TỔNG QUAN VỀ TỪ GHÉP TIẾNG VIỆT

 

HÔM QUA CÓ NGƯỜI HỎI VỀ TỪ GHÉP NÊN POST BÀI NÀY

Theo Đỗ Hữu Châu, “từ ghép được sản sinh do sự kết hợp hai hoặc một số hình vị (hay đơn vị cấu tạo) riêng rẽ, tách biệt, độc lập với nhau”.

Hiểu một cách đơn giản, từ ghép là từ được tạo ra từ phương thức ghép. Đây là phương thức “dùng hai hoặc hơn hai đơn vị câu tạo từ riêng rẽ ghép lại với nhau theo những quy tắc nhất định để cho một từ, được gọi là từ ghép”. Nói cách khác, “các từ tố cơ sở đi vào phương thức ghép cho các từ ghép”

Cũng theo Đỗ Hữu Châu, “Ở tiếng Việt, các hình vị riêng rẽ, tách biệt, không đối lập với nhau theo kiểu của các ngôn ngữ Ấn – Âu thành căn tố, phụ tố mà chỉ phân biệt với nhau thành hình vị thực và hình vị hư. Cho nên, trong tiếng Việt chỉ có các từ ghép chân chính. Nếu căn cứ vào tính chất hình vị thì các từ ghép của tiếng Việt được phân loại thành từ ghép thực và từ ghép hư. Từ ghép hư là từ ghép do hai hình vị hư kết hợp với nhau theo phương thức ghép mà có. Đó là các từ như bởi vì, cho nên, để mà, huống hồ…”.

Ở các từ ghép hư, không thể xác lập rõ ràng quan hệ cú pháp giữa các hình vị trong từ như với từ ghép thực nên khó mà tìm hiểu mặt kết học giữa chúng. Ngược lại, các từ như “đi” với “chạy” vốn là thực từ nên dù kết hợp với kiểu hình vị nào cũng có thể tìm hiểu mặt kết học, quan hệ ngữ pháp của chúng.

Trong đó, “nếu căn cứ vào ba loại âm tiết kí hiệu theo giáo sư Phan Ngọc: A độc lập, B không độc lập, không đơn nhất, C không độc lập, đơn nhất, mất nghĩa thì có thể có các kiểu từ ghép như sau:

AA: đi đứng, chạy nhảy…
AB: tàu thủy, bạn hữu…
AC: trắng nõn, diều hâu, ốc bươu, bếp núc, chợ búa…
BA: hữu tình, bách bệnh, thiện ý, nóng hổi…
BB: đặc ngữ, phi hành…”

Mặc dù có những từ ghép ba, ghép bốn, hoặc hơn nữa, nhưng tiêu biểu trong tiếng Việt vẫn là ghép hai từ tố cơ sở. Đây cũng là từ ghép phổ biến, điển hình của “đi” và “chạy” khi kết hợp với các từ tố khác. Ví dụ: đi chợ, đi buôn, đi cày, chạy bàn… Từ ghép có hai từ tố cơ sở có thể có ba âm tiết như: tắc kè đốm, bồ câu trắng, thiên nga trắng, cà phê chồn…

Từ ghép chính phụ

Từ ghép chính phụ là “những từ ghép giữa hai từ tố có quan hệ chính phụ. Nếu kí hiệu từ tố chính là X, từ tố phụ là Y thì từ tố phụ có tác dụng phân hóa nghĩa của từ tố X”

Theo Đỗ Hữu Châu, “theo chiều quan hệ chính phụ giữa X và Y, ta có trật tự xuôi nếu X ở trước, Y ở sau, trật tự ngược nếu Y ở trước, X ở sau. Theo đặc điểm độc lập, không độc lập, có nghĩa, không có nghĩa, mất nghĩa, đơn nhất, không đơn nhất thì cũng có loại từ ghép AA, AB, AC, BA, BB. Trừ các từ ghép chính phụ AC bao giờ cũng có trật tự xuôi như: xanh lè, tím ngắt, nhảy cẫng… các loại từ ghép còn lại đều có hai trật tự xuôi và ngược”. Các trật tự này gồm có:

- Ghép chính phụ AA trật tự xuôi: đi đêm, đi tết, đi buôn, đi chợ…
- Ghép chính phụ AA trật tự ngược: học trò, chua me…
- Ghép chính phụ AB trật tự xuôi: giải lao, hưởng lạc, cưới chạy…
- Ghép chính phụ AB trật tự ngược: thánh thư, tội nhân, chạy án, đi hội…
- Ghép chính phụ BA trật tự xuôi: lưu khách, lâm trận…
- Ghép chính phụ BA trật tự ngược: hậu phương, tha phương…
- Ghép chính phụ BB trật tự xuôi: thưởng nguyệt, đa ngữ…
- Ghép chính phụ BB trật tự ngược: bán kết, chung kết…

Các từ ghép chính phụ có thể lớn hơn hai âm tiết, nhưng tiêu biểu trong tiếng Việt vẫn do hai từ tố đơn âm tạo nên. Đây cũng là kiểu ghép chính phụ phổ biến ở “đi” và “chạy”.

Có các kiểu từ ghép chính phụ hai âm tiết như sau:

a. Từ ghép chính phụ phân nghĩa

Đây là “những từ ghép chia loại lớn thành những loại nhỏ có quan hệ bao gồm và nằm trong so với loại lớn”. Nói cách khác, “phân nghĩa là cơ chế tạo ra các từ ghép theo quan hệ chính phụ giữa các từ tố, lập thành từng hệ thống nhỏ đồng nhất về yếu tố chỉ loại lớn X cả về hình thức ngữ âm, cả về ngữ nghĩa”.

Có bốn kiểu ghép phân nghĩa là:

- Từ ghép phân nghĩa biệt loại: là “những từ ghép phân nghĩa thường gặp và có tính năng sản cao, có nghĩa là kiểu cấu tạo của chúng hiện đang có khả năng tạo hàng loạt những từ ghép chính phụ mới phục vụ cho giao tiếp xã hội”. Đây cũng là loại ghép phân nghĩa điển hình, “trong đó Y có vai trò phân hóa X thành những loại nhỏ”. Ví dụ như chạy thầy, chạy chợ, chạy bàn…

- Từ ghép phân nghĩa sắc thái hóa: là loại từ ghép mà “các từ tố phụ Y là các âm tiết C có tác dụng chỉ các sắc thái khác nhau của tính chất hay trạng thái, hoạt động do từ tố chỉ loại lớn X biểu thị”. Ví dụ như xanh lè, xanh um, vàng khè, vàng chóe…

- Từ ghép phân nghĩa đẳng nghĩa: là loại từ ghép mà “nghĩa của từ tố X và từ tố Y có phần nào đó đồng nghĩa với nhau”. Ví dụ như bánh ga tô, kẹo mè sửng, hoa cúc, cá rô, rắn cạp nong…

- Từ ghép phân nghĩa phụ gia hóa: là loại từ ghép “được chia thành những kiểu nhỏ hơn, mỗi kiểu nhỏ hơn có cùng một từ tố nghĩa rất khái quát”. Ví dụ như tổ trưởng, tổ viên, phi chính phủ…

b. Từ ghép chính phụ biệt lập

Đây là loại từ ghép mà “nghĩa của mỗi từ không có quan hệ nằm trong so với nghĩa của một loại lớn nào, không hợp thành hệ thống nghĩa so với những từ ghép chính phụ khác. Trong những từ ghép này, tuy vẫn có từ tố chính X, nhưng X không phải là một loại lớn”. Ví dụ như ruột gà, ruột mèo, ruột tượng…

c. Từ ghép chính phụ có các từ gốc Hán Việt

Loại từ ghép này khá phổ biến trong tiếng Việt. Ví dụ: đa nghĩa, đa ngữ, phi phàm, phi hành…

Từ ghép đẳng lập

Từ ghép đẳng lập là “những từ ghép trong đó hai từ tố bình đẳng với nhau, không có từ tố nào là chính, từ tố nào là phụ, cả hai từ tố góp nghĩa với nhau để cho nghĩa mới của toàn từ ghép”.

Trong đó, “xét theo tính chất độc lập, không độc lập, có nghĩa, mất nghĩa, đơn nhất, không đơn nhất thì các từ ghép đẳng lập có đủ các kiểu AA, AB, BA, AC và BB”. Ví dụ:

- Từ ghép đẳng lập AA: đi đứng, chạy nhảy, đi lại…
- Từ ghép đẳng lập AB: bạn hữu, thời đại…
- Từ ghép đẳng lập BA: quy hoạch, quy mô…
- Từ ghép đẳng lập AC: bếp núc, chợ búa…
Căn cứ vào nguồn gốc từ loại và quan hệ ngữ nghĩa giữa hai từ tố, có thể phân từ ghép đẳng lập thành các nhóm:
- Từ ghép đẳng lập gốc danh từ: bạn hữu, phố xá, bếp núc…
- Từ ghép đẳng lập gốc động từ: đi lại, chạy nhảy…
- Từ ghép đẳng lập gốc tính từ: chậm trễ, đen tối, nóng nực…
- Từ ghép đẳng lập gốc chỉ số: vài ba, dăm bảy, tám chín…
- Từ ghép đẳng lập gốc từ hư: này kia, này nọ, đây đó…
Ngoài ra, còn có các loại từ ghép đẳng lập:

a. Ghép đẳng lập theo cơ chế nghĩa

Theo Đỗ Hữu Châu, “nếu cho nghĩa của toàn bộ từ ghép là S thì nghĩa S của một từ ghép đẳng lập không do nghĩa của một từ tố quyết định như nghĩa của từ ghép biệt loại mà là kết quả của sự hợp nhất nghĩa của từng từ tố mà có”. Kết quả của sự hợp nghĩa cho ra ba loại từ ghép theo cơ chế nghĩa như sau:

- Ghép tổng loại: là “nghĩa của từng từ tố gộp lại tạo nên S, S chỉ một loại lớn hơn, rộng hơn". Ví dụ như anh em, cam quýt, hổ báo…

- Ghép đẳng lập chuyên loại: là “nghĩa S của toàn bộ từ ghép đẳng lập khồng lớn hơn về loại so với loại do từ tố biểu thị”. Ví dụ như thuốc thang, gà qué, chợ búa…

- Ghép phối nghĩa: là “những trường hợp mà nghĩa S không phải là tổng loại, không phải là chuyên loại mà do sự phối hợp nghĩa của các từ tố mà thành”. Ví dụ như gang thép, điện máy, điện nước…

b. Ghép đẳng lập biệt lập

Đây là loại từ ghép mà “nghĩa S không phải là tổng loại, không phải là chuyên loại, cũng không phải là phối nghĩa. Mỗi nghĩa là một sự kiện, một hoạt động, một tính chất riêng”.

Cơ chế từ loại từ ghép này theo chúng tôi là A+B = A’B’. Ví dụ như: gian ác, độc ác, gian xảo…

Các thế hệ từ ghép

Các kết hợp từ ghép luôn vận động, biến đổi không ngừng trong hoạt động hành chức để sinh ra những thế hệ từ tiếp theo của chúng. Thế hệ cấu tạo từ ghép được hiểu là “các từ tố kết hợp với nhau cho ta một từ phức thuộc thế hệ thứ nhất. Các từ này lại được đưa vào phương thức đã sản sinh ra chúng để cho ta các từ ghép thuộc thế hệ thứ hai, thứ ba từ các từ thuộc hệ thứ nhất đó”.

Ví dụ, từ tố “xe” kết hợp với từ tố “đạp” cho ta từ ghép “xe đạp” thuộc thế hệ thứ nhất. “Xe đạp” lại được đưa vào phương thức ghép chính phụ biệt lập cho ta các từ thuộc thế hệ thứ hai như xe đạp điện, xe đạp đua, xe đạp cào cào…

LONG PHẠM

Top 5 bản thu âm khó nhất của Whitney Houston (P2)

 Top 5 bản thu âm khó nhất của Whitney

You're still my man (anh vẫn là người đàn ông chuẩn men của đời bánh bèo em).

Với ca sĩ khác thì không biết chứ với Whitney thì bản thu âm này chắc thuộc hàng khó vãi hàng ra nên tuyệt nhiên không thấy hát live lần nào =))

Thực ra thì bản thu này cũng không có gì quá lắt léo, đánh đố ca sĩ như các bản thu khác. Nó được tạo nên đơn giản bởi chất giọng đẹp lộng lẫy của Whitney trong thời kì đỉnh cao nhất (thu năm 1986). Thời kỳ này Whitney vẫn là nữ cao nên giọng hát trong sáng, mềm mại, thanh thoát, mượt mà, ấm áp và sở hữu tính crystal quý hiếm. Tính crystal được phát huy mạnh mẽ những lúc mợ dùng light mixed hát half voice.

Chỉ duy nhất một đoạn khó vãi hàng với Whitney là đoạn belt F5, F#5, E5 cao trào =)) Vì Whitney thời đó tuy là nữ cao thật nhưng lại hơi flop quãng cao, mợ chỉ hát thoải mái tới E5, F#5 hơi khó nhằn với mợ.

Vậy mà trong bản thu này, mợ phải hát treo liên tục từ E5 tới F#5. Riêng phần nhả chữ đã hit tưng bừng trên F#5, có đoạn mixed, có đoạn phải gằn giọng =))

Đoạn belt F5 thì khỏi nói, đẹp nhất trong sự nghiệp của mợ và nhờ trời phú âm sắc nên mấy mẹ sau này dù có lên tới G5, A5 cũng chỉ tổ chói tai, không đẹp, sáng lộng lẫy và có tính crystal nhưng vẫn bùng nổ, dữ dội như mợ. Chữ "me" belt âm đóng max đẹp, nói gì thì nói, Whitney trùm về các âm đóng, lên cao mà belt âm mở thì dễ dàng rồi, âm đóng chuẩn spinto đanh dày, sáng đẹp như mợ mới khó

Tâm lý trọng phở khinh bún trong phim Việt

 Tâm lý trọng phở khinh bún trong phim Việt. Trong khi các món như bánh canh, bún bò, bún mắm, bún chả, bún đậu, bún riêu... cũng đậm nét văn hóa truyền thống, đậm quốc hồn quốc túy, cách nấu cũng là cả 1 nghệ thuật thì luôn bị gạt ra một bên để nhường chỗ cho phở.

Phở với tôi là món overrated nhất hệ mặt trời, hở tí là lôi phở ra truyền thông, pr, làm phim, hậu quả là phim flop ể. Nguyên nhân phim flop chính vì tư duy cũ rích, cứ bám vào phở để pr, riết rồi người nước ngoài họ lại nghĩ ẩm thực Việt nghèo nàn có mỗi phở nên pr hoài. 

Tôi team bún, các loại bún mắm, bún bò, bún chả, bún cá... tôi đều mê hơn món phở overrated =))) 

Mong nhà sản xuất làm phim Mùi bún mắm, Mùi bún bò. Mùi bánh canh... đảm bảo hot hơn nhiều đấy, cho nó mới lạ đi, suốt ngày làm phim về phở, cũ rích như trái đất nên không ai xem là đúng rồi =)))

Top 5 bản thu âm khó hát nhất của Whitney (P1)

 Quốc ca Mỹ - The Star Spangled Banner (Lá cờ lấp lánh sao)

Quốc ca Mỹ là ca khúc The Star Spangled Banner (Lá cờ lấp lánh sao), được sáng tác bởi nhà soạn nhạc người Anh John Stafford Smith và nhà thơ nghiệp dư Francis Scott Key, được Quốc hội Mỹ thông qua vào năm 1931.

Như quốc ca của nhiều nước khác, đầu tiên, ca khúc này được thiết kế như một bài hát tập thể, với giai điệu hào hùng, dễ thuộc, dễ hát. Nhưng sau đó, nó đã được chuyển qua hát đơn, với việc mời các ca sĩ có giọng ca tốt thể hiện.

Whitney Houston được xem là ca sĩ thể hiện quốc ca thành công nhất, khi cô hát nó ở giải Super Bowl năm 1991. Mục đích của việc này để gây quỹ từ thiện cho binh sĩ tham gia cuộc chiến vùng vịnh Ba Tư và gia đình của họ.

Trong màn trình diễn này, Whitney đã hát off mic, tức là hát nhưng không bật mic, mở loa ngoài bản thu âm. Có thể coi đây là hát lip và bản được bật trong màn trình diễn cũng chính là bản thu âm chính thức. Tất nhiên, Whitney hát lip vì yêu cầu của ban tổ chức, bản thân mợ đã từng hát live một vài lần rồi. Tuy không đạt bằng bản thu âm và phải hạ tone, nhưng vẫn ăn đứt các ca sĩ khác.

Sau đó, bản quốc ca của Whitney đã đạt được vô số kỉ lục về mặt thương mại, cạnh tranh với cả những ca khúc đứng đầu các bảng xếp hạng âm nhạc và đi vào lịch sử nước Mỹ.

Whitney đã phải tư duy và sáng tạo rất nhiều. Thay vì hát ở giai điệu và tone gốc, ợm đã thực hiện chạy note lên xuống và trang trí vào các cụm từ rất nhiều note hoa mĩ. Từ tone gốc G, mợ chạy xuống 3 note (Eb) rồi lại chạy lên theo các phân nhịp được tính toán kĩ lưỡng. Có những đoạn, Whitney hát chậm hơn, nhưng ở đoạn khác, mợ lại hát nhanh hơn.

Whitney cũng thêm thắt rất nhiều kĩ thuật khó của Bel Canto vào ca khúc, chuyển giọng linh hoạt từ chest voice sang head voice cao vút tận E5 - A5, thổi thêm nhiều màu sắc khác nhau của dòng Soul/R&B vào với các lối hát, kĩ thuật ngẫu hứng như run/riff, melisma. Mọi sáng tạo, thêm thắt đều tinh tế, vừa đủ, hòa quyện nhuần nhuyễn giữa kĩ thuật và cảm xúc.

Whitney tận dụng tối đa cấu tạo thanh quản, cơ quan phát âm đặc biệt của mình (tạo vang bẩm sinh hay còn gọi là giọng vang bẩm sinh) để tạo độ rền, nổ trên mọi âm tiết nhấn vào mà chưa cần dùng đến cộng minh. Điều này khiến giọng hát của mợ giữ được tự nhiên nhưng vẫn vang dội, uy lực, không bị giả tạo như một số ca sĩ khác.

Điển hình nhất là chữ "proudly" được nhấn trên C5 cực rền, nổ (nhờ vang xoang mặt/mask resonance), đẹp lộng lẫy mà không cần lạm dụng ngân rung, cộng minh lố bịch như một số ca sĩ khác. Tất cả các ca sĩ sau này đều không nhấn được C5 ở chữ "proudly" như Whitney dù họ có thể lên đến F5, G5, A5....

Các âm đóng trên B4, Bb4 được Whitney rung rất đanh, rền nhưng vẫn nhẹ nhàng, thể hiện độ hùng tráng của quốc ca.

Vào điệp khúc, Whitney tung một cú mixed vang nổ trên C5 "red glare" như tiếng bom dội. Cách tạo vang nổ này là độc chiêu "bí truyền" nhà Houston, được truyền từ Cissy Houston cho con gái. Rất ít ca sĩ sử dụng được cách mixed nổ vi diệu này.

Ngay sau đó, Whitney cộng minh trên Bb4 ở chữ "bombs" đẹp lộng lẫy, rền và tỏa như bao trùm khắp không gian, vibrato rất tinh tế dù đang tung full giọng, nên không bị lố như một số ca sĩ Việt Nam (với trò rung bần bật làm lố, lòe khán giả nghe nhạc là ta đây khủng lắm nhưng thực ra chỉ là một sự lố bịch). Cứ tưởng mợ chỉ làm được ngón này trong studio, ai ngờ lúc live vẫn làm ngon lành.

Chữ 'air" tiếp đó được ngân vừa đủ, rền như một cơn lốc phi xa vạn dặm. Dù Whitney ngân không quá dài nhưng lại tạo cảm giác bất tận nhờ vào kĩ thật cộng minh và cách vibrato tinh tế. Một số ca sĩ cứ lạm dụng rung dài đến 10km để khoe ta đây hơi khỏe, nghe thực sự mệt mỏi.

Phải đến đoạn cuối cùng, Whitney mới kéo dài G#4 chữ "brave" để ngân cùng dàn nhạc. Đây thực sự là đỉnh cao của cộng minh kết hợp cùng bạch thanh, vang rền nhưng vẫn sắc nét, rõ lời, chứ không phải cộng minh dựng tiếng làm lố ồm ồm lên như một số ca sĩ, thực sự cũ kỹ. Và rõ ràng, cả 1 bài hát mợ chỉ ngân dài 1 đoạn cuối cùng, rất tiết chế và biết sử dụng kỹ thuật đúng lúc, đúng thời điểm, tạo dấu ấn thực sự, không bị loãng ca khúc.

Và cú tung head A5 đoạn cao trào thì khỏi nói, đặc sản cuae mợ rồi nên không bàn nữa.

Các thành tích đạt được là:

Đứng thứ 59 trong top 100 khoảnh khắc vĩ đại nhất trên truyền hình do VH1 bình chọn năm 2002.

Đứng thứ 12 trong top 100 khoảnh khắc làm rung chuyển truyền thông do VH1 bình chọn năm 2003.

Đứng thứ 1 trong top 25 khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong lịch sử âm nhạc do Rolling Stone bình chọn năm 2003.

Đứng thứ 8 trong top 100 khoảnh khắc vĩ đại nhất lịch sử Super Bowl do ESPN.com bình chọn năm 2005.

Đứng thứ 7 trong top 10 khoảnh khắc vĩ đại nhất lịch sử âm nhạc do TV Land bình chọn năm 2006.

Đứng thứ 2 trong top những màn trình diễn quốc ca hay nhất 40 năm lịch sử Super Bowl do USA Today Sports Weekly bình chọn năm 2007.

Đứng thứ 2 trong top 5 màn trình diễn hay nhất lịch sử Super Bowl do Blender bình chọn năm 2009.

Đứng thứ 20 trong bảng xếp hạng BB hot 100 single (màn trình diễn quốc ca đứng cao nhất trên BB hot 100 single)

Về mặt thương mại, đĩa đơn của ca khúc đã phát hành được 1 triệu 200 nghìn bản chỉ tính riêng tại Mỹ, được RIAA chứng nhận (bản quốc ca bán chạy nhất lịch sử).

Với những thành công trên, lần đầu tiên trong lịch sử âm nhạc thế giới, một bài quốc ca lại có thể tước bỏ tính nghi thức cứng nhắc của mình để tiến vào thị trường âm nhạc. Nó thậm chí còn được phát hành đĩa đơn, đạt lượng tiêu thụ khổng lồ, leo tới thứ hạng cao trên các bảng xếp hạng âm nhạc, cạnh tranh hoàn toàn được với các sản phẩm thương mại âm nhạc khác, đem lại lợi nhuận lớn cho người thể hiện cũng như với toàn bộ thị trường âm nhạc đa dạng.

Whitney thậm chí còn hát nó trong show diễn riêng của mình. Và mặc dù lấn sân được vào thị trường tiêu thụ âm nhạc đại chúng, được khoác màu áo mới, nhưng nó vẫn giữ được tính hùng tráng và đầy tự hào dân tộc.

Còn đây là bản mợ live, hạ tone nhưng vẫn khủng và đủ để say bye mọi ca sĩ muốn copy mợ :))

LONG PHẠM

Nghịch lý Tunrandot

 Nghịch lý là vai diễn công chúa Turandot là một người Trung Quốc nhưng lại không có ca sĩ Trung Quốc nào đủ sức hát vai này vì Trung Quốc nói riêng và châu Á nói chung không có dramatic soprano (nữ cao kịch tính).

Trong khi đó vai Turandot lại được thiết kế riêng cho các giọng nữ cao kịch tính (loại giọng hiếm). Nó cần đến một giọng hát mang âm lượng khổng lồ, đanh dày như sắt thép, vững chãi như núi đá, xuyên thủng dàn nhạc và áp đảo tất cả trên sân khấu, cộng thêm sức bền đáng nể để hát cuồn cuộn trong suốt thời gian xuất hiện.

Dù thời lượng vai này xuất hiện trên sân khấu không nhiều trong vở Opera cùng tên, nhưng khi đã bước ra là phải cuồn cuộn đúng nghĩa một nữ thần quyền lực.

Nhiều người nói sức nặng của vai này ngang với các vai Wagnerian.

Bởi vậy nên đến giờ dù hàng trăm năm trôi qua thì Trung Quốc vẫn không có ca sĩ nào đủ tầm, đủ giọng để hát trọn vai này. Hình như có Hui He (spinto soprano) cũng hát rồi nhưng thấy vẫn chưa tới.

Và kẻ nắm giữ Tunrandot vẫn là các bà đầm phương Tây, các giọng nữ cao kịch tính đích thực với giọng hát khổng lồ, thổi tung cả nhà hát=))

Trong hình là ca sĩ Birgit Nilsson, người hát thành công Turandot nhất mọi thời đại, đưa bà lên hàng huyền thoại, người Thụy Điển.

Kate Moss bà hoàng model

 Sự thực thì trong thập niên 90s Kate Moss mới là nữ hoàng của làng thời trang.

Kate Moss vào nghề muộn hơn các đàn chị siêu mẫu vài năm, lại không có lợi thế về chiều cao (Kate chỉ cao 1m68) nên dễ thấy là khi catwalk thì luôn bị lọt thỏm.

Và Kate cũng không phải kiểu model nóng bỏng ba vòng như mọi người vẫn ưa chuộng lúc đó.

Vậy mà một mình Kate Moss đã tạo ra cả 1 cuộc cách mạng riêng trong ngành thời trang và model, phá vỡ những tiêu chuẩn cố hữu trong thẩm mỹ công chúng lẫn chuyên môn, xây dựng nên cả một nền tảng khác biệt, định hình cho cả giới thời trang sau này.

Kate Moss là model tiên phong cho lối walk mặt lạnh như tiền, thần thái slay chuẩn model catwalk chứ không phải kiểu minh tinh điện ảnh như các siêu mẫu trước, kèm theo thân hình siêu mỏng đúng nghĩa chiếc mắc áo tôn bộ đồ lên tối ưu, chuẩn high fashion và khả năng diễn xuất đỉnh cao trước ống kính, pose ảnh siêu đẳng cấp.

Và quan trọng nhất, Kate Moss biến thời trang thành cả một nghệ thuật và người mẫu trở thành nghệ sĩ, chứ không chỉ là một model thông thường.

Với những tiên phong đó, Kate Moss ở một vị trí riêng khó ai chạm tới.

Thẩm Thúy Hằng: Bi kịch cuộc đời nữ minh tinh nhan sắc tuyệt trần, cát xê cao khủng khiếp

 Nữ minh tinh có nhan sắc tựa Marylin Monroe

Thẩm Thúy Hằng tên thật là Nguyễn Kim Phụng, là một người miền Nam nhưng sinh ra tại Hải Phòng. Có lẽ những tinh hoa của mảnh đất hoa hậu xứ Bắc này đã nhào nặn cho cô một nhan sắc tuyệt trần ít ai sánh kịp.

Vừa tròn một tuổi, Kim Phụng đã phải theo cha về lại miền Nam và lớn lên ở vùng quê An Giang sông nước, nên thấm nhuần chất ngọt ngào nữ tính của con gái miền Tây.

Vẻ đẹp ngọt ngào của Thẩm Thúy Hằng giúp cô vượt qua hơn 2000 thí sinh khác

Thưở nhỏ, Kim Phụng học ở Long Xuyên, nhưng hết tiểu học lại theo chị lên Sài Gòn tu nghiệp.

Từ khi 16, Kim Phụng đã nổi tiếng là một hoa khôi xinh đẹp trong giới học sinh  Sài Gòn. Nhận thức được điều này, cô gái trẻ đã giấu gia đình tham gia cuộc thi tuyển diễn viên do hãng điện ảnh Mỹ Vân tổ chức và vượt qua hơn 2000 thí sinh khác, giành giải nhất.

Sau này, Thẩm Thúy Hằng kể lại, hồi đó cô không hề được học hành trường lớp về diễn xuất, gia đình cũng không đồng ý cho theo nghiệp diễn viên, nhưng vì đam mê với nghề nên bất chấp đi thi và không thể ngờ lại đoạt giải nhất trước hàng ngàn thí sinh khác.

Ông bà chủ hãng phim Mỹ Vân đã sớm nhận ra tiềm năng tỏa sáng của Kim Phụng nên đổi nghệ danh cho cô thành Thẩm Thúy Hằng và bắt đầu tiến hành các chiến lược lăng xê cô gái trẻ.

Với tài năng thiên phú cùng nhan sắc "chim sa cá lặn", Thẩm Thúy Hằng nhanh chóng vụt sáng ngay sau vai diễn đầu tiên – Tam Nương trong phim Người đẹp Bình Dương.

Vai diễn ghi dấu ấn tới mức, cái tên Người đẹp Bình Dương đã trở thành thương hiệu riêng của Thẩm Thúy Hằng, gắn chặt với sự nghiệp của cô. 

Nhiều người còn ví rằng, nếu nước Mỹ có Marylin Monroe thì Việt Nam có Thẩm Thúy Hằng. Câu nói đó không hề quá lời, vì ở nền điện ảnh Việt Nam khi ấy, không một nữ diễn viên nào nổi tiếng và sở hữu nhan sắc tuyệt trần như Thẩm Thúy Hằng. 

Trừ màu tóc đen thì Thẩm Thúy Hằng có rất nhiều nét tương đồng với Marylin Monroe về ngoại hình như đôi môi căng mọng, đôi mắt to sâu thẳm ngọt ngào, cặp lông mày đậm quyến rũ và đường cong cơ thể nóng bỏng.

Vẻ đẹp đầy đặn, căng tràn sức sống của Thẩm Thúy Hằng được xem là chuẩn mực thời bấy giờ.

Thẩm Thúy Hằng có vẻ đẹp sánh tựa Marylin Monroe

Thẩm Thúy Hằng là chuẩn mực cho vẻ đẹp của người phụ nữ thời bấy giờ

Chưa dừng lại ở đó, Thẩm Thúy Hằng tiếp tục vào vai Chức Nữ trong phim Ngưu Lang Chức Nữ do NSND Năm Châu đạo diễn. 

Và đây mới là vai diễn đưa tên tuổi Thẩm Thúy Hằng tới nấc thang cao nhất của danh vọng, đúng như một nhà phê bình từng nói: "Khán giả không thể quên nàng Chức Nữ đẹp lộng lẫy, sương khói đang bay về trời trong tiếng hát thánh thót như ngân lên từ những áng mây huyền ảo, thần tiên trong nhạc cảnh Chức Nữ về trời do Phạm Duy soạn nhạc".

Quả thực, khán giả từ Nam ra Bắc không ai là không biết tới Thẩm Thúy Hằng. Người ta thường nói với nhau: "nghe Khánh Ly, xem Thẩm Thúy Hằng".

Danh tiếng Thẩm Thúy Hằng trải dài từ Bắc vào Nam

Đẳng cấp của một tượng đài với mức cát xê lên tới gần 1 tỷ đồng

Chẳng mấy chốc, Thẩm Thúy Hằng trở thành minh tinh điện ảnh của Việt Nam được các hãng phim săn đón. Cô đóng hàng trăm bộ phim khác nhau và hầu như phim nào cũng thành công vang dội. 

Nữ minh tinh cũng sở hữu mức cát xê cao nhất khi ấy, với 1 triệu đồng cho một vai diễn (tương đương gần 1 tỷ đồng bây giờ). Cho đến nay, hiếm có nữ diễn viên nào đạt tới mức cát xê này. 

Dưới vai trò của một minh tinh màn bạc, Thẩm Thúy Hằng liên tục tham dự các liên hoan phim quốc tế ở Hongkong, Đài Loan, Thái Lan, Hàn Quốc, Liên Xô… và đạt các giải thưởng lớn như Nữ diễn viên xuất sắc tại Liên hoan phim Đài Bắc, Ảnh hậu Á Châu trong Liên hoan phim Á Châu tổ chức tại Hongkong và Đài Loan năm 1972 - 1974, Nữ diễn viên khả ái nhất tại Liên hoan phim Moskva và Tasken tại Liên Xô năm 1982... 

Với những thành tích đáng kinh ngạc như vậy, tên tuổi Thẩm Thúy Hằng đã vươn tới tầm châu lục. Nữ minh tinh thực sự là một tượng đài lớn, một đẳng cấp mà cho tới nay chưa diễn viên nào ở Việt Nam chạm tới.

Thẩm Thúy Hằng đi khắp nơi trên thế giới tham dự liên hoan phim

Có những khi, trong một dàn diễn viên ngoại quốc, chỉ có Thẩm Thúy Hằng được vào vai chính. 

Thẩm Thúy Hằng thường xuyên được mời đóng phim cùng diễn viên ngoại quốc

Mỗi diễn viên có một dấu ấn khác nhau, Thẩm Thúy Hằng cũng vậy. Hình ảnh của cô gắn liền với những tiên nữ có nhan sắc nghiêng nước nghiêng thành, đẹp tựa Tây Thi, sánh tựa Điêu Thuyền. Cho đến tận bây giờ cũng chưa có nữ diễn viên nào sống trong lòng khán giả với nhan sắc diễm lệ như vậy. Công chúng ưu ái gọi cô là "Nữ hoàng của sân khấu đèn màu".

Vẻ đẹp thoát tục của Thẩm Thúy Hằng

Nữ diễn viên đa năng 

Không chỉ diễn xuất giỏi, Thẩm Thúy Hằng còn tỏ ra đa năng khi tự thành lập hãng phim riêng mang tên mình và sản xuất được nhiều bộ phim thành công rực rỡ như Nàng, Ngậm ngùi… Trên vai trò mới, Thẩm Thúy Hằng đã càng cho thấy cô là một người quyền lực và giỏi giang.

Ngoài lĩnh vực điện ảnh, Thẩm Thúy Hằng cũng tham gia các sân khấu kịch, cải lương để trải nghiệm khả năng diễn xuất đa dạng của mình. Ban Thẩm Thúy Hằng là một trong những ban kịch được yêu thích ở Sài Gòn thời gian ấy. 

Trong vai trò trưởng ban, cô tỏ ra khá tài năng khi viết kịch bản, dàn dựng và đóng luôn vai chính. Tên tuổi của Thẩm Thúy Hằng trên sân khấu cải lương ngày đó có lẽ chỉ dưới Thanh Nga và một số diễn viên gạo cội khác.

Thẩm Thúy Hằng trong một vai diễn cải lương

Diễn viên đầu tiên dám khỏa thân và đóng cảnh nóng

00:00:32

Clip cảnh nóng của Thẩm Thúy Hằng trong phim Điệp vụ tìm vàngKhông chỉ diễn xuất giỏi, Thẩm Thúy Hằng còn là một nữ diễn viên bản lĩnh và táo bạo. Giữa lúc tư tưởng con người còn đang khá khắt khe và cổ hủ thì cô đã dám khỏa thân trên màn ảnh để khoe vẻ đẹp phồn thực của mình. 

Không những vậy, Thẩm Thúy Hằng còn đóng cảnh nóng rất đạt, không hề có chút ngại ngần, quê mùa nào. Chỉ cần đạo diễn yêu cầu thế nào thì Thẩm Thúy Hằng sẽ diễn đúng như thế.

Chính sự chuyên nghiệp, cởi mở trong phong cách làm việc này đã khiến Thẩm Thúy Hằng được lòng nhiều đoàn làm phim nước ngoài, giúp cô vươn tầm châu lục.

Và có lẽ, Thẩm Thúy Hằng cũng chính là nữ diễn viên đầu tiên dám khỏa thân và đóng cảnh nóng trên màn ảnh Việt. 

Ngoài ra, Thẩm Thúy Hằng còn là một biểu tượng thời trang dẫn đầu các xu hướng như cuốn khăn turban, đeo kính mắt mèo, kẻ viền mắt đen, thời trang ethnic… Cô nổi bật bởi phong cách quý phái.

Và không ngại ngùng đóng cảnh giường chiếu với diễn viên ngoại quốc

Phong cách thời trang dẫn đầu thời đại của Thẩm Thúy Hằng

Bi kịch trên đỉnh cao vinh quang

Đứng trên đỉnh cao của tiền bạc và danh vọng, nhưng cuộc sống cá nhân của Thẩm Thúy Hằng lại khá nhiều bi kịch.

Từ năm 19 tuổi, Thẩm Thúy Hằng đã phải lấy chồng theo sự dàn xếp của gia đình mà không có tình yêu. Cuộc hôn nhân này nhanh chóng tan vỡ sau 5 năm, khiến cô phải làm mẹ đơn thân. Đôi khi vì công việc diễn xuất bận rộn, Thẩm Thúy Hằng không còn thời gian chăm sóc con, khiến cô cảm thấy day dứt.

Sau khi thống nhất đất nước, Thẩm Thúy Hằng không ra nước ngoài định cư mà vẫn ở lại quê hương. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là cô phải từ chối nhiều lời mời đóng phim hay tham gia các sự kiện điện ảnh quốc tế, khiến cơ hội nổi tiếng giảm sút.

Tới năm 1970, Thẩm Thúy Hằng lên xe hoa lần thứ hai với một người đàn ông có vị trí lớn trong xã hội. Nhưng ông đã qua đời năm 2003, để lại mình cô lẻ loi.

Bi kịch lớn nhất cuộc đời Thẩm Thúy Hằng là hậu quả phẫu thuật thẩm mỹ. Nó khiến khuôn mặt cô bị biến dạng một cách kinh khủng.

Nhiều người cho rằng đó là hệ quả của việc đam mê thẩm mỹ để níu giữ thanh xuân. Nhưng theo một nguồn tin khác, Thẩm Thúy Hằng từng gặp tai nạn nghiêm trọng nên mới phải phẫu thuật khuôn mặt.

Từ một nhan sắc tuyệt trần, nay lại phải mang gương mặt biến dạng, là một nỗi đau tột cùng với Thẩm Thúy Hằng. Cô đã khép lại mọi cánh cửa giao lưu với thế giới bên ngoài, chỉ quanh quẩn trong nhà niệm Phật.

Kể từ đó, công chúng hầu như không còn được trông thấy nữ minh tinh màn bạc xuất sắc của nền điện ảnh Việt Nam nữa.