Có ai như tôi không, hồi xưa cứ đi lang thang khắp ngõ xóm rồi mong ước đang đi sẽ thấy hiện ra cái sân cỏ này. Rồi cứ ao ước sẽ tìm thấy nó ở một đoạn ngõ nào đó để vào chơi. Nhiều lúc còn tự tưởng tượng ra đang chơi ở sân bóng này =)))

Đây không chỉ là 1 sân chơi, mà là cả 1 thế giới tưởng tượng, ước mơ của mọi đứa trẻ thời đó, là cả 1 tuổi thơ trong tưởng tượng. Dù chẳng ai từng được chơi trong sân bóng này này nhưng ai cũng từng có tuổi thơ gắn với nó, như từng được chơi trong đó, được ngồi trên 3 cái ống bê tông kia...

MỘT SỐ TIẾT LỘ PHŨ PHÀNG VỀ WHITNEY, MARIAH VÀ ARETHA

1 số sự thật được tiết lộ trong cuốn sách của producer Narada, người từng sản xuất những hit lớn nhất của Whitney Houston

+ Whitney khi thu âm phụ thuộc rất nhiều vào cảm xúc khi hát nên sẽ không thu nhiều takes ( thường tối đa chỉ là 5 takes hoặc 1 vài bài có đoạn verse one take luôn như How will I know ), không warm up kĩ giọng hát, nghe demo học thuộc bài cực nhanh thường chỉ ngâm nga vài lần là đã thuộc bài vào hát như thật nhưng bù lại phải được mát xa thư giãn cổ vai gáy, mát xa tay để có hứng thú vào hát =))

+ Whitney cực kì tự tin và rất yêu giọng hát của mình, ngay từ khi làm các album debut thần thái đã diva, không hồi hộp lo lắng gì hết vào thu xong ra mặt thản nhiên hỏi producer “ Okay, tôi hát xong rồi đấy. Rất được phải không nào ? “

+ Ông trùm Clive luôn là người đưa ra quyết định cuối cùng cho mỗi ca khúc trước khi phát hành. 1988 khi One moment in time trước khi phát hành vài tháng Clive đã nghe demo và yêu cầu Whit phải hát lại đoạn verse 1 cách mộc mạc hơn, nhẹ nhàng hơn, melody rõ ràng bớt luyến láy hơn dù Whit đã kiệt sức sau tour 1988 và chỉ muốn nghỉ ngơi. Narada phải đến tận nhà Whit nhẫn nại cầu xin Whit hãy hát lại đoạn đó thêm 3 lần nữa, hát xong Whit nổi giận đùng đùng la hét và đuổi Narara ra khỏi nhà và hét lên là : các người sao lại có quyền yêu cầu tôi phải làm thế nọ thế kia mãi ?

+ Aretha rất mean và điêu ác. Khi bài duet đầu tiên của Whit và Aretha thu âm, Aretha đến studio trong bộ áo lông diva và hút thuốc phì phèo và hất hàm hỏi Narada “ Cô ta đâu ? “ trong khi Whit đang ngồi ngay bên cạnh Narada và mừng rỡ “ Chào dì Ree ( tên thân mật của Aretha ), sau đó quay ra lườm và soi mói Whit “ ồ hoá ra cô đây là Whitney à ? “ . Sau đó 2 người vào thu âm duet, Whit cảm thấy buồn khi bị Aretha thiếu tôn trọng vậy nên đã hát xong sớm và bỏ về trước, nhưng đoạn scat Whit hát ở cuối bài rất slay nên Aretha sau khi nghe lại không hài lòng nên vẫn ở lại thu đi thu lại đoạn cuối tận 16 lần để dằn mặt Whit sao cho hoàn hảo nhất => về sau Aretha có thấy hối lỗi nên đã gọi điện giảng hoà vs Whit

+ 1990 khi Mariah debut Narada có sản xuất nhiều bài hit của album debut của Moo ( Vision of love, there’s got to be away… ) lúc đó Narada cũng đang sx album I’m your baby của Whit sắp ra mắt. Moo ở trong studio rất tha thiết muốn được nghe thử mấy bài trong album của Whit, kiểu “ cho tôi nghe đi mà please…. “ Narada bật thử vài bài Moo thốt lên “ OMG, những bài sắp tới của tôi trong album debut có hay ntn khum zậy … ??? “ . Về sau Moo debut và thành công vang dội Whit giận dỗi Narada 1 thời gian vì tại sao lại nhận làm nhạc cho Moo trong khi còn đang làm vs Whit.

 Lần đầu tiên trong đời được chứng kiến một giọng hát kỳ vĩ đến thế, hát không mic mà tung Eb6 đàn áp hết dàn nhạc gần cả trăm người + dàn đồng ca cũng gần cả trăm người nữa là gần 200 người :))) Giọng như cái loa dàn, hơi thở thì bất tận, hát như có 10 lá phổi, kiểu làn hơi có thể kéo dài mãi được không ai khóa van lại nổi :))) âm thanh thì trác tuyệt như một nữ thần, cộng hưởng kiểu gì mà cứ nổi bồng bềnh trong không gian :))) Xứng danh nữ cao màu sắc kịch tính xuất sắc của thế hệ hiện tại - Diana Damrau 

Bảo sao các bác Tô Lâm, Phạm Minh Chính, Phan Văn Giang... cũng tới nghe và ngồi từ đầu tới cuối luôn, thêm cả divo Tùng Dương cũng tới nữa :)) Không ai cưỡng được ma lực từ một giọng hát bậc thầy của cả thế giới như vậy.

Cũng là lần đầu tiên được nghe live Casta Diva và Mon coeur s'ouvre a ta voix (2 aria mình mê) ở ngoài. Cô nữ trung Marina và bác tenor hát cùng cũng đỉnh nữa :((( 

Nam ca sĩ này được ví “vùng cấm của Vpop”: Âm thanh “sấm rền” thứ hai sau Tùng Dương

Không đi sâu vào dòng nhạc học thuật, hàn lâm, cũng không chiêu trò truyền thông, nhưng Quốc Thiên vẫn được ghi nhận là nam ca sĩ hiếm hoi có kỹ thuật chuẩn mực tại Vpop hiện nay.

Trong 20 năm qua, nhạc Việt từng chứng kiến một Tùng Dương dữ dội như phong ba bão táp, ma mị và đầy biến hóa, cá tính với chất giọng nội lực, kỹ thuật thượng thừa có thể nói đứng top đầu giới ca ca sĩ nam (nhạc nhẹ), làm mưa làm gió khắp mọi sân khấu, khó ai địch lại.

Rất nhiều cái tên được công chúng và giới chuyên môn đưa ra làm “đối thủ” với Tùng Dương nhưng đều không khiến người nghe nhạc thỏa mãn. Chỉ tới khi cái tên Quốc Thiên xuất hiện và nổi lên, người ta mới phải trầm trồ thán phục và công nhận rằng, đây mới là giọng nam đẳng cấp của Vpop về mặt kỹ thuật, vocal và thậm chí cả thương mại.

Không ồn ào truyền thông nhưng làm show 10 nghìn khán giả, qua Mỹ kín show 3000 chỗ ngồi – đến ngôi sao hạng A cũng phải nể phục

So với nhiều đồng nghiệp khác, Quốc Thiên không phải cái tên nổi trội trên truyền thông, mạng xã hội. Anh không sở hữu những MV vài chục triệu view, không phủ sóng các gameshow, chương trình truyền hình, không đu theo các trend đang hot trên mạng xã hội. Anh không làm náo loạn cư dân mạng mỗi khi xuất hiện hay ra sản phẩm, cũng không lên quá nhiều talkshow để rao giảng đạo lý, tám chuyện, không xây dựng một hình tượng màu mè, xa hoa.

Ngay từ đầu, Quốc Thiên chọn cho mình một con đường riêng, lặng lẽ và bình thản, không ồn ào, hào nhoáng nhưng vô cùng chất lượng, bền lâu. Đó là con đường của trường phái thực lực trong ca hát, hấp dẫn khán giả trực tiếp trên sân khấu hát live.

Ở trường phái này, những người nghệ sĩ như Quốc Thiên thường bình lặng hơn. Họ cứ lặng lẽ đặt từng viên gạch để xây dựng cho mình một cộng đồng riêng, đến với họ bởi chính giọng hát, không phải qua đời tư, hình tượng màu mè, sáo rỗng. Chính vì thế, họ tồn tại bền bỉ và có được lượng khán giả trung thành, chịu chi, sẵn sàng bỏ tiền mua vé tới sân khấu nghe họ hát live thay vì ồn ào trên mạng xã hội.

Đó là lí do vì sao Quốc Thiên luôn nằm trong top ca sĩ đắt show nhất hiện nay, với mức cát xê cao ngất ngưởng và là cái tên bảo chứng cho mọi phòng vé. Các show lớn đều không vắng mặt Quốc Thiên.

Quốc Thiên cũng là nam ca sĩ hiếm hoi làm show lên tới 10 nghìn khán giả. Cụ thể, riêng hai đêm concert SkyNote - Thiên Thanh tại Hà Nội và Đà Lạt đã thu hút hơn 7 nghìn khán giả, được đề cử giải Cống hiến 2025 hạng mục Chương trình của năm. Chưa dừng lại, Quốc Thiên còn tổ chức concert SkyNote 2025 - The Reflection với lượng khán giả lên tới 10 nghìn người.

Đối với một nghệ sĩ solo tại Việt Nam, con số 10 nghìn khán giả là rất lớn, thường phải là những tên tuổi rất lớn, top đầu như Mỹ Tâm, Hà Anh Tuấn mới quy tụ được.

Trong năm nay, tình hình kinh tế trong nước và thế giới khó khăn khiến nhu cầu thưởng thức văn hóa giải trí, nghe nhạc của khán giả cũng giãn hơn trước. Ca sĩ Quách Tuấn Du, người thường xuyên đi show khắp hải ngoại phải thừa nhận rằng năm nay anh ít đi show ở nước ngoài hơn trước vì tình hình khó khăn chung.

Anh nói: “Đợt này tôi qua Mỹ mới thấy cuộc sống mọi người khó khăn quá, tình hình thực sự khó khăn. Không chỉ ở Mỹ mà cả thế giới đều vậy, tôi đi chỗ nào cũng thấy kêu than làm ăn khó khăn, đóng trả mặt bằng hết. Kinh tế khó khăn chưa kể tới mưa bão, lũ lụt. Bởi vậy, phương châm sống của tôi năm nay là để dành, ăn ít, tiết kiệm...".

Trong bối cảnh hiện tại, việc một ca sĩ trong nước ra hải ngoại làm show riêng là không dễ. Thường phải là các tên tuổi rất lớn như Mỹ Tâm mới dám tổ chức show quy mô lớn tại hải ngoại. Vậy nhưng Quốc Thiên vẫn dám qua Mỹ làm show quy mô lớn tại sân khấu Yaamava' Resort & Casino (Highland, California), nơi có sức chứa tiêu chuẩn lên đến 3000 chỗ ngồi và sold out vé.

Điều đó cho thấy, sức hút của Quốc Thiên không chỉ ở trong nước mà còn lan tỏa khắp cộng đồng người Việt ở hải ngoại. Không phải ca sĩ nào cũng làm được điều này, ngay cả những ngôi sao hạng A trong nước. Rất nhiều người thắc mắc, tại sao Quốc Thiên lại có sức hút lớn đến vậy.

Nổi da gà với giọng hát “sấm rền” được ví như “vùng cấm của Vpop”

Quốc Thiên không phải ca sĩ có thế mạnh về vũ đạo, diễn thuyết, diễn xuất hay xây dựng hình ảnh đồ sộ, xa hoa. Anh chỉ có một thế mạnh duy nhất là giọng hát và đã thành công khi biến giọng hát đó thành thứ vũ khí độc nhất vô nhị, không những chạm tới trái tim khán giả mà còn đưa mình lên một vị trí cao trong thị trường âm nhạc, như một khán giả nhận định: “Giữa hàng loạt chương trình đang lên sóng, vô vàn nhạc mới/ca sĩ mới, vẫn còn đó những người yêu âm nhạc thuần túy. Tất cả nền tảng đều lướt thấy những video của Skynote, Quốc Thiên hát ballad như một vùng cấm của Vpop, bất cả xâm phạm”.

Quốc Thiên tự vạch ra cho mình một con đường, định hướng rõ ràng, sắc nét và kiên định với nó để chinh phục khán giả. Anh không chạy theo thị trường âm nhạc, không bị cuốn vào các hot trend trên mạng xã hội hay đua theo xu hướng chung từ các đồng nghiệp. Quốc Thiên không ôm đồm quá nhiều thể loại nhạc vào mình, không quá mạo hiểm thử nghiệm các chất nhạc mới, cũng không chọn lối phá cách, tắc kè hoa, càng không lao vào nhạc hàn lâm, học thuật để trưng trổ, thể hiện bản thân.

Anh vững chân với dòng nhạc duy nhất là Ballad, nhạc buồn, nhạc suy, nhạc xưa và phát triển nó đến kịch điểm của một vocalist là Power Ballad, tập trung và dồn hết sức mạnh vào nó để đẩy mọi thứ thăng hoa trên sân khấu. Nói cách khác, Quốc Thiên đứng ngoài cuộc đua của thị trường để tồn tại như một thế giới riêng với cộng đồng khán giả của mình.

Quốc Thiên biết cách chiêu đãi khán giả đến sân khấu bằng những bữa tiệc đến từ thanh quản, âm thanh, giọng hát thực sự của mình, khiến người ta mãn nhĩ, được lấp đầy tai nghe, thỏa mãn về hiệu ứng cảm xúc khi nghe live, để họ thực sự cảm thấy tấm vé mình mua đáng đồng tiền bát gạo, đúng như lời ca sĩ Hòa Minzy nói:

“Không cần phải làm quá nhiều thứ xung quanh, đối với anh Quốc Thiên thì tôi nghĩ chỉ cần giọng hát của anh ấy là đủ chạm đến trái tim mọi người. Điều này không phải ca sĩ nào cũng có.

Thông thường, các ca sĩ phải chuẩn bị nhiều thứ hoành tráng, nhưng riêng với anh Thiên, chỉ cần đứng ở đó và cất lên giọng hát, anh ấy vẫn có thể giữ được sự chú ý của khán giả, gần 10 nghìn người có mặt tại đây trong buổi tối hôm nay”.

Nói thì dễ nhưng để chỉ bằng giọng hát mà khiến 10 nghìn khán giả bỏ tiền mua vé tới show và ngồi lại tới cuối show là điều không hề dễ dàng. Đó là kết quả của năng lực thiên phú, nhiều năm khổ luyện để có được giọng hát dát vàng lỗ tai khiến ai cũng phải nổi da gà khi nghe live. Các ca sĩ, nhạc sĩ như Hoàng Tôn, Đinh Hà Uyên Thư, nhạc sĩ Hoài Sa hay Châu Đăng Khoa đều công nhận Quốc Thiên là giọng ca thực lực hiếm hoi của làng nhạc Việt, sở hữu kỹ thuật xử lý bài hát mượt mà ở cả ba quãng trầm, trung và cao.

Quốc Thiên là nam cao nhưng bẩm sinh sở hữu giọng tenor 2 như Tùng Dương (một type giọng ít thấy hơn tenor 1 như nhiều nam ca sĩ khác). Nhờ đó, anh được phú cho một chất giọng dày, đầy đặn và ấm áp, có màu của cả nam trung và nam cao. Nhờ âm sắc này, Quốc Thiên vượt trội và hợp nhất khi thể hiện dòng Ballad trữ tình, vừa nam tính, ấm áp, vững chãi như một người đàn ông từng trải lại vừa ngọt ngào, da diết và đôi khi bay bổng như một chàng trai si tình. Rõ ràng, Quốc Thiên biết được thế mạnh này của mình để phát huy nó tối ưu nhất trong dòng nhạc anh theo đuổi.

Sở trường của Quốc Thiên là cộng minh ở quãng trung và cận cao tầm D4, Eb4, E4, F4 với khoảng âm rộng, lớn, vang dội, resonance, chắc chắn, vững chãi như núi, âm lượng lớn và vibrato đều tăm tắp, tạo ra những hiệu ứng âm thanh bùng cháy, dữ dội khiến người nghe live phải nổi da gà.

Các đoạn belting F4 của Quốc Thiên luôn vang dội, tròn trịa, rung đẹp, đẩy xoang mask dày, chắc chắn, kéo dài, lên Bb4, B4 thì sáng, mixed đẹp và xuống G4 thì cộng hưởng vang dội như sấm dù kéo mic ra xa, hold bất tận. Các đoạn belt A4 và B4 của Quốc Thiên đều full lực, có sự support lớn từ cơ hoành và bộ máy phát âm, tạo ra những quãng âm bùng nổ. Anh cũng học ở diva Thanh Lam cách belt cộng minh pha chút rapsy và đãi chữ. Quốc Thiên belt chuẩn mực nhưng lại phrase hơi nasal, bẹt giọng để tạo màu sắc vintage riêng có, nghe cảm xúc, hoài niệm hơn.

Là một nam cao, Quốc Thiên có thể belt tới C5 nhưng chuyển sang gằn và screaming, ổn định và support từ A4 trở xuống, quãng trầm đẹp, ngân đẹp ở F#3. Dù tập trung vào cộng minh dynamic nhưng khả năng scale up và run/riff của Quốc Thiên khá tốt. Anh có thể run/riff âm đóng dữ dội, âm lượng lớn, chắc chắn, đanh dày.

Với nền tảng học thuật vững vàng, Quốc Thiên hát âm đóng rất tốt, cộng hưởng tốt, giữ hơi 10s dù đang hát âm đóng với âm lượng lớn, phát âm chắc chắn, vững chãi. Anh có cách cộng hưởng tạo hiệu ứng "box", nghe như đang nén âm thanh vào môt chiếc hộp rổi tỏa ra.

Cộng đồng fan thanh nhạc hiện đang mệnh danh Quốc Thiên là “ông hoàng mid – belt”, tức là đứng top đầu trong nhạc Việt ở khoảng belt quãng trung với khả năng tạo resonance lớn, full công lực, tạo hiệu ứng âm thanh “sấm rền” như cách Tùng Dương từng làm, khiến người nghe phải nổi da gà.

Cũng có nhiều ý kiến cho rằng Quốc Thiên quá an toàn, thường cover nhạc cũ, ít chịu làm sản phẩm mới hay phá cách với dòng nhạc khác. Nhưng mỗi ca sĩ có một con đường, lựa chọn riêng và sự yêu thích của khán giả, những tấm vé được bán ra là minh chứng rõ ràng nhất cho thành công của một người ca sĩ. Khán giả sẽ luôn là thước đo chân thực nhất.

Sự chênh lệch quá lớn giữa ca sĩ phương Tây và châu Á qua Diana Damrau

 Thực sự hôm nọ ngồi coi Diana Damrau hát tại Nhà hát Hồ Gươm mới thấy sự chênh lệch quá lớn về cơ địa, thể lực giữa ca sĩ phương Tây và ca sĩ châu Á, khiến cho đại đa số ca sĩ châu Á khó tiến xa hơn ở bộ môn Opera này (dù cũng có một số nhân tài cá biệt).

Vì tôi cũng từng ngồi xem Sumi Jo trình diễn cách đây vài năm và thấy rằng Sumi Jo thực sự là một bậc thầy kỹ thuật. Nếu chỉ tính về kỹ thuật thì Sumi Jo chả kém cạnh gì, hay thậm chí có phần nhỉnh hơn Diana Damrau nữa kia.

Nhưng Sumi Jo vẫn bị hạn chế về thể lực và cơ địa bẩm sinh của châu Á, nên giọng bị mảnh và hơi the thé, chua chua. Trong khi đó, cùng là type coloratura soprano nhưng Diana Damrau giọng dày, âm lượng lớn phải x2 và có độ đầm, sâu, nên lúc tung giọng cộng hưởng nó như bão táp, rung chuyển cả nhà hát, quãng trung nghe đã tai, nổi cả da gà. Lúc Diana hát Casta Diva tôi cứ tưởng như đang nghe Joan Sutherland cơ :)))

Còn nếu so sánh với ca sĩ Việt Nam thì thôi, vì dù sao các ca sĩ hàng đầu tại Việt Nam hiện nay cũng đã cố gắng hết mình rồi.

Thực sự là phải nghe trực tiếp mới thấy sự kì vĩ của những giọng hát bậc thầy này, như được chạm vào những thứ không thể có trong cuộc đời.

Nghệ sĩ nhân dân được lòng toàn dân, họ là ai?

 NSND Lê Dung

Nói về tiếng hát Lê Dung, ai cũng phải ngợi ca về sự ngọt ngào, da diết hiếm có trong một chất giọng opera/cổ điển được đào tạo bài bản. Lê Dung đương nhiên hát đẹp, rất đẹp, có thể nói là đẹp bậc nhất trong các giọng soprano Việt Nam, vì dám chắc rằng ít có ca sĩ nào thuộc thế hệ trước nắm vững vàng được nghệ thuật hát đẹp bel canto của Ý như bà.

Những note nhạc Lê Dung hát không những chắc chắn trong từng làn hơi mà còn rất trau chuốt, mượt mà, đạt được độ ổn định cao về âm vực, kỹ thuật. Bằng kĩ thuật thượng thừa, Lê Dung gần như đã khai thác tối đa ưu thế trong loại giọng light lirico soprano của mình.

Làn hơi khỏe, dài, kèm theo sự hỗ trợ tốt về hơi thở giúp Lê Dung có được những leagto mượt mà, ít gợn, không phô chênh, vênh note, mà lại rất linh hoạt.

Kĩ thuật fortissimo của Lê Dung khá tốt, bà có thể điều khiển âm lượng to đột biến trên các chuỗi crescendo.

Đặc biệt, ở những đoạn fortissimo trên quãng cao C6 (Đô cao), bà thực hiện rất tốt, dù hơi gắt do đặc trưng riêng của loại giọng, nhưng vẫn khá đẹp. Nếu ai đã từng nghe Lê Dung hát trực tiếp aria Brindisi trong vở La Traviata hẳn không khỏi quên được khoảnh khắc bà đẩy giọng lên C6 ở đoạn cao trào vô cùng nội lực.

Staccato của Lê Dung cũng rất vững. Trong bài Cô gái vót chông, bà phiêu đoạn giả tiếng chim trên quãng 6 mượt mà, rõ ràng mà linh hoạt, không bị căng thẳng, vênh note như nhiều ca sĩ khác.

Khả năng điều khiển âm lượng của Lê Dung vô cùng đáng nể, đoạn cuối aria Pace, pace mio dio trong vở La Forza del Destino, bà đã thực hiện vuốt giọng nhỏ dần rồi chuyển sang to đột biến trên cùng một legato.

Đương nhiên không thể không nhắc tới kĩ thuật pianissimo (hát nhỏ tiếng), một trong những lợi thế của giọng nữ cao trữ tình mà Lê Dung phát huy tốt. Trong aria O mio babbino cano, bà đã thực hiện chuyển giọng xuống những note pianissimo rất đẹp, vang, mượt trên một legato.

Giọng hát Lê Dung còn tỏ ra khá linh hoạt, biến hóa khi tạo màu sắc ả đào, ca trù.

Không chỉ là con chim sơn ca đầu đàn, là cây đại thụ của thanh nhạc cổ điển Việt Nam, Lê Dung còn thành công ở cả mảng nhạc nhẹ. Bà là một trong những tiếng hát nhạc nhẹ được ưa chuộng ở những thập niên trước, với nhiều ca khúc trữ tình như Họa mi hót trong mưa, Mưa trên biển vắng, Bâng qươ, Hoa sữa, Mùa đông của anh, Sơn nữ ca…

NSND Thanh Hoa

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Hoa có lẽ là tiếng hát nữ thành công nhất miền Bắc trong suốt hai thập niên 70 và 80.

Từng có một thời, tiếng hát Thanh Hoa được nhà nhà yêu mến, người người ưa chuộng, vang lên khắp mọi nơi trên miền Bắc, qua đài phát thanh và băng cát xét. Bà là một trong những ca sĩ thu âm nhiều nhất Đài tiếng nói Việt Nam với 400 bản thu từ nhạc cách mạng tới nhạc nhẹ.

Thanh Hoa nổi tiếng bởi chất giọng đặc trưng không thể lẫn với bất cứ ca sĩ nào khác. Tiếng hát của bà sáng, mảnh nhưng vẫn ấm áp và đặc biệt giản dị, mộc mạc, hát như nói, nhiều luyến láy dân ca, thích hợp để biểu đạt cảm xúc một cách tự sự, trữ tình, đại chúng nhất.

Tuy không sử dụng quá nhiều kĩ thuật, nhưng bằng sự mộc mạc, lối hát rất riêng trong một tiếng hát có âm sắc đặc biệt, Thanh Hoa đã đóng đinh tên tuổi ở nhiều ca khúc nổi tiếng như Tàu anh qua núi, Mùa xuân làng lúa làng hoa, Em chọn lối này, Bác Hồ một tình yêu bao la, Gà gáy le te, Tình yêu trên dòng sông quan họ… để tạo nên một chất nhạc, phong cách độc đáo, mà nhiều ca sĩ sau này dù cố thể hiện điêu luyện thế nào cũng không thể hay như bà.

Giọng hát Thanh Hoa không hẳn là nhiều màu sắc, nhưng giàu tự nhiên và mềm mại tới mức có thể hát hay và truyền tải đúng điệu hồn của rất nhiều loại nhạc trên khắp mọi miền đất nước, từ vùng núi cao Tây Bắc tới làng quan họ, tới xứ Huế miền Trung hay sông nước miền Nam. Đặc biệt, bà có lợi thế rất lớn khi hát dân ca của các dân tộc thiểu số.

Có thể nói, giọng hát Thanh Hoa đã đạt tới sự tự nhiên, thân quen tới mức, nó giống như một tiếng hát quần chúng bất kì nào đó chúng ta có thể bắt gặp trên mọi nẻo đường cuộc sống. Đó có thể là tiếng hát của một thiếu nữ, một quả phụ, một em thiếu nhi, một nữ chiến sĩ… Nhưng trên hết, tiếng hát ấy vẫn là tiếng hát của một nghệ sĩ nổi tiếng.

NSND Bảy Nam

Cố nghệ sĩ nhân dân Bảy Nam được xem như một tổ nghề của cải lương và kịch nói Nam Bộ, đủ để hiểu vị trí của bà lớn thế nào.

Đi hát từ năm 14 tuổi, NSND Bảy Nam đã kiến tạo rất nhiều kỉ lục. Bà là nữ bầu gánh đầu tiên trong lịch sử cải lương (19 tuổi đã lập gánh hát - gánh Nam Hưng), nữ tác giả kịch bản đầu tiên của Sài Gòn với vô số kịch bản: Nỗi đau lòng mẹ, Người đàn bà Việt Nam, Gươm vàng máu đỏ, Điều Tam Xuân, Tiêu Anh Phụng, Phấn hậu cung...

Bà cũng là nữ nghệ sĩ Sài Gòn đầu tiên được Hãng Intermondial Film của Pháp mời đóng trong bộ phim Mort en fraude của đạo diễn Marcel Camus bên cạnh các diễn viên lừng danh thế giới.

Giáo sư Hoàng Như Mai từng viết: “Nghệ sĩ sân khấu, nếu thật sự là nghệ sĩ tài năng, là bảo vật vô giá của nhân loại, không vàng ngọc nào sánh được. Nghệ sĩ Bảy Nam là một trong số quí hiếm ấy”.

NSND Tường Vi

Nghệ sĩ nhân dân Tường Vi được học hành rất bài bản. Bà từng thi đỗ và khoa Thanh nhạc Nhạc viện Hà Nội và được đi học chuyên sâu 4 năm tại nhạc viện Sofia, Bulgaria.

Tường Vi sở hữu chất giọng nữ cao màu sắc linh hoạt, có thể lên head voice staccato tới F6. Nhiều bản ghi âm của bà đã thành chuẩn mực thanh nhạc để nhiều thế hệ ca sĩ học hỏi.

Trong những năm chiến tranh, bà đã theo đoàn văn công đi biểu diễn nhiều nơi trên các chiến trường. Tường Vi nổi tiếng với nhiều ca khúc trên sóng phát thanh của Đài tiếng nói Việt Nam, như Tiếng đàn Ta Lư (Huy Thục), Cô gái vót chông (Hoàng Hiệp, thơ Molovklavi), Em là hoa Pơ Lang (Đức Minh), Người con gái sông La (Doãn Nho), Cánh chim báo tin vui (Đàm Thanh), Người lái đò trên sông Pô Cô (Cẩm Phong, thơ Mai Trang), Bóng cây Kơ-nia (Phan Thanh Nam, thơ Ngọc Anh), Suối Lenin, Con suối và mặt trời, Hà Nội có ta trong tiếng hát.... Tường Vi còn đi biểu diễn nhiều nước như Liên Xô, Ba Lan, Chile, Cuba... Bà cũng là một trong số ít ca sĩ được nhiều lần biển diễn trước Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tường Vi có chất giọng nữ cao, sáng, mang giọng Trung Bộ. Bà hát được nhiều thể loại như dân ca, nhạc cách mạng, nhạc thính phòng. Một trong những ca khúc làm nên tên tuổi của bà là Cô gái vót chông, trong ca khúc này, bà có hát thêm một đoạn staccato giả tiếng chim hót rất nổi tiếng, sau này các ca sĩ đều phải hát thêm đoạn này như điều bắt buộc.

NSND Thu Hiền

Thu Hiền có lẽ là một trong số ít nghệ sĩ nhân dân được đông đảo khán giả yêu mến và biết đến nhiều nhất.

Bà sở hữu chất giọng nữ cao trữ tình đầy đặn, ấm áp mà lại ngọt ngào, với những lối luyến láy dân ca giản dị, chân thành nhưng đầy nhạc tính, trầm bổng.

Thu Hiền cũng là nghệ sĩ thứ hai sau Thanh Huyền thành công trong việc lồng ghép dân ca vào nhạc cách mạng, đem âm nhạc dân gian dân tộc phục vụ nhiệm vụ chính trị.

Bà nổi tiếng với những bản dân ca từ mọi miền đất nước. Trong nhiều năm qua, Thu Hiền vẫn là tiếng hát dân ca được yêu thích nhất, không thể thay thế.

NSND Thanh Huyền

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Huyền là một trong những tiếng hát xuất sắc nhất của nền dân ca truyền thống và nhạc cách mạng Việt Nam.

Chất giọng của Thanh Huyền vang bẩm sinh, sáng đẹp, mềm mại và mượt mà như dòng suối. Bà là một trong những thế hệ ca sĩ đầu tiên biết kết hợp kĩ thuật thanh nhạc cổ điển phương Tây với những lối hát cổ truyền của dân tộc, nói nôm na là kết hợp thành công giữa lối hát mở, hát đẹp kiểu bel canto với lối hát khép tiếng trong dân ca phía Bắc. Nhờ vậy, bà đã tạo nên được những màu sắc rất mới, rất riêng khi hát dân ca, đảm bảo cho một giọng hát đầy kĩ thuật mà vẫn thấm nhuần nét truyền thống, dân tộc.

Thanh Huyền cũng thường được ngợi ca về cách hát tròn vành, rõ chữ, hát âm nào nảy và vang âm đó, đúng chuẩn “vang, rền, nền, nảy”.

Là một trong những tiếng hát quan họ hay nhất miền Bắc, Thanh Huyền đã thổi hồn dân ca thành công vào nhạc cách mạng, tạo nên điệu hồn dân tộc thấm đẫm trong những ca khúc nhạc cách mạng.

Với thành công trong sự nghiệp, Thanh Huyền đã được lưu diễn khắp năm châu, đem dân ca Việt Nam tới mọi miền thế giới. Bà là thế hệ đầu tiên được phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân và đạt nhiều giải thưởng trong và ngoài nước.

NSND Phùng Há

Cũng như Bảy Nam, cố nghệ sĩ nhân dân Phùng Há được xem như tổ nghề của cải lương Nam Bộ.

Không chỉ đóng góp to lớn với nghề cải lương qua hàng trăm kịch bản diễn khác nhau, Phùng Há còn có công trời biển trong việc đào tạo, dẫn dắt nhiều thế hệ nghệ sĩ sau này. Rất nhiều nghệ sĩ cải lương gạo cội hiện nay là học trò của bà.

Trong suốt sự nghiệp của mình, Phùng Há đã đi tới mọi hang cùng ngõ hẻm ở miền sông nước Nam Bộ để diễn cho nhân dân xem. Đến đâu bà cũng được chào đón nồng nhiệt, vé bán không còn thừa một chỗ.

Nhạc sĩ Chí Tâm từng nói: “Đối với thế hệ chúng tôi, má Bảy là một ngôi sao Bắc Đẩu trên vòm trời sân khấu cải lương. Má chính là tấm gương để chúng tôi noi theo ước nguyện: Dù sân khấu có khó khăn đến đâu vẫn nghiêm túc trong sáng tạo. Tôi nhớ lời má dạy: Khi không còn là kép, là đào chánh thì chuyển sang đóng vai lão. Ở vị trí nào thì người nghệ sĩ hãy làm tốt vai diễn của mình. Có như vậy mới xứng đáng được công chúng thương yêu”.

NSND Út Trà Ôn

Cố nghệ sĩ nhân dân Út Trà Ôn cũng là một trong những tổ nghề của cải lương Nam Bộ.

Ông sở hữu tiếng hát ấm áp, giản dị, mộc mạc mà sâu sắc, toát lên đậm đà điệu hồn, tiếng nói miền sông nước Nam Bộ.

Không chỉ với cải lương, Út Trà Ôn còn là tên tuổi lớn nhất của đờn ca tài tử, khiến vô số thế hệ sau này phải học hỏi.

NSND Quách Thị Hồ

Được một bộ phận khán giả không quá nhiều biết đến, nhưng Quách Thị Hồ xứng đáng là một tượng đài âm nhạc Việt Nam. Bà là người có công lao to lớn trong việc bảo tồn và phát huy ca trù, loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam, đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể thế giới, nhưng lại đang dần bị mai một.

Bà cũng là nghệ nhân ca trù đầu tiên đem ca trù tiến ra thế giới bằng việc thu âm và lưu diễn ở nước ngoài.

Quách Thị Hồ có một giọng hát đặc biệt, cùng tiếng phách điêu luyện đã chinh phục nhiều người thưởng thức. Người ta nói rằng: "Có người ví tiếng hát của Quách Thị Hồ đẹp và tráng lệ như một tòa lâu đài nguy nga, lộng lẫy, mà mỗi một tiếng luyến láy cao siêu tinh tế của bà là một mảng chạm kỳ khu của một bức cửa võng trong cái tòa lâu đài ấy. Tiếng hát ấy vừa cao sang bác học, vừa mê hoặc ám ảnh, diễn tả ở mức tuyệt đỉnh nhất các ý tứ của các văn nhân thi sĩ gửi gắm trong các bài thơ.

Bà nắm giữ kĩ thuật đổ hột con kiến, một loại kĩ thuật thanh nhạc cấp cao vô cùng khó mà không phải ai cũng làm được. Kĩ thuật tạo ra âm thanh rền, nảy, cuộn sóng ngầm như tung ra những chuỗi hột xoàn từ cổ họng.

Hội đồng Âm nhạc Quốc tế của UNESCO và Viện Nghiên cứu Quốc tế về Âm nhạc đã trao tặng bà bằng danh dự cho công lao "gìn giữ một di sản nghệ thuật truyền thống quý báu của Việt Nam, một vốn quý của nhân loại".

Có thể thấy, khi xưa, những người được phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân đều là những tài năng hiếm có, có cống hiến to lớn với nghệ thuật nước nhà, khiến nhân dân ai cũng nể phục. Còn ngày nay, nhiều nghệ sĩ chưa đủ tầm nhưng lại được phong tặng khiến nhân dân hoài nghi, tranh cãi, không nể phục.

NSND Quang Thọ

Sở hữu giọng nam trung dày dặn, ấm áp và đậm chất thính phòng cổ điển với kĩ thuật vững chắc, nghệ sĩ nhân dân Quang Thọ đã cùng với cố nghệ sĩ nhân dân Lê Dung tạo nên cặp song ca đầu đàn của nền nhạc thính phòng, cách mạng Việt Nam.

Quang Thọ đã từng đạt nhiều giải thưởng trong và ngoài nước và giữ vị trí chủ nhiệm khoa Thanh nhạc – Nhạc viện Hà Nội. Ông là người thầy lớn, đã đào tạo rất nhiều ca sĩ nổi tiếng, có chuyên môn ở Việt Nam hiện nay như Tùng Dương, Khánh Linh…

NSND Quốc Hương

Cố nghệ sĩ nhân dân Quốc Hương nổi tiếng với tiếng hát mộc mạc, giản dị, nhưng chất chứa cảm xúc, thấm đẫm hơi thở dân tộc, đại diện cho một thời bão lửa mà hào hùng.

Dù kĩ thuật không nhiều, nhưng Quốc Hương sở hữu chất giọng nam cao đầy đặn với âm lượng lớn, chắc chắn, nhưng ngọt ngào với lối hát nhỏ tiếng thi vị.

NSND Trung Kiên

Có lẽ Trung Kiên là nghệ sĩ nhân dân hiếm hoi đạt tới học vị giáo sư và giữ một chức vụ khá cao – thứ trường Bộ Văn hóa Thông tin.

Dù ít tham gia ca hát trên sân khấu, nhưng nghệ sĩ nhân dân Trung Kiên có đóng góp lớn trong việc giảng dạy, dẫn dắt các nghệ sĩ đàn em. Diva Thanh Lam hiện vẫn tìm đến học thanh nhạc với ông.

Long Phạm

Khánh Ly hé lộ bí mật liên quan tới Thái Thanh và cái tật luôn "xấu hổ trước những gì nói về mình"

 Vừa qua, tại phần tiếp theo chương trình The Jimmy Show, danh ca Khánh Ly đã xúc động ôn lại những kỷ niệm quá khứ ngay tại căn nhà mình đang sống.

Tôi có một cái tật là hay cảm thấy ngượng, xấu hổ trước những gì nói về mình

Trong các ca khúc từng phát hành ở hải ngoại, tôi từng hát bài Niềm nhớ không tên và được khán giả yêu mến. Ở ca khúc này, tôi có hát câu "rộn ràng tiếng hát Thái Thanh".

Chính ra, lời ca khúc này khi tôi nhận được từ bên Pháp là "rộn ràng tiếng hát Khánh Ly", nhưng tôi có một cái tật là hay cảm thấy ngượng, xấu hổ trước những gì nói về mình, nên tự tôi đổi lại lời thành tên Thái Thanh.

Khánh Ly và Nguyễn Đình Toàn

Hơn nữa, tôi hát như vậy cũng vì xuất phát từ lòng mến mộ của tôi với cô Thái Thanh. Sau này mọi người hát lại bài đó, ai thích tôi thì hát Khánh Ly, ai không thích tôi thì hát Thái Thanh, sao cũng được.

• 

  Danh ca Khánh Ly: Người Nhật cho xe Limousine đón tôi rồi đưa lên phòng thu nổi tiếng nhất tại Mỹ, oai lắm!

Sau này, có lần gặp lại ông Nguyễn Đình Toàn (tác giả ca khúc), tôi có hỏi vì sao lại là "rộn ràng tiếng hát Khánh Ly" mà không phải "rộn ràng tiếng hát Thái Thanh", thì ông ấy đáp:

"Tại mày đi hải ngoại rồi thì mới nhớ mà viết chứ bà Thái Thanh lúc đó đang ở Việt Nam thì làm sao mà nhớ". Bây giờ tôi xác nhận lại là như vậy.

Ông Nguyễn Đình Toàn cũng là người bạn của tôi, nên khi tôi đi thì ông rất nhớ.

Tôi chẳng hiểu tôi thế nào mà người ta lại nói mình như thế

Trong cuộc đời đi hát của mình, tôi từng hát ở nhiều nước, nhiều đại nhạc hội. Nhưng một trong những lần vinh dự nhất là được hát tại Vantican và diện kiến Đức giáo hoàng.

Đây là một sự kiện mà đến kiếp sau tôi cũng không quên được. Để có mặt tại buổi lễ tại Vantican đó, tôi đã phải vượt qua không biết bao nhiêu lo lắng, chông gai, suy nghĩ, tai tiếng.

Không biết bao nhiêu tai tiếng đổ về tôi lúc đó. Nhiều người thắc mắc là tại sao lại chọn "nó" (là Khánh Ly), "nó thế này, nó thế kia". Ý họ là tôi không xứng đáng. Tôi chẳng hiểu tôi thế nào mà người ta lại nói mình như thế. Đó là những chuyện lùm xùm mà tôi không muốn nhớ lại nữa.

Sau này người ta mới bảo, thôi không bàn cãi nữa, ai xứng đáng thì đã được chọn rồi. Thế là tôi được mời tới đó hát.

Lúc đó, tôi đứng hát trên sân khấu mà cảm thấy lo lắng, hồi hộp và run bần bật vì mọi thứ đều quá sức tưởng tượng, chờ đợi của mình. Tôi thấy mình chẳng có tài cán gì mà lại được đứng hát trước Đức giáo hoàng, vinh dự lắm. Phía dưới tôi hát là 10 ngàn khán giả.

Lúc hát xong, tôi có được đứng cạnh ngay chỗ Đức giáo hoàng đi ra, nên chạy tới nắm tay và nhảo tới ôm ông, sung sướng lắm. Lúc tôi choàng tới ôm thì có người ở phía sau gỡ tay tôi ra và nhắc: "Khánh Ly, cẩn thận không nhăn áo ngài".

Tôi không bao giờ quên được khoảnh khắc đó. Tôi nghĩ, một đời người như tôi có được may mắn đó là quá đầy đủ rồi, nếu có chết cũng mãn nguyện, không có gì phải hối tiếc trong thế gian này.

Sau đó, tôi còn được gặp lại Đức giáo hoàng lần hai. Lần đó, Đức giáo hoàng có lẽ nhận ra tôi nên đưa tay đánh vào tay tôi như kiểu "lại là mày nữa".

Trước đó, tôi có bảo ông nhà tôi là mình được gặp một lần rồi thì lần này ngồi xa ra, nhường cho người khác. Nhưng đến khi Đức giáo hoàng đi ra, tôi lại tự bật dậy rồi phóng tới như hỏa tiễn, không kiểm soát được mình nữa.

Tôi chẳng mơ ước tương lai nữa đâu, còn gì nữa mà mơ với ước ở cái tuổi này

Tôi luôn nghĩ rằng, nếu số mệnh bắt mình phải chịu những oan trái phải có trong cuộc đời, thì đó cũng là cái giá mình phải trả cho những cái mình nhận được. Không ai có thể ôm hết mặt trời, nắm tay từ sáng đến tối và có quá nhiều thứ. Người ta phải mất đi, phải trả giá cho những cái mình có.

Bởi vậy, có nhiều chuyện, nhiều cái oan, điều tiếng mà tôi không muốn nói ra vì nói cũng chẳng để làm gì. Cứ để mọi chuyện như vậy đi, ai đúng ai sai, phải hay trái đều có ông trời soi vào. Nếu làm chuyện không phải thì sẽ gặp những cái không hay.

Thôi thì nhịn đi, để gió cuốn đi như lời ông Trịnh Công Sơn nói. Tôi không ôm ấp, nặng nề quá khứ. Tôi cũng chẳng mơ ước tương lai nữa đâu, còn gì nữa mà mơ với ước ở cái tuổi này.

Tôi chỉ biết mỗi ngày tỉnh dậy mình vẫn còn sống là tốt rồi, nên cảm ơn cuộc đời. Mỗi buổi sáng tôi đều đọc kinh để biết mình phải làm cái gì. Việc của tôi bây giờ là sống ngày hôm nay biết ngày hôm nay, sống ngày nào biết ngày ấy thôi.

Nhà tôi dẫu nghèo, dẫu nhỏ, chỉ bằng cái bếp nhà người ta nhưng là nơi tôi từng có thời gian rất ấm áp

Hôm nay, chúng ta đang ngồi ngay tại mảnh vườn nhà tôi. Cũng mảnh vườn này ngày xưa tôi tụ tập rất nhiều anh chị em nghệ sĩ, bạn bè tới sinh hoạt. Ai lạnh mà thấy cái áo nào cứ việc khoác vào, ai muốn ăn gì cứ lấy ăn.

Nhà tôi nghèo, nhỏ nhưng trái tim không nhỏ là được rồi. Đôi tay của tôi không nhỏ, chỉ tiếc là không ôm hết mọi người thôi.

Khánh Ly và bạn bè tại vườn nhà mình

Có thể nhiều người khi đi khỏi nhà tôi thì quên đi mọi thứ. Nhưng một đời người làm sao quên mãi được. Phải có lúc nhớ lại những giây phút ở trong căn vườn nghèo, nhà nghèo này, cười với nhau, uống cùng nhau ly nước, ăn cùng nhau bữa cơm. Không ai quên được đâu.

Nhà tôi dẫu nghèo, dẫu nhỏ, chỉ bằng cái bếp nhà người ta nhưng là nơi tôi từng có thời gian rất ấm áp.

Hiện tại, dịch bệnh Corona đang đang sợ thật, nhưng sống chết đều có số rồi, không nên quá lo lắng. Nhưng tất cả, không phải vì như thế mà không làm gì cả.

YÊN CHI KHÂU CHO TÔI THẤY MỘT TÀI NĂNG DIỄN XUẤT CỦA MAI DIỄM PHƯƠNG

 Ban đầu tính đi xem Yên Chi Khâu vì có Mai Diễm Phương và Trương Quốc Vinh thôi chứ không kỳ vọng lắm vì gu mình khi ra rạp là phim kinh dị với phim bom tấn, ít khi xem phim nghệ thuật kiểu này. Mai Diễm Phương thì mình thích vì nghe hát hay quá chứ chưa xem bộ phim nào cổ đóng. Trương Quốc Vinh thì xem nhiều phim rồi nhưng vẫn thích xem vì diễn quá đỉnh.

Nhưng đến khi xem Yên Chi Khâu thì crush Mai Diễm Phương thực sự. Trước giờ cứ tự hỏi vì sao Mai Diễm Phương lại nổi tiếng đến thế dù nhan sắc thấy cũng bình thường, không ở tầm mỹ nhân như Lâm Thanh Hà, Vương Tổ Hiền, Quan Chi Lâm, Lý Gia Hân... Trước khi xem Yên Chi Khâu còn thấy không hợp vì nhìn Mai Diễm Phương quá già so với Trương Quốc Vinh.

Xem xong mới thấy được một tài năng diễn xuất ở Mai Diễm Phương, dù gương mặt không hề đẹp nhưng nhập vai quá tốt và đặc biệt khả năng diễn bằng ánh mắt thực sự đỉnh, một ánh mắt có hồn và quá nhiều cảm xúc, quá nhiều bi cảm, tới mức cứ nhìn vào ánh mắt ấy là muốn rơi nước mắt. Bảo sao người Hong Kong thần tượng Mai Diễm Phương đến thế. Còn về việc vì sao lại cho Mai Diếm Phương diễn với Trương Quốc Vinh thì cũng phải xem xong phim mới hiểu được hai người này đóng quá hợp với nhân vật của họ. Một cậu công tử nông nổi, tính nết trẻ con, bồng bột, yếu đuối như Trần Trấn Bang quả nhiên hợp với vẻ baby, trẻ măng, búng ra sữa của Trương Quốc Vinh. Còn cô kỹ Như Hoa nữ từng trải, già dạn, nhiều va vấp, kinh nghiệm trong cuộc sống ở đáy xã hội thì lại hợp với gương mặt của Mai Diễm Phương chứ không phải kiểu mỹ nữ xinh xắn, nhỏ nhắn.

Phim quay cách đây gần 40 năm mà tới giờ xem vẫn choáng ngợp vì các góc quay cực kỳ điện ảnh, rất art. Mê cái màu phim Retro và những pha hắt sáng đậm đặc điện ảnh như thế. Nói thật là tới giờ xem phim Việt vẫn phải chạy dài cho Yên Chi Khâu về góc quay. Bộ phim cũng bao trọn nghệ thuật Á Đông, từ hội họa, thi ca, sân khấu, âm nhạc tới cả thời trang. Ngoài In the mood for love thì Yên Chi Khâu cũng xây dựng hình ảnh rất đẹp về sườn xám. Nghệ thuật hí kịch cổ truyền cũng được khắc họa thật đậm nét.

Nhân vật cô kỹ nữ Như Hoa của Mai Diễm Phương khiến mình phải suy nghĩ nhiều vì nó không thuần về một tuyến nào, vừa chính diện mà cũng có chất phản diện. Nó phức tạp như chính con người trong đời thực, không một chiều như thứ điện ảnh nào đó, tốt là phải cực tốt, xấu thì xấu tận cùng =))) Đây là nhân vật vừa đáng thương, vừa đáng giận lại vừa đáng ngưỡng mộ. Đáng thương vì phải chịu nhiều uất ức trong số phận, vị trí xã hội, đáng giận vì hơi ích kỷ, nhẫn tâm, đáng ngưỡng mộ vì tình yêu chung thủy, yêu hết mình và dám bảo vệ tình yêu đó đến cùng dù cách thực hiện lại tiêu cực. Nhân vật này khiến người ta phải suy ngẫm nhiều hơn là khen ngợi hay chê bai một chiều, tùy theo từng góc nhìn, quan điểm mà đánh giá. Ở góc nhìn của mình thì thấy cổ đáng thương nhiều hơn, còn hành động của cổ thì mình đồng cảm được vì mình cũng đã từ yêu một tình yêu vô vọng đến thế và chỉ muốn kết thúc tất cả để giải thoát bản thân. Vẫn nhớ câu nói của nhân vật Sở khi nhận xét về Như Hoa: "Ở thời bây giờ làm gì có người phụ nữ nào si tình đến thế", vì sinh tình mà gây nên đau khổ cho cả hai, vừa tội lỗi lại vừa bi cảm.

Hơi hẫng vì Trương Quốc Vinh lại xuất hiện hơi ít và phần diễn xuất có vẻ chưa đã bằng Mai Diễm Phương, chắc do không phải vai chính nên chỉ cần tới đó là đủ.

Tất nhiên phim đã quá lâu nên có nhiều khúc không hợp với bây giờ, nhưng với những người mê Hong Kong, mê Trương Quốc Vinh và Mai Diễm Phương như mình thì đáng để ra rạp xem, hồi tưởng về những tượng đài đã không còn trên thế gian, không thể chạm tới họ được, chỉ còn được nhìn thấy trong phim.