina Aguilera, không đạt tới những note whistle siêu cao như Minnie Riperton, không xuống những note trầm siêu đẹp như Toni Braxton, không thể hát với chất giọng đàn ông như Nina Simone, cũng không belting được những quãng cao chót vót như Aretha Franklin hay Patti Labelle... nhưng trong suốt chặng đường gần 30 năm ca hát, với tài năng, sự lao động nghệ thuật miệt mài và những đặc tính riêng có, cũng như đặc trưng riêng về cuộc đời, sự nghiệp đã bồi đắp, kiến tạo để giúp cô trở thành một trong những giọng hát đa thanh, phong phú bậc nhất của nền âm nhạc đại chúng thế kỉ XX. Người ta vẫn thường ví rằng nếu opera có Maria Callas thì pop có Whitney Houston, những ca sĩ không hoàn thiện về giọng hát lẫn kĩ thuật nhưng bằng sự man dại, tự nhiên của mình đã tạo nên những đỉnh cao mà ít ai chạm tới được. Tất nhiên, cũng cần nói thêm những đối trọng khác như Joan Sutherland - Mariah Carey (hai giọng nữ cao màu sắc phong phú), Montserrat Caballe (hai giọng nữ cao bài bản với kĩ thuật hoàn thiện và khả năng giữ giọng bền bỉ), nhưng trong bài viết này chỉ xin nói về Whitney Houston.

Loại giọng (vocal type) là cái bẩm sinh gắn liền với ca sĩ. Đối với một ca sĩ đại chúng thông thường (trừ opera), loại giọng của họ hầu như không bao giờ thay đổi trong suốt cuộc đời, sinh ra là soprano (nữ cao) thì mãi là soprano, là mezzo (nữ trung) thì mãi là mezzo, là contralto (nữ trầm) thì mãi là contralto. Nhưng với Whitney, cô trải qua tận ba loại giọng trong suốt thời gian ca hát, từ soprano (giai đọan 1984 - 1986) đến mezzo soprano (giai đọan 1988 - 1993) đến mezzo alto (giai đọan 1998 - 2010) với sự thay đổi rõ rệt cả về âm sắc lẫn cao độ, trường độ và cách hát. Không chỉ như vậy, nếu ai hay nghe Whitney sẽ thấy cô có sự biến đổi giọng hát rất mau lẹ, cứ một năm thay đổi một lần, mời các bạn nghe ca khúc You give good love Whitney live năm 1986 và 1987 để thấy sự khác biệt trong giọng hát này.

1986

http://www.youtube.com/watch?v=VfSvk7tucHY

1987

http://www.youtube.com/watch?v=csxNuoNjTKU

Thậm chí, trong cùng một năm, giọng cô cũng có thể thay đổi nhiều lần, ví dụ như hai màn live Saving all my love for you ở Letterman 1985 và Joan Rivers show 1985 là hai kiểu giọng khác nhau. Đó là lí do vì sao Whitney không có bất cứ màn live nào giống màn live nào, cùng một ca khúc nhưng live 100 lần thì là 100 phiên bản khác nhau, khiến đa số mọi người đều thích thú tìm nghe các bản live của cô hơn là bản thu âm studio đã nghe mòn tai. Đây là điều ít xảy ra ở các ca sĩ khác.

Letterman 1985

http://www.youtube.com/watch?v=Df5aaUbRx_s

Joan Rivers show 1985

http://www.youtube.com/watch?v=ps7d4OiwfpU

Chúng ta cũng không thể tìm được một bản live nào của cô giống với bản studio, vì không chỉ thay đổi cách hát, cách phiêu, mà ngay cả âm sắc giọng của cô cũng không bao giờ giống với studio. Chẳng hạn như ca khúc One moment in time, chất giọng của cô ở màn live tại Grammy 1989 dày hơn rất nhiều so với bản thu âm. Hay như ca khúc Didn't we almost have it all của cô, có một màn live được Vevo lấy làm video clip (vì ca khúc này không có video clip) đã khiến nhiều người ngỡ ngàng vì nó quá khác so với bản thu âm, không chỉ ở cách hát, sự sáng tạo mà ngay ở chất giọng cũng khác lạ, nhẹ hơn, mềm mại hơn nhưng cũng không kém phần bão tố, ngoài ra, nếu tìm các bản live của ca khúc này, ta cũng thấy không live nào giống live nào.

Bản live được lấy làm clip

http://www.youtube.com/watch?v=i_4PlM85NJo

Bản thu âm

http://www.youtube.com/watch?v=2PqCi-nQLWk

Việc chuyển biến giọng hát của Whitney có thể tạm tóm tắt trong những nguyên nhân sau:

- Cách hát tự nhiên quá mức dẫn đến việc hát với thanh quản cao.

- Mật độ đi hát, đi tour dày đặc, ngay cả khi bị ốm.

- Giai đọan đầu thường hay hát quá mức với thanh quản của mình.

- Sảy thai hai lần.

- Có hạch ở cổ.

- Trải qua cuộc phẫu thuật thanh quản, nhưng không có chế độ nghỉ ngơi thích hợp.

- Lạm dụng bia rượu, thuốc lá, thuốc phiện.

- Đời sống cá nhân không hạnh phúc, áp lực dồn nén từ nhiều phía.

Sau đây, xin được nói qua về loại giọng của Whitney qua các giai đọan để thấy được sự đa thanh trong giọng hát của cô. Đầu tiên là giai đọan soprano, cũng là giai đọan mà chất giọng của cô đẹp nhất, hiếm nhất đối với chính bản thân cô, cái mà mọi người thường nói là chất giọng một đi không trở lại.

Soprano có nhiều loại khác nhau như dramatic soprano, lirico spinto soprano, lirico soprano, coloratura soprano, vậy giọng Whitney thuộc loại nào? Nhiều người cho rằng Whitney thuộc loại dramatic soprano (nữ cao kịch tính) vì cách hát mạnh mẽ, đầy cao trào của cô, nhưng thực tế không phải vậy. Một dramatic soprano phải có một âm lượng cực lớn, âm sắc đanh thép, chuyên trị những ca khúc kịch tính từ đầu đến cuối mà không lo mất giọng, điển hình như Patti Labelle (có thể hát không cần mic trên một sân khấu lớn chỉ bằng giọng ngực chứ không cần đến head voice như bên opera). Thực tế âm lượng của Whitney to ở mức vừa phải, không thể to vượt mức như Jennifer Holliday, Aretha Franklin, Patti Labelle, Rachael.... Có thể thấy khi hát chung với các vocalist da màu có giọng to khủng, Whitney khá khiêm tốn về âm lượng. Một trong những nguyên nhân khiến Whitney bị mất giọng chính là việc hát kịch tính quá nhiều trong những năm đầu sự nghiệp, trong khi bản chất của cô không phải kịch tính. Ta bắt gặp điểm chung này ở diva opera  Elena Souliotis, việc hát quá nhiều vai kịch tính cũng khiến cho bà bị mất giọng và buộc phải nghỉ hưu sớm. Hay một trường hợp tương tự hiện nay là Christina Aguilera, cô ca sĩ này cũng bị mất giọng khi cố ép thanh quản thấp để hát kịch tính trong khi giọng hát chỉ dừng ở một lirico soprano. Sở dĩ Whitney có thể hát một cách mạnh mẽ, căng tràn nhờ chất giọng dày hơn người, kĩ thuật vang tốt và đặc biệt là khả năng kiểm sóat hơi thở bậc thầy. Những màn live đậm chất kịch tính của Whitney chủ yếu nằm ở giai đọan mezzo nhiều hơn.

Whitney cũng không phải một lirico soprano như Lara Fabian hay Christina Aguilera, vì khi hát những đoạn cao trào, cô vẫn đủ sức hát kịch tính một cách đầy uy lực, thoải mái với âm sắc khá đanh đậm chất da màu, chứ không bị gượng ép, căng thẳng, vỡ note, chói như Christina, cũng không mềm mại, chau chuốt như Lara.

Và Whitney lại càng không phải giọng coloratura (nữ cao màu sắc) như Mariah Carey hay Minnie Riperton, cô không thể lên những note cao chót vót, giọng hát của cô cũng không có có đủ chất thánh thót, linh hoạt trên những quãng cao vượt mức.

Đáp án chính xác nhất cho loại giọng của Whitney giai đoạn đầu là spinto soprano, nữ cao trữ tình có thể chuyển sang kịch tính ở những đoạn cao trào. Đây chính là loại giọng thích hợp nhất để biến Whitney từ một "con bé chỉ biết hát gospel" trở thành một diva nhạc pop. Thử tưởng tượng mà xem, nếu Whitney là một dramatic soprano, cô sẽ chỉ biết hát mạnh mẽ các quãng cao suốt ngày như Patti Labelle, và như thế, cô sẽ chỉ quanh quẩn ở soul/gospel, không thể lấn sân sang nhạc pop, không thể trở thành NỮ HOÀNG CỦA NHỮNG BẢN TÌNH CA được, dù có cố hát nhẹ nhàng cũng thật gượng ép, thiếu tự nhiên. Còn nếu cô chỉ là một lirico soprano, chúng ta sẽ không thể có được THE VOICE Whitney Houston với tiếng hát mạnh mẽ đầy bão tố, người tiên phong mở ra trường phái DIVA NHẠC POP, phổ biến lối hát kịch tính đầy cao trào dành riêng cho các giọng nữ. Sự dung hòa giữ chất kịch tính và trữ tình là tiền đề quan trọng giúp Whitney có thể bước ra khỏi môi trường nhà thờ của những ca sĩ gospel để bước lên sân khấu nhạc pop đại chúng đầy vinh quang.

Sau đây, mời các bạn nghe thử chất lirico đích thực trong giọng hát của Whitney qua ca khúc If you say my eyes are beautiful song ca với anh trai của Michael Jackson, rất ngọt ngào, đằm thắm một cách tự nhiên,  trong vắt đúng chất một giọng ca trinh nữ mới lớn. Cách sử dụng falsetto của Whitney trên những quãng trung thật tuyệt vời, nó làm giọng cô trở nên sáng, mượt và cao hơn nhiều.

https://www.youtube.com/watch?v=BVgSoWYzt0Y

Hay như màn live ca khúc All at once sau đây, đoạn đầu cô hát rất nhẹ nhàng, tình tứ, ngọt ngào, nhưng đoạn cao trào lại chuyển sang kịch tính. Sự chuyển giọng từ falsetto sang head voice, rồi lại sang chest voice rất tinh tế, ít ai làm được.
https://www.youtube.com/watch?v=C8rvXP-uJco

Còn nếu muốn nghe Whitney phô diễn sự kịch tính trong giọng hát của mình, mời nghe màn live ca khúc I am changing ở London năm 1986, liệu có giọng lirico nào đủ sức gằn giọng cả bài hát dài 9 phút như thế này?
https://www.youtube.com/watch?v=RoHzxP3boDA

Có thể thấy, sự hòa trộn giữa chất lirico và chất dramatic trong giọng hát đã giúp Whitney trở nên linh hoạt, dù hát pop, gospel hay r&b cô cũng đạt được những thành công vượt trội. Cô có thể hóa mình thành một cô gái mới lớn đầy trong sáng, ngọt ngào trong những bản tình ca, ngay lập tức lại có thể hùng tráng trong những bản tráng ca, quốc ca, rồi lại có thể trở nên bão tố, rực cháy như một ca sĩ gospel đích thực.

Cũng giống như nhiều soprano khác, giai đoạn đầu quãng giọng của Whitney không rộng lắm, cô hát note trầm khá mờ và hạn chế tối đa việc hát note trầm.

Những năm 1988, 1989 là giai đoạn đầu khi Whitney chuyển sang giọng mezzo. Lúc này, giọng cô là một mezzo soprano thực thụ, âm sắc dày và đanh hơn, power hơn ở các quãng trung cao từ A4 đến D5. Ở giai đoạn này, kĩ thuật của cô dần được hoàn thiện hơn trước, cô hát chắc hơn, giọng hát khỏe khoắn, bớt chói hơn và đạt đến độ dày hoàn hảo, có thể hát vang rền, nổi bật trên một dàn nhạc. Các quãng trầm cũng được cô chú ý phát triển nhiều hơn. Hơn nữa, cô cũng chú ý đến việc đặt đúng vị trí thanh quản của mình. Nếu nghe Whitney hát live ở giai đoạn này, ai cũng nghĩ cô đã đạt đến đỉnh của giọng hát.

https://www.facebook.com/HoiNhungNguoiThichNgheNhacDiva

Trong màn live ca khúc The greatest love of all tại Wembley Arena năm 1988, Whitney Houston đã thực hiện cú belting long notes C#5 dài 8 giây hoàn hảo nhất trong sự nghiệp của cô, đồng thời cũng được đánh giá là một trong những note belting C#5 đẹp nhất đối với các giọng nữ đương thời. Note C#5 này được thực hiện bằng full mix voice, tạo ra một âm lượng lớn, nổi trên một dàn nhạc, trong đó, Whitney đã trải nghiệm độ vang ở phần mặt nạ, tạo ra một độ vang rền kịch tính. Không những vậy, Whitney còn thực hiện note C#5 rất chuẩn mực, không rung khẩu hình, vị trí thanh quản tuyệt đối, sự cân bằng và hỗ trợ hơi thở hoàn hảo, lại thêm một âm sắc đẹp hiếm có trong giọng hát của cô... Tất cả mọi thứ cộng hưởng với nhau tạo thành một cú long notes C#5 vang, dày, chắc như núi, âm sắc đẹp, tròn trịa, đầy đặn, nội lực, căng tràn nhưng lại sâu thẳm, như cuốn tất cả mọi thứ vào.. (6:58)
https://www.youtube.com/watch?v=gvf7b52R58E

Tất nhiên không thể không thể không kể đến màn live One moment in time kinh điển tại Grammy 1989, một trong ba màn trình diễn hay nhất lịch sử Grammy với những note belting D5, C5 vang rền (4;11; 4:58; 5:18). Đây là màn live hoàn hảo về kĩ thuật cũng nhưng giọng hát của Whitney, khi mà giọng cô dường như to đột biến và vang hơn những màn live khác, cái mà trong ca hát gọi là outsinging (những phút xuất thần). Màn live này khiến cho ngay cả giới opera cũng phải tấm tắc khen ngợi.
https://www.youtube.com/watch?v=b68AkJtjdPs

Giai đoạn 1990, 1991 Whitney gặp nhiều sự cố lớn, việc sảy thai lần thứ nhất, bắt đầu hút thuốc phiện, áp lực từ việc album I'm your baby tonight thất bại hơn hai album trước, phải phẫu thuật thanh quản nhưng hát với mật độ dày khiến Whitney thường xuyên bị hụt giọng, mất giọng, chệch note, thậm chí là ho trên sân khấu. Nhưng cô vẫn có những phút xuất thần trên sân khấu mà điển hình là show diễn Welcome Heroes Home năm 1991 với vị trí thanh quản đúng, âm lượng to đột xuất, giọng vang rền đến không ngờ. Xin giới thiệu màn live All the man that i need đầy bão cảm xúc và note belting D5 đẹp nhất trong sự nghiệp của cô (3:50). Rất ít ca sĩ có thể tạo được bão cảm xúc khi hát live như Whitney.
https://www.youtube.com/watch?v=9ZxExj0gfBc

Giai đoạn 1994, Whitney có một sự tái xuất giọng hát đầy tuyệt vời. Thành công tột bậc của album The bodyguard, kết hôn với người mình yêu, chào đón đứa con đầu lòng ra đời... rất nhiều niềm vui khôn xiết khiến Whitney trở thành một người phụ nữ viên mãn trong cả sự nghiệp lẫn gia đình. Vì thế mà cô hát đằm thắm, tinh tế hơn bao giờ hết. Giọng hát của Whitney lúc này chuyển dần sang mezzo alto, đã mất đi hoàn toàn độ sáng ban đầu, các quãng cao của cô bắt đầu giảm sút, cô lên F5 một cách khó khăn và gắt, không được thoải mái như trước đây, thay vào đó là rất dày và đặc biệt là có độ tối rất sâu. Thậm chí khi belting các quãng trung G4, A4, cô còn đạt đến độ tối hơn cả một giọng alto thông thường, nên nghe uy lực và âm sắc giống như giọng một người đàn ông. Mời nghe đoạn live ngắn sau để kiểm chứng độ tối trong giọng hát của Whitney.
https://www.youtube.com/watch?v=r8Ijh2_Np5M

Các quãng trầm của Whitney giai đoạn này đã hoàn thiện toàn bộ, đạt được độ dày, sâu và tối không thua gì một giọng alto nào. Mời nghe Whitney ngân rung note F3 trong màn live I will always love you tại Grammy 1994 để thấy được điều đó (4:28).
https://www.youtube.com/watch?v=pX7l7cefpXc

Cũng giai đoạn này, cô đã vươn đến đúng nghĩa một giọng dramatic mezzo với âm lượng to khủng khiếp. Whitney có thể ngẫu hứng một đoạn opera cùng với danh ca opera Pavarotti mà không hề bị lép vế quá mức trước uy lực của ông. Điều này cũng cho thấy kĩ thuật head voice của cô đã đạt tới mức thượng thừa của nhạc pop.
https://www.youtube.com/watch?v=Q2mMPz_a4vY

Nếu ai quen nghe âm thanh, hẳn sẽ nhận ra âm lượng của Whitney trong màn live này to một cách đột biến hơn so với tất cả các màn live trước đây.
https://www.youtube.com/watch?v=r46esvSufSk

Thật ít giọng hát nào có thể hát kịch tính với những quãng cao trào, dày và mạnh liên tục trong suốt 10 phút như Whitney trong màn live này. Về cường độ giọng hát, Whitney có thể không bằng nhiều người, nhưng về độ dày thì rất khó tìm được một người như cô.
https://www.youtube.com/watch?v=0eGIo_SCrN8

Tuy kịch tính là vậy, nhưng Whitney vẫn luôn giữ được chất lirico trong giọng hát của mình. Chẳng thế mà cô hát I will always love you vẫn rất ngọt ngào, đoạn "and i..." bằng falsetto mở màn ca khúc, cho đến nay vẫn chưa ai hát tình tứ, ngọt ngào mà lại có đủ độ dày như cô, còn những đoạn luyến láy melisma bằng head voice lại vô cùng tinh tế, khẳng định sự chín muồi trong giọng hát của Whitney.
https://www.youtube.com/watch?v=KUh0Z0ilTjs

Điều đặc biệt hơn cả, chất lirico giúp Whitney hát gospel với phong cách khác hẳn nhiều ca sĩ trước đó, cô hát mạnh mẽ, nhưng cũng ngọt ngào và ấm áp vô cùng, thể hiện đúng tâm tư của một người phụ nữ đã có gia đình. Sau đây, xin mời nghe ca khúc This day, nếu Jennifer Holiday hát mạnh mẽ bao nhiêu thì Whitney tiết chế, dịu dàng bấy nhiêu. Không những thế, cô còn có thể áp dụng kĩ thuật pianissimo (vuốt nhỏ tiếng) của opera bel canto khá mượt mà.

Jennifer Holiday
https://www.youtube.com/watch?v=MqXN61Olj2c

Whitney
https://www.youtube.com/watch?v=bflUJjH-puo

Về ca khúc I will always love you, ai cũng nghĩ rằng bản trong phim được thu trước bản phát hành trong album vì giọng cô nhẹ và mảnh hơn, nhưng thực tế bản này được thu sau, và bị thu một cách miễn cưỡng. Trong hồi kí của Cissy Houston có kể rằng hôm ấy, sau khi hoàn tất phần thu âm cho album chính, đột nhiên Clive David gọi Whitney đến, yêu cầu cô thu lại ba bài hát là i will always love you, i have nothing, run to you để lồng vào cảnh phim. Cô rất bực bội nên đã thu liền một mạch không nghỉ, không chỉnh sửa cắt xén, thu phát ăn ngay. Và thật lạ lùng là cả ba bản thu mới này giọng mợ đều nhẹ và mảnh hơn so với ba bản thu trước. Vậy mới nói giọng cô rất đặc biệt, nó thay đổi theo mọi chiều hướng không ai ngờ tới, luôn biến đổi ngay trong một bài hát. 
https://www.youtube.com/watch?v=BRMbcQ3Kg3g

Chưa kể đến năm 1997, trong lúc đang mất giọng, vẫn có lần cô hát ca khúc này với chất giọng và cách hát của năm 1994.
https://www.youtube.com/watch?v=IwoLSGCEJXE

Cuối cùng là giai đoạn mezzo alto hoàn toàn, giai đoạn 1998 1999 trở về sau này.

Những rạn nứt, đổ vỡ trong hôn nhân và gia đình, việc lạm dụng thuốc phiện và bia rượu khiến Whitney mất đi hoàn toàn chất giọng khỏe khoắn thời son trẻ của mình. Nhưng người ta vẫn nói "liệu cơm mà gắp mắm", Whitney thừa biết sự biến đổi giọng hát của mình, vì thế cô không hát power ballad nữa, thay vào đó, cô đi tìm chất liệu âm nhạc mới phù hợp với chất giọng mới của mình. Kết quả là sự ra đời của My love is your love, album nhạc r&b hip hop đầy ngẫu hứng với chất đường phố, khác hẳn những album trước đó. Thực ra, Whitney chịu ảnh hưởng từ phong cách hip hop đường phố của người da màu ngay từ album I'm your baby tonight, nhưng phải đến album này, cô mới phát huy được nó một cách triệt để và thăng hoa nhất. Nhiều nhà chuyên môn đánh giá album này cao hơn mọi album trước của Whitney, khi cô không tập trung khoe giọng hát trời ban mà chú ý hơn tới hòa âm, phối khí, giai điệu, sáng tạo những lối hát mới. Quả nhiên, Whitney đã biết cách phát huy thế mạnh mới của mình, cô ít đả động đến những note cao mà gần như phiêu trên những quãng trung trầm, đặc biệt là quãng trầm và tôi luyện những kĩ thuật ngắt giọng, luyến giọng, nhả chữ kiểu mới của dòng r&b hip hop đương đại. Nhiều ca sĩ tự hào rằng mình có thể cover những bài hát thời hoàng kim của Whitney, nhưng họ sẽ không bao giờ cover được những ca khúc trong giai đoạn này, vì Whitney đã tìm ra những lối hát mới, những lối hát thấm nhuần tâm hồn và con người cô, một người phụ nữ da màu đích thực, mà nếu chỉ hát bằng cổ họng, không hát bằng tư duy, tâm hồn thì không thể hát được. Chẳng hạn như ca khúc It's not right but it's ok, tưởng như dễ hát vì chẳng có đoạn cao trào nào, nhưng biến tấu nhanh chậm thất thường của nó rất khó nhằn, khiến chẳng ai dám động vào.
https://www.youtube.com/watch?v=6J538b-OLRU

Hay như ca khúc Hearbreak hotel, Whitney hát rất nhẹ nhàng, chậm rãi như thủ thỉ, nhưng lại thực hiện toàn bộ trên quãng trầm và hát theo kiểu "thả hơi" như Toni Braxton, nếu không có một chất giọng đẹp và khả năng kiểm soát hơi thở, quãng trầm tốt thì khó mà hát được như cô.
https://www.youtube.com/watch?v=xEmdW3_bi4c

In my business
https://www.youtube.com/watch?v=8q9a5cPV-nA

I was made to love him
https://www.youtube.com/watch?v=S3MY5FsMRyk

Đặc trưng rõ nét nhất trong giọng hát của Whitney giai đọan này là kiểu hát "nhử mồi", cũng lên giọng nhưng không bao giờ lên toàn bộ mà chỉ lên tới lưng chừng rồi đổ xuống nhỏ dần, kèm theo hàng lọat chuỗi melisma, chạy note liên tục, rất đa dạng và phong phú, cái mà đã được nhiều ca sĩ trẻ sau này học hỏi và phát huy. Ai nghe quen với cách hát trước đây của cô sẽ cảm thấy hụt hẫng, nhưng nếu chịu khó thay đổi tư duy âm nhạc và tai nghe của mình, bạn sẽ cảm nhận rõ hơn luồng sinh khí mới, tươi trẻ và đầy sức sống từ chất giọng đã xế chiều này. Có thể nói, Whitney giai đọan 1998 là sự kết hợp giữa Toni Braxton, Janet Jackson và Mary J.Blige. Như vậy, dù giọng đã đi xuống rõ rệt, nhưng một lần nữa, Whitney vẫn chứng tỏ được ảnh hưởng của mình tới các thế hệ ca sĩ sau này.

Chất giọng mezzo alto tồn tại cùng Whitney trong suốt quãng thời gian sau này. Cùng với sự xuống dốc trầm trọng về sức khỏe, giọng hát của cô ngày càng tối và khàn, đục hơn.Việc kiểm sóat hơi thở ngày một khó khăn khiến cô không thể hát được các quãng cao trên C5 cũng như những quãng dài. Nhưng nếu so với các ca sĩ trẻ ngày nay, cô vẫn xứng đáng là một bậc thầy hát live. Năm 2009, cô tái xuất tại AMA với màn trình diễn I didn't know my own strength đã khiến nhiều khán giả bất ngờ bởi những note trầm rất tốt cùng các quãng belting G4 B4 khỏe khoắn, vang khắp cả sân khấu.
http://www.youtube.com/watch?v=FD8__N7Eq7M

Qua một số điều nói trên, có thể thấy, Whitney tuy không phải một giọng hát hoàn hảo, nhưng xứng đáng là một trong những tiếng hát đa thanh bậc nhất của nền âm nhạc đại chúng thế kỉ XX. Dù trải qua nhiều giai đọan biến đổi giọng hát, nhưng cô chưa bao giờ lúng túng trước cái mới mà luôn biết xử lí linh họat, lao động nghiêm túc với những gì mình có. Âm nhạc với Whitney không phải sự khoe giọng nhạt nhẽo, mà là sự thăng hoa có khổ luyện. Sẽ phải rất lâu nữa, thế giới mới lại có một tiếng hát đa dạng, quý giá như Whitney Houston.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 11 tháng 2 năm 2014

Kĩ thuật mix voice trong thanh nhạc

Mix voice là một kĩ thuật đặc trưng mà hầu như diva nào cũng dùng.

Mix voice là một kĩ thuật thanh nhạc hiện đại, vốn không có trong các sách vở thanh nhạc cổ điển, là một phương pháp hiện đại dành cho các dòng nhạc nhẹ (soul, pop, r&b...)

Nói nôm na, mix voice là sự cân bằng kết nối giữa chest voice và head voice để tạo độ vang, dày, khỏe cho các quãng belting.

Nếu chỉ hát bằng chest voice không thì sẽ rất mệt mỏi, kém vang, chói, gây hại nhiều cho thanh quản. Nhưng nếu pha quá nhiều head vào thì âm thanh bị mỏng đi, ko còn đủ uy lực nữa.

Khi dùng mix voice, các note đc phát ra mạnh mẽ do có sự hỗ trợ của chest resonance, sử dụng ít hơi và âm thanh nghe vẫn sáng, mượt nhờ head resonance.

Một ca sĩ đẳng cấp nếu cân bằng resonance tốt sẽ đạt đc full-mix, tức là những quãng âm thanh dày, cao, sáng, đẹp, vang rền. Điển hình là những quãng belting của các mợ diva. Tuy nhiên, muốn đạt được full mix, ca sĩ phải tự vượt qua được giới hạn vocal của mình, mà theo bạn của ad thì đó là khoảng âm B4 - C5 của moo, whit, qua được rồi thì bắn D5, E5, F5 sáng và đẹp như bạn đã thấy ở hai mợ. Ví dụ như quãng belting C#5 sau của mợ whit
http://www.youtube.com/watch?v=5C0PiKdJ-n4

hoặc như màn chiến nhau giữa hai mợ sến linh và aretha ở diva night 98, cả hai mẹ đều nhờ có mix voice mà đàn áp nhau tới bến
http://www.youtube.com/watch?v=srV-qQouSkw

Muốn sử dụng mix voice, ca sĩ cần biết cách control thanh quản, ko đc để quá cao hoặc quá thấp, cân bằng là tốt nhất, như hai ngoại Patti và Aretha nhờ cân bằng tốt mà mix tận D6 như chơi, mà giọng vẫn rất bền bỉ.

Xem clip sau để chứng kiến khả năng mix voice tài tình của các mợ
http://www.youtube.com/watch?v=MTpBaG1JAc4

Tuy nhiên, riêng với moo whit không phải lúc nào lên cao cũng là mix voice, cũng có lúc các mợ ko cần đến nó mà vẫn đạt được những khoảng âm sáng, vang, dày, đẹp.

_Đức Long_

Nghệ thuật hát bel canto trong âm nhạc

Là fan diva không thể không biết đến bel canto, một nghệ thuật hát chuẩn mực của opera, và ảnh hưởng rất nhiều tới các diva pop như Whitney, Mariah.

Chiết tự tiếng Ý của bel canto: bel là đẹp, canto là ca hát. Như vậy, bel canto là nghệ thuật hát đẹp của opera Ý. Tổng phổ thì opera bel canto là dễ nghe nhất, dễ cuốn hút nhất vì nó đòi hỏi một giọng hát đẹp, giai điệu đẹp vả cảm xúc thi vị, romantic.

Bel canto cũng được coi như một trường phái nổi bật trong opera, bên cạnh nó vẫn còn nhiều trường phái khác, tuy nhiên ngày nay bel canto đã hoàn toàn thống trị thế giới opera, là cái đích mà bất cứ ca sĩ opera nào cũng muốn đạt đến trong sự nghiệp của mình, là cái để phân biệt đẳng cấp giữa các ca sĩ opera.

Bel canto, bắt đầu từ thế kỷ IX, khởi sắc trong thế kỷ XVI, XVII và XVIII tại Ý, quê hương của opera. Các nhạc sĩ có công xây dựng bel canto là Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), Gioacchino Rossini (1798-1868), Gaetano Donizetti (1797-1848), và Vincenzo Bellini (1801-1835).

Thưở sơ khai, bel canto được thể hiện bởi các giọng phản nam (nam thiến) như Baldassare Ferri, Giovanni Francesco Grossi, Carlo Broschi, Farinelli. Họ đã có công rất lớn trong việc gây dựng bel canto. Đến thế kỷ XIX, giọng phản nam được thay thế bởi các giọng nữ soprano, điển hình là Giuditta Pasta, Jenny Lind.


Một số vở opera bel canto tiêu biểu như Norma, Lucia di Lammermoor, I Puritani, Otello...

Bel canto đã từng lụi tàn trong thời kỳ lãng mạn phát triển rực rỡ nhất ở thế kỷ 19, công chúng thích xem những vở opera kịch tính, gây xúc động. Các nhà soạn nhạc bắt đầu viết các vở đòi hỏi thứ nghệ thuật hát đầy sức mạnh và sự biểu cảm mãnh liệt. Giọng hát cũng ảnh hưởng theo.

trải qua một thời gian lụi tàn, bel canto đã thực sự sống lại vào thế kỉ XX nhờ công lớn của Maria Callas. Không ai có thể quên được vở opera Norma do bà thể hiện năm 1948, nó đã ghi dấu ấn kinh điển vào nền opera thế giới, mở ra thời kì hoàng kim của opera bel canto
http://www.youtube.com/watch?v=tGy0ZDoVIR0

Bel canto đã thu hút được rất nhiều diva, divo opera nổi tiếng trong thế kỉ XX như Dame Joan Sutherland , Marilyn Horne , Cecilia Bartoli, Sumi Jo, Leontyne Price, Montserrat Caballe, Alfredo Kraus, Richard Conrad, Luciano Pavarotti, William Mateuzzi, Piero Cappuccilli, Samuel Ramey. Việt Nam mình có nghệ sĩ nhân dân Lê Dung cũng đi theo bel canto.

Còn ở Việt Nam, bel canto được gọi chung là lối hát Tây phương (lối hát mở tiếng) đối lập với lối hát truyền thống của dân tộc (lối hát khép tiếng).

Sau đây là đôi điều về các kĩ thuật hát của bel canto:

- Bí quyết của bel canto là làm sao chuyển từ giọng ngực (voix de poitrine / chest voice) sang giọng óc (voix de tête / head voice) mà không nghe sự chuyển giọng đó.

- Về vibtato: các ca sĩ bel canto hát ngân rung hầu hết các âm khu, đặc biệt là âm khu cao họ dùng cộng minh đầu để bổ trợ giọng hát cho to rõ hơn, vì thế cái ngân rung mà ta nghe trong giọng hát của họ còn là sự dội âm vang của các xoang cộng minh đầu, ngân phải dày, đều đặn vang thì là đẹp.

- Về pianissimo: là kĩ thuật khó trong opera dòng bel canto của Ý. Nói nôm na, kĩ thuật này là kĩ thuật hát nhỏ tiếng, làm sao để trong cùng một làn hơi mà điều khiển âm lượng từ to trở nên nhỏ li ti nhưng vẫn giữ đúng được cao độ, đúng note đó và vẫn vang rền cả khán phòng mà ko cần đến sự hỗ trợ của mic. Đỉnh cao của kĩ thuật này là Caballe, trong pop thì có mợ Whit
http://www.youtube.com/watch?v=eVYut69yg2w

- Về Glissando hay còn gọi là hát lướt: là 1 kĩ thuật khó xuất phát từ kĩ thuật hát belcanto. Glissando có nghĩa là hát lướt 1 chùm note nhạc hoa mỹ cũng với 1 tốc độ cao ngay trong 1 hơi thở,( khác với staccato - âm thanh được ngắt dứt khoát và trillo - láy 2 note). Những đoạn nhạc sử dụng Glissando còn được gọi là Pasaggio .
http://www.youtube.com/watch?v=P3mQ11AQfL4

- Về messa di voice: là kĩ thuật hát yếu - mạnh - yếu dùng để vuốt giọng.
http://www.youtube.com/watch?v=Q2mMPz_a4vY

- Về trillo hay còn gọi là rung láy: là hát láy đi láy lại 2 note liên tiếp với tốc độ cao. Trillo đôi khi được kết hợp với 1 note cao ngân dài ngân dài sử dụng vibrato.
http://www.youtube.com/watch?v=rvpvEodo0K4

- Về legato : có nghĩa là hát liền note, hát liền note 1 chuỗi note nhạc (thường là với 1 làn hơi) không 1 chút gợn, mượt và êm(nhưng vẫn đúng note và chuẩn xác về cao độ), legato có thể là nhanh hoặc chậm.
http://www.youtube.com/watch?v=RxZSP1Dc78Q

- Về staccato: là kĩ thuật nảy âm, dồn âm thanh ở vùng bụng, bật thật mạnh tạo thành những âm thanh chắc và rõ.
http://www.youtube.com/watch?v=463jDvbw3LQ

Và còn nhiều các kĩ thuật khó khác như Diminuedo, Subito, Sforzando, Mancando, Messa di voce, Escalamazione languida, Escalamazione più viva, Poco a Poco...

Một trong những aria kinh điển thể hiện tinh hoa của bel canto là Casta diva. Đây là aria chuẩn mực, phổ biến nhất mà hầu như ca sĩ opera nào cũng hát, coi như cái để thể hiện đẳng cấp của mình. Nhưng mình chỉ giới thiệu 3 màn đỉnh cao nhất là của Callas, Caballe và Sutherland.

Callas, một sự hòa quyện tuyệt vời của kĩ thuật và cảm xúc, cảnh giới của diễn bằng giọng hát.
http://www.youtube.com/watch?v=7rjGwS20V94

Caballe, đỉnh cao nhất của bel canto với lối hát hoa mỹ, nghệ thuật trang trí note tuyệt vời, khả năng vuốt giọng cùng kĩ thuật pianissimo hoàn hảo.
http://www.youtube.com/watch?v=8MfUsCP6d3U

Sutherland, khả năng trillo bậc thầy và những note cao sáng rực, càng cao lại càng đẹp.
http://www.youtube.com/watch?v=iK2LwLyZAlc

Mariah và Whit là hai đại diện tiêu biểu của pop sử dụng bel canto trong ca hát, đặc biệt là Whit - ca sĩ da màu duy nhất điều khiển head voice theo kiểu bel canto được.

Whit
http://www.youtube.com/watch?v=ehJnQtPggDw

Mariah
http://www.youtube.com/watch?v=9aYXiU8sJ-w

_Đức Long_

Ru hồn

     Có những lúc muốn ru lòng mình ngủ đi, ngủ ngoan để dừng lại trong đường đời, để nghiệp rũ bỏ trên vai, để thanh thản mà thoát khỏi cõi tạm này.   

          Ru em ngủ ngoan nhé

          Cho đông qua hạ lại về

          Cho nhật nguyệt rời hai vai

          Cho đôi chân xin dừng lại

          Xin bụi trời đừng vấn vương

          Ru em ngủ say nhé

          Cho mắt gặp mặt trời

          Cho nắng rọi qua môi

          Cho nước còn thấy trùng

          Cho biển đừng bão tối

          Để tóc xõa khơi xa

          Máu đã chảy em hãy thôi đừng bước

          Tựa lưng về gốc đa lề phố đông

          Đợi con đò gió đưa về mái ấm

          Cho sen tàn lại nở trong áo đêm.

Hải Phòng ngày 29 tháng 8 năm 2013

_Đức Long_

Tôi có gì? (thơ văn xuôi)

Tôi có gì

         Tôi chẳng có nhan sắc, sinh ra đã là đứa xấu xí, dị tật

         Tôi chẳng có sức mạnh, bệnh tật và yếu đuối

         Tôi chẳng có chiều cao, chẳng có cân nặng, bé nhỏ và dặt dẹo

         Tôi chẳng có thông minh, chẳng có khéo léo, trời sinh trời đọa

         Tôi chẳng có màu da, chẳng có giới tính, tôi vô loài

          Tôi chẳng có tiền, không ai chọn được nơi chào đời, không ai ăn cướp được của người khác

          Tôi chẳng có quần áo đẹp, chẳng có son phấn, nước hoa, đồ hiệu, chẳng có Iphone, chẳng có laptop, chẳng có SH trưng diện

          Tôi chẳng có bạn bè, chúng khinh tôi vì tôi khác chúng

          Tôi chẳng có người yêu, chúng chỉ muốn bỡn cợt tôi

          Tôi chẳng có Facebook 4000 bạn, chẳng có status trăm like

          Tôi chẳng có gia đình, chẳng ai thân thích, họ ruồng bỏ tôi

          Tôi chẳng có xã hội, chẳng có cộng đồng, họ kì thị tôi vì tôi không giống họ

          Tôi chẳng có quê hương, chẳng có đất nước, tôi không thuộc về nơi này

         

          Tôi chẳng có bàn thờ, chẳng có gì để mang ơn

          Tôi chẳng có Chúa, ông ấy xua đuổi tôi

          Tôi chẳng có bằng cấp, chẳng mua được chúng

          Tôi chẳng có quyền thế, chẳng có địa vị, chẳng có ai trân trọng tôi

          Tôi chẳng có lời khen, chẳng có nịnh hót

          Tôi chẳng có có mặt nạ thủy tinh, để đóng vai hoàn hảo

          Tôi chẳng có cuộc sống

          Tôi chỉ là cát bụi trong vũ trụ bất tận

          Tôi chỉ là một nốt nhạc lạc loài

          Tôi chỉ là một linh hồn đang tìm lối thoát

          Tôi có gì?

          Tôi có cô đơn

          Tôi có đau khổ

          Tôi có vấp ngã

          Tôi có nước mắt

          Tôi có tư duy

          Tôi có cá tính

          Tôi có khác người

          Tôi có phong cách

          Tôi có lối sống

          Tôi có nổi loạn

          Tôi có trỗi dậy

          Tôi có thời trang

          Tôi có âm nhạc

          Tôi có Dancing Queen

          Tôi có Madonna

          Tôi có Michael Jackson

          Tôi có The Beatles

          Tôi có Nina Simone

          Tôi có tuổi trẻ

          Tôi có sở thích

          Tôi có ước mơ

          Tôi có hoài bão

          Tôi có khát vọng

          Tôi có đam mê

          Tôi có nghị lực

         

          Tôi có phía trước

          Tôi có phía sau

          Tôi có mặt đất

          Tôi có bầu trời

          Tôi có thiên nhiên

          Tôi có trái tim

          Tôi có tâm hồn

          Tôi có chính tôi

         

          Và tôi tồn tại!

Hải Phòng ngày 25 tháng 8 năm 2012

_Đức Long_