Whitney Houston và show diễn đỉnh cao tại Philadelphia 1994

Trong sự nghiệp ca hát của mình, Whitney đã thực hiện hàng trăm show diễn và tour diễn khác nhau trên toàn thế giới. Ở thời kì đỉnh cao (từ 1984 đến 1994), giọng hát của Whitney luôn rực cháy, lộng lẫy, cống hiến và cháy hết mình trong mọi show diễn.

Ai cũng biết, giọng hát của Whitney đẹp nhất, trong sáng nhất vào thời kì debut, khi sức khỏe của cô ở giai đoạn ổn định và sung sức nhất của tuổi trẻ. Đến những năm cuối thập niên 80, đầu thập niên 90, sức khỏe của Whitney gặp nhiều vấn đề trầm trọng, thường xuyên bị ốm, khản giọng trên sân khấu, ảnh hưởng không nhỏ tới giọng hát của cô. Những nguyên nhân dẫn tới sự xuống dốc về sức khỏe, theo tôi là từ năm 1989, Whitney đã bắt đầu vướng vào thuốc phiện khi quen Bobby Brown, cho đến năm 1990, cô bị sảy thai, phải phẫu thuật thanh quản nhưng không hề có chế độ nghỉ ngơi hợp lí, cộng thêm việc hát với thanh quản cao trong thời gian dài khiến giọng hát gặp nhiều trục trặc. Người ta nghĩ rằng giọng hát của Whitney đã đến lúc chấm hết, không thể lấy lại nội lực của những năm đầu sự nghiệp nữa. Nhưng họ đã nhầm, sau quãng thời gian ngắn nghỉ đẻ sinh con gái đầu lòng, Whitney không những lấy lại được nội lực của những năm debut, mà còn tăng nó lên gấp bội phần. Trong khuôn khổ tour diễn The Bodyguard World Tour kéo dài từ năm 1993 đến 1994, Whitney đã trình diễn tổng cộng 120 show tại nhiều nước trên thế giới. Trong hai năm đó, cô cũng thường xuyên biểu diễn tại các show truyền hình, các lễ trao giải âm nhạc. Với lịch diễn dày đặc như vậy, Whitney đã nhiều lúc bị suy nhược về sức khỏe, giọng hát đôi khi có dấu hiệu xuống sức, nhưng hầu như vẫn to khỏe và rực cháy, thậm chí còn đó độ rền, mạnh hơn cả thời kì debut. Đây là một điều vô cùng kì lạ trong giọng hát của Whitney - người được mệnh danh là tiếng hát đa thanh của nền âm nhạc đại chúng thế kỉ XX. Show diễn tại Philadelphia vào ngày 26 tháng 6 năm 1994 tuy được ít người biết đến hơn vì không được ghi hình, nhưng với tất cả nội lực của Whitney được tung ra một cách sung mãn, nó xứng đáng là một trong những show diễn hay nhất trong sự nghiệp của cô.

Nhìn vào mốc thời gian diễn ra show diễn, có thế thấy, trước khi tổ chức show diễn này, Whitney đã phải đi rất nhiều show trước đó, từ năm 1993 đến tận sáu tháng đầu năm 1994. Theo lẽ thường, càng về các show cuối tour diễn, ca sĩ sẽ bị đuối vì áp lực làm việc, nhất là với người thường xuyên phải phô diễn giọng hát ở những quãng âm lớn và không có chế độ giữ giọng như Whitney (tôi vẫn thường nói đùa rằng Whitney là cỗ máy giết giọng của chính cô ấy, vì cô ấy chỉ biết hát hết mình, không hề biết chăm sóc bản thân hay dùng thủ thuật để giữ giọng như các ca sĩ khác). Nhưng, với một giọng hát đa thanh như Whitney, chúng ta chẳng thể đoán được những gì đang diễn ra với giọng hát của cô ấy. Trái với những gì người ta nghĩ, đây lại chính là show diễn mà Whitney đạt đến đỉnh cao kĩ thuật lẫn giọng hát, cũng như sự tinh tế trong nghệ thuật biểu diễn, dù chất giọng có đi xuống đôi chút do làm việc quá nhiều và đôi khi vẫn mắc một số lỗi kĩ thuật. Trong show diễn này, giọng hát của Whitney đạt được độ mở lớn nhất, để có thể phóng âm với cường độ âm lượng lớn, lớn hơn rất nhiều so với những giai đoạn trước đó. Không những vậy, ở vào lúc đỉnh điểm của quá trình chuyển hóa từ một spinto soprano sang spinto mezzo, giọng hát ấy đã đạt đến một độ dày khủng khiếp, âm sắc trở nên đặc sệt, đanh lại như bê tông, nặng đến cả ngàn tấn, căng tràn đầy nội lực, vang rền và nổ như tiếng pháo rang. Có thể ví giọng hát của Whitney khi ấy như một bức tường đúc bằng thép vậy. Whitney vẫn thường bị nói là cách hát quá "trắng", quá nhẹ nhàng, âm lượng không to khỏe như những ca sĩ nhạc soul/gospel da màu (những ca sĩ mà tôi vẫn hay gọi là hát với lối "xôi thịt"). Nhưng đó là chuyện của những năm debut thôi, nếu nghe trực tiếp show diễn này, sẽ không còn ai dám nói Whitney giọng không to khủng, hay không kịch tính. Dẫu có gọi Patti hay Aretha vào chung show này với Whitney thì cũng chỉ hơn được cường độ âm thanh, chứ chưa bằng được về độ dày và đanh của giọng hát. Điểm đặc biệt ở show này là giọng Whitney to đều, đanh dày ở tất cả các note, không giống một spinto thông thường, chỉ to được ở những đoạn lên cao kịch tính. Bởi vậy, có nhiều quan điểm cho rằng giai đoạn này, Whitney đã tiến tới một dramatic mezzo. Thường thì tai nghe của người nghe nhạc bình thường sẽ không nhận ra, nhưng nếu bạn đem show diễn này đi hỏi những người làm phòng thu, vốn là những người có tai nghe quen các loại cường độ âm thanh, họ sẽ trả lời rằng âm lượng phát ra ở đây cực lớn. 

Bạn muốn chứng kiến nội lực khủng khiếp của Whitney trong show diễn này chứ? Nếu đã sẵn sàng, xin mời nghe cú hit 21 note D5 liên tiếp ở chữ "I love you" trong màn live Medley này (2:00). Hit D5 với giọng nữ không phải khó, nhưng thật khó để tìm được những note D5 căng, dày và đanh lại đến kì lạ như vậy. Nghe cách hát của Whitney, bạn sẽ nhận thấy cô ấy không phóng hết tất cả âm lượng ra ngoài, vẫn giữ lại trong cổ họng để tạo độ đặc quánh không ngờ cho giọng hát. Kiếm một note D5 bay vut vút thì dễ thôi, nhưng kiếm một note D5 đanh và đặc thế này thì không dễ chút nào.

https://www.youtube.com/watch?v=1ZhQI5VdlHU

Hoặc không cần phải hát phô trương, mời bạn nghe thật kĩ chữ "if" đầu tiên trong ca khúc I will always love you để thấy được sự khỏe khoắn, đầy đặn, lấp đầy toàn bộ sân khấu ở những note nhỏ và nhẹ nhất. Một người bạn làm phòng thu mà tôi quen đã tỏ ra bất ngờ khi nghe chữ "if" đầu tiên này, anh ta nói rằng nó quá khỏe và nội lực.

https://www.youtube.com/watch?v=r46esvSufSk

Đến những năm 1994, dù đã chuyển qua quãng giọng của mezzo, có xu hướng trầm khàn, nhưng Whitney vẫn có những cú belt note F5 khá đẹp. Điển hình nhất là chuỗi F5-F#5 được tung ra trong đoạn cuối ca khúc I'm very woman này (3:44). Ở các giọng nữ khác, F5 thường sáng và bay, nhưng với Whitney, F5 vẫn rất dày, đanh và có sức nặng lớn, khiến nhiều người tưởng cô đang gào thét theo kiểu Christina Aguilera hay Etta James. Nhưng kì thực, cô đang sử dụng rất điêu luyện kĩ thuật mix voice. Dù ở F5, Whitney vẫn vibrato rất tinh tế, chứng tỏ giọng hát và kĩ thuật của cô còn tốt hơn cả thời kì debut.

https://www.youtube.com/watch?v=yjLc2_6-SXk

Không chỉ ở độ to hay khỏe, Whitney còn tỏ ra là một bậc thầy trong việc cảm nhạc khi chơi liền cú hit 12 note C#5 ở ca khúc Saving all my love for you (5:30). Bạn sẽ thấy tốc độ của 12 note này được bắn ra nhất nhanh mà vẫn đanh, dày, không bị lệch tone, lệch nhịp, dù đang ở những note khá cao. Nếu không phải một ca sĩ có khả năng cảm nhạc và điều khiển vocal cực tốt, sẽ không thể chạy note với tốc độ nhanh đến như thế. Điều đáng nói là dù nhanh đến thế nhưng vẫn rõ từng chữ, đây là một ưu thế về khả năng phát âm tròn vành rõ chữ, chắc chữ của Whitney, cái mà rất ít ca sĩ, kể cả hàng diva như Aretha, Mariah, Patti có được. Thử tưởng tượng hát với tốc độ nhanh 12 note C#5 rõ từng chữ, với cường độ âm lớn, mà không bị lạc giọng, lệch tone, âm sắc giữ nguyên không đổi, vô cùng khó khăn đấy.

https://www.youtube.com/watch?v=2mSz5I5anHk

Hay trong ca khúc Didn't we almost have it all, cô tiếp tục hit rất nhanh một đoạn note với tốc độ cao (kĩ thuật glissado) mà vẫn chắc chữ (3:33).
https://www.youtube.com/watch?v=mM2EbxevY4U

Hoặc trong ca khúc All the man that i need cũng có nhiều đoạn chạy chữ, đẩy giọng lên rất nhanh. (2:24)
https://www.youtube.com/watch?v=mYRmNxt_omI&list=PL217D9060A1AA5CC7&index=7

Chúng ta đều biết, ngoài C5, D5, Whitney còn sở trường ở những note E5. Đến giai đoạn 1994, Whitney đã phát triển một cách belt E5 mới, mà trước đây cô chưa làm được. Tôi cũng không biết phải nói về cách belt này thế nào, chỉ biết đó là cách mix voice rất điêu luyện, cho ra một quãng E5 dày, đanh, nhưng không đanh quá mức mà lại vẫn có một chút hơi bay bổng, vang rền một cách khó tả, hơi tối nhưng vẫn sáng, tưởng như phóng hết ra mà vẫn giữ lại, đầy toàn bộ âm thanh lên đỉnh trán nhưng vẫn trải nghiệm độ vang ở phần mặt nạ (cách kết hợp hai kiểu tạo vang làm một). Hoặc, chỉ đơn giản là giọng Whitney quá đẹp, đẹp đến mức tạo ra những note E5 không ai có được. Mời nghe ca khúc I have nothing để thấy điều đó (5:39, 4:29). Trước đoạn đó, cô còn nảy note kiểu staccato trên C5 một cách vang rền, sảng khoái với toàn bộ âm lượng được phóng ra (5:33). Tiếp tục ở chữ "you" (5:57), cô hit thêm một note E5 chắc nịch nữa. Nghe tất cả các màn cover ca khúc này, không ai hát được đoạn đó tròn vành rõ chữ mà lại đẹp như Whitney. Bởi mới nói, cover ca khúc của Whitney có thể không khó như Mariah Carey, nhưng chỉ là nhái đi thôi, còn sử dụng đúng các kĩ thuật Whitney từng làm, thì không hề đơn giản chút nào.

https://www.youtube.com/watch?v=1Yk-kAqbvUk

Ở chữ "nothing" (4:47), Whitney sử dụng kĩ thuật khép âm đóng âm thanh rất đẹp, nhờ vậy mà cô có hát rõ chữ "thing" một cách đanh, sâu, mà vẫn vang rền  trên Bb4. Nếu để ý, các ca sĩ khác khi hát đến đoạn này, một là hát đẩy sang âm "ê" thành " not thêng" cho dễ hát vì không bị rơi vào âm đóng, hai là hát đúng âm "i" nhưng không đạt đủ đâọ sắc, đanh như thế. Có thể nói, sở trường của Whitney chính là những nguyên âm đóng, vốn rất khó hát, khó lên cao, khó tạo độ vang, nhưng cô vẫn thực hiện một cách dễ dàng, chính là nhờ kĩ thuật khép âm này.

Tiếp tục, trong liên khúc Didn't we almost have it all - Where do broken hearts go, Whitney belt một note E5 sáng rực, đẩy âm lượng tăng dần theo nhịp nhạc lên cực lớn như muốn nổ tung toàn sân khấu (3:23).
https://www.youtube.com/watch?v=mM2EbxevY4U

Vẫn trong live trên, Whitney có một cú đẩy note thần thánh kèm theo kĩ thuật glissando (đẩy nhanh tốc độ)  từ A4 đến D5, khép âm ở D5 vang rền như cuộn sóng âm tung ra toàn sân vận động (4:25). Tôi chưa từng thấy một nữ ca sĩ nào có thể belt A4 dày và kịch tính đến thế, sự kịch tính cuộn lại như cơn bão rồi tung ra theo nhịp beat. Chính khả năng cảm nhạc tốt giúp Whitney có thể kết hợp hoàn hảo với nhạc nền một cách chính xác đến từng giây, để tung ra những pha belting kịch tính, lôi cuốn đến như thế. Đây chính là cái mà người ta vẫn gọi là "khả năng tạo bão cảm xúc" thiên bẩm của Whitney.

Không thể không nói đến I will always love you, một trong những màn live hay nhất của ca khúc này được cô thực hiện tại đây. Đoạn mở màn ca khúc, như thường lệ, Whitney dùng head voice ở chữ "if", đẩy âm lên đầu và cộng minh ở xoang gần mũi, tạo nên những quãng âm đẹp trên Eb4 mà hầu như các ca sĩ khác khi hát lại đều không làm được (1:09), chưa kể độ dày và to của note rất lớn. Chữ "way" ở F#4 được kéo dài bằng kĩ thuật vibrato tinh tế, nhẹ nhàng cùng với việc giảm và tăng âm lượng khá chau chuốt theo kiểu messa di voce (1:52). Trong đoạn "and i" vào đầu, Whitney vẫn sử dụng falsetto trên G#4 rất sáng (2:07), ở quãng thấp như vậy mà làm sáng airy voice trên falsetto kèm theo vibrato được như cô thật hiếm thấy. Tuy ở màn live này, đoạn falsetto ko đẹp hoàn hảo như live ở Chile, nhưng vẫn là sự thách đố với các ca sĩ muốn cover ca khúc này.
https://www.youtube.com/watch?v=r46esvSufSk

Nghe kĩ đoạn 3:13, đoạn belt chữ "and I" được dùng hoàn toàn chest ở G#4, không sử dụng mix voice, nhưng âm lượng vẫn rất lớn, và vẫn có một độ rền đến căng tràn, không bị căng thẳng, hay bị khàn. Tất nhiên, với cách hát không mix như vậy, Whitney phải đánh đổi bằng việc mất giọng nhanh chóng, nhưng bù lại, cô đã làm được những điều kì diệu trong ca hát, cho thấy một giọng hát quý hiếm không ai có được. Whitney xứng đáng được gọi là "diva chân đất" khi chứng minh thành công rằng, đôi khi hát không đúng kĩ thuật mà biết cách xử lí tinh tế, còn hay hơn gấp vạn lần đúng kĩ thuật. Thử xem những ca sĩ cover ca khúc này đi, có thể họ hát đúng kĩ thuật, mix rất chuẩn, nhưng chẳng bao giờ belt được như Whitney từng làm.

Đoạn 4:21, Whitney tung C5 ở chữ "joy" rất rền.
https://www.youtube.com/watch?v=r46esvSufSk

Bắt đầu từ 4:39, sau tiếng trống , Whitney tung ra một tràng Bb4 vang rền, lấp đầy cả một sân vận động. Điều đáng nói là, tuy chỉ ở dừng lại ở Bb4, một note không hề cao với giọng nữ, nhưng Whitney tạo ra được một độ dày khủng khiếp, nặng ngàn tấn, mà ngay cả giọng đàn ông cũng chưa chắc dày đến như thế. Đoạn ngân điệp khúc này tưởng dễ mà không hề dễ, vì tuy không cao nhưng cần rất nhiều sức để duy trì được các note to đều với âm sắc không thay đổi, đặc biệt nhấn mạnh vào các chữ "you", "love, "i". Thử nghe kĩ chữ "love" đi, bạn sẽ thấy không ai có thể hát đến chữ đó mà làm vẫn giữ được độ căng, mạnh đến như thế, lại thêm cả vibrato rất tinh tế mà nếu nghe qua khó có thể nhận ra. Cả đoạn điệp khúc, Whitney chỉ dùng 4 làn hơi, nhưng vẫn chuyển từ chest sang head voice ở đoạn luyến sang chữ "you" kèm theo melisma rất căng, nội lực, không hề có dấu hiệu đuổi hơi như những ca sĩ khác, đủ để thấy cô có một túi hơi lớn thế nào. Và trong khi đa số ca sĩ cover ca khúc này khi hát đến chữ "you" đều bị chuyển thành falsetto thì cô vẫn giữ được ở head voice F5 một cách sáng rực, tốc độ (tempo) đẩy lên rất nhanh (allegro) đầy vũ bão với âm lượng lớn chứ không hề bị chậm lại hay nhỏ đi. Các đoạn luyến melisma/vibrato trên head voice cuối cùng thì không thể bàn cãi nữa, vô cùng tinh tế, đầy ngẫu hứng mà vẫn ngọt ngào, cảm xúc. Whitney thực sự là một bậc thầy trong việc khơi gợi cảm xúc từ người nghe, mà vẫn có thể chơi đùa với các note nhạc, không bị bó khuôn trong những mô típ cảm xúc "sến" thông thường.

Head voice của Whitney giai đoạn này chuyển sang mezzo nên âm sắc không cao và sáng như giai đoạn debut, nhưng ngược lại, rất dày, có độ tối và sâu hơn. Điều đặc biệt hơn cả, tuy dày và tối, nhưng Whitney vẫn có thể biến tấu để tạo cho head voice tính màu sắc (coloratura) theo kiểu một nữ trung màu sắc (coloratura mezzo) với những đoạn nhảy note, chuyển note, nhả note, luyến note đầy linh hoạt, dù cô thực chất là spinto mezzo. Ngoài màn trình diễn I will always love you bên trên trên, mời nghe phần trình diễn ca khúc Saving all my love for you để thấy được điều đó.
https://www.youtube.com/watch?v=2mSz5I5anHk&list=PL217D9060A1AA5CC7&index=3

Đoạn 4:23 của liên khúc Didn't we almost have it all - Where do broken hearts go, Whitney kiểm soát âm lượng và nhả head voice rất độc đáo.
https://www.youtube.com/watch?v=mM2EbxevY4U&list=PL217D9060A1AA5CC7&index=6

Tuy kịch tính là vậy, nhưng giọng hát của Whitney vẫn rất ngọt ngào, mềm mại ở những chỗ cần thiết, không quá chua, quá đanh như hầu hết các giọng ca da màu khác. Điển hình nhất vẫn là đoạn mở đầu của ca khúc I will always love you bên trên, ngoài ra, có thể nghe đoạn mở đầu của các ca khúc sau.

I have nothing
https://www.youtube.com/watch?v=1Yk-kAqbvUk&list=PL217D9060A1AA5CC7&index=8

All the man that I need
https://www.youtube.com/watch?v=mYRmNxt_omI

Tóm lại, cũng giống như những show diễn khác, Philadelphia là show diễn thể hiện rõ nhất khả năng sáng tạo khi live của Whitney, tất cả các ca khúc đều được biến tấu đi hoàn toàn khác với bản gốc, nhưng cô vẫn live một cách thoải mái, căng tràn và đầy nội lực, không hề bị đuối so với nhạc. Nhưng điểm đặc biệt ở show diễn này, cũng là điều khó khăn nhất với mọi ca sĩ muốn cover nhạc Whitney, đó là chất giọng dày, đanh thép gần như đàn ông, nhưng không thô, không phô, mà vẫn ngọt ngào, mượt mà, đầy kịch tính với chất giọng spitno (trữ tình kịch tính), nhưng cũng đầy màu sắc với lối hát coloratura (màu sắc), mà lại vẫn mềm mại theo kiểu lirico (trữ tình thuần). Đây chính là tác dụng của chất giọng mang âm sắc pha giữa da màu và da trắng quý hiếm của Whitney mà cô đã phát triển đến đỉnh điểm trong show diễn này. Hơn nữa, show diễn này được phối nhạc với tiết tấu hầu hết là rất nhanh, beat rất mạnh, hát rất mệt và khó khăn, nhưng Whitney vẫn hát một cách đầy chính xác, lại tạo được kịch tính tuyệt đối với làn âm lượng khủng khiếp, độ rền nội lực, nó cho thấy một khả năng cảm nhạc và kiểm soát giọng bậc thầy hiếm ai có được. Nhưng đừng dại học theo Whitney ở điểm này, vì chính cô đã phải đánh đổi giọng hát của mình, đó là một lối hát rất hại giọng, nhưng bù lại, tạo hiệu ứng sân khấu rất lớn và hấp dẫn khán giả. Xuyên suốt show diễn này, Whitney đã chứng minh một lần nữa rằng mình là bá chủ ở các quãng belt từ A4 đến E5, với đầy đủ các kiểu phô diễn note đầy bão tố, dày như bê tông, đanh rền như muốn nổ tung cả sân vận động, nhưng vẫn vô cùng lôi cuốn, hấp dẫn và cảm xúc, chứ không hề tỏ ra phô trương, thô thiển. Thực sự mà nói, Whitney là một bậc thầy khi hát live, với tất cả sự sáng tạo, phô diễn giọng hát trời phú và khả năng tạo bão cảm xúc có một không hai của mình.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 9 tháng 8 năm 2014

Mối quan hệ giữa văn học dân gian và thực tại

I. Tính chân thật - phẩm chất quan trọng trong phản ánh thực tại

          Văn học là một hình thức kiến trúc thượng tầng (ý thức xã hội, nằm trên bình diện nghệ thuật, cùng với chính trị, đạo đức, giáo dục...) phản ánh hiện thực xã hội (cơ sở hạ tầng/cơ sở kinh tế/ tồn tại xã hội) bằng nghệ thuật ngôn từ. Trong suốt lịch sử văn minh nhân loại, không một tác phẩm văn học giá trị nào ra đời mà lại không mang chức năng phản ánh hiện thực và là tấm gương phản ánh xã hội, từ văn học dân gian truyền miệng đến văn học bác học (văn học viết). Trong lí luận văn học, việc phản ánh đời sống được coi như một phẩm chất của tác phẩm văn học - tính chân thật, cái mà người nghiên cứu văn học luôn phải quan tâm đến đầu tiên.

          Tính chân thật đòi hỏi tác phẩm văn học phải phản ánh đúng bản chất, hoặc một vài khía cạnh bản chất của hiện thực khách quan. Nhưng phản ánh trong văn học luôn phải đi liền với biểu hiện thế giới chủ quan của nhà văn (với văn học dân gian là các tác giả dân gian) bao gồm quan điểm, lập trường, phương pháp tư tưởng, cá tính, sở thích... Nói cách khác, văn học là hinh ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Chủ quan và khách quan ở đây không phải là dấu cộng mà là sự chuyển hóa lẫn nhau, chủ quan xét đến cùng cũng là xuất phát từ khách quan. Tính chân thật đòi hỏi nhà văn khi phản ánh hiện thực phải xuất phát từ đáy lòng, phải chân thành, không hời hợt, miễn cưỡng, nhợt nhạt. Và, phản ánh bao giờ cũng phải đi liền với sáng tạo, nói đến sáng tạo trong văn học là nói đến sự khách thể hóa bằng nhiều phương tiện ngôn ngữ những ước mơ và lí tưởng dưới dạng tư tưởng của người nghệ sĩ.

          Là một trong những kho tàng đồ sộ nhất, đồng thời cũng là một mắt xích quan trọng đóng vai trò nền tảng, không thể thiếu trong tiến trình văn học nhân loại, văn học dân gian cũng có mối quan hệ mật thiết với thực tại xã hội, đảm bảo được tính chân thật trong phản ánh hiện thực một cách sâu sắc. Tuy nhiên, do những đặc thù riêng biệt, nó có cách phản ánh thực tại rất khác biệt với văn học viết, và càng khác biệt hơn nếu so với thẩm mỹ tiếp nhận của công chúng hiện đại. Trong viết này, tôi xin mạn phép tìm hiểu đôi nét về mối quan hệ giữa văn học dân gian (Folklore) với hiện thực xã hội.

II. Mối quan hệ giữa văn học dân gian và thực tại

          Như đã nói ở trên, mối quan hệ giữa văn học dân gian và thực tại xã hội là phản ánh một cách chân thật thực tại vào trong văn học. Nhưng, văn học chỉ là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan nên sự phản ánh trong văn học dân gian cũng khác với văn học viết, và sự phản ánh này phụ thuộc vào tư duy của con người thời xưa.

          Văn học dân gian ra đời vào thời kì ấu thơ của lịch sử loài người, khi mà con người chưa có chữ viết và vẫn mang trong mình những tư duy non nớt trong việc nhận thức về thế giới tự nhiên cũng như xã hội. Khi con người vẫn còn yếu đuối, chưa đủ sức chiếm lĩnh tự nhiên và xã hội, cũng như chưa đủ hiểu biết để nhận thức rõ về các hiện tượng tự nhiên, chưa có tư duy khoa học khi nhìn nhận các hiện tượng diễn ra trong đời sống, thì họ thường có tư duy vạn vật hữu linh, khiếp sợ trước các hiện tượng tự nhiên, và quy rằng nó được tạo nên bởi những vị thần, hay ma quỷ. Vì vậy, ngay từ những trang thần thoại đầu tiên (chúng ta xem xét thần thoại đầu tiên, vì đây là thể loại ra đời sớm nhất trong các thể loại văn học dân gian), con người đã đồng hóa các hiện tượng tự nhiên cũng như xã hội vào các vị thần, từ đó mà nảy sinh thần nước, thần lửa, thần đất, thần mưa, thần sét, thần tình yêu... Trong đó, mỗi vị thần đều có chức năng và nhiệm vụ riêng của mình, tất cả các chức năng đó đều gắn bó mật thiết và phục vụ cho đời sống con người, thể hiện một sự phản ánh toàn diện về đời sống con người nguyên thủy. Không chỉ vậy, người nguyên tthủy còn di chuyển những quan hệ công xã thị tộc vào tự nhiên, đồng hóa những quan hệ đó với tự nhiên trong một cách nhìn, một trí tưởng tượng, khái quát sinh động - nghĩa là không phải sự khái quát trừu tượng bằng khái niệm mà khái quát bằng hình ảnh, hình tượng. Tự nhiên và toàn bộ thế giới được thần thoại hóa bằng những hình ảnh, hình tượng con người, mang tính cách của con người. Đó chính là phương pháp đặc thù của thần thoại để phản ánh chân thật thực tại. Ngay trong tiếng Hi Lạp cổ, thần thoại được gọi là Mithologia, trong đó, Mithox là là lời nói của thơ ca, truyền thuyết, ảo tưởng, còn Logox là lời nói của lí chí và chân lí. Như vậy, thần thoại bao giờ cũng là phản ánh những điều có thực thông qua trí tưởng tượng phong phú. Chúng ta có thể lấy ví dụ qua hai nền thần thoại lớn nhất thế giới cổ đại là thần thoại Ấn Độ và thần thoại Hi Lạp.

          Với thần thoại Ấn Độ, đó là bức tranh sinh động về cuộc sống, sinh hoạt của người Ấn Độ cổ đại, phản ánh việc chăn nuôi, thuần dưỡng súc vật, việc săn bắn, phát triển trồng trọt, những công việc khai phá đất đai, núi non, sông ngòi qua nhiều mẩu truyện chân thực và kì thú. Tư duy vạn vật hữu linh giúp thần thoại Ấn Độ trở nên giàu hình ảnh và sức phóng đại trong việc phản ánh, từ đó gia tăng chất văn học chứ không hề khô khan. Nhiều thủ lĩnh quân sự, tù trưởng, các bộ lạc, những dũng sĩ diệt ác thú, chống thù địch bảo vệ bộ lạc, những phụ nữ yêu đương sinh con đẻ cái, những hoàng tử, công chúa các vương quốc, các đạo sĩ ẩn dật sống trầm tư mặc tưởng... đều được thần thoại mô tả bằng những hình ảnh tượng trưng và phóng đại qua cuộc đấu tranh với thiên nhiên và xã hội.

          Thần thoại cũng phản ánh rõ nét nhận thức của con người cổ đại về các hiện tượng tự nhiên qua việc cố gắng lí giải nguyên lí của các hiện tượng đó. Tất nhiên, với tư duy vạn vật hữu linh, việc lí giải được lồng ghép qua hình tượng các vị thần rất sinh động. Chẳng hạn trong câu chuyện về thần Gió Vayu có đoạn:

Thần bay vun vút. Thần là vua của vũ trụ bao la,

Lang thang khắp các nẻo đường trên tầng không

Thần không nghỉ cũng không ngủ tí nào

Thần linh thiêng sinh ra trước mọi loài;

Thần là bạn của các nguồn nước

Là mầm mống của thế gian, là hồn sống của các vị thần...

          Qua đoạn mô tả trên có thể thấy tác giả dân gian đã cố gắng lí giải rằng không khí và nước là yếu tố đầu tiên của vũ trụ, luôn đi với nhau, là nguồn sống của mọi sinh vật. Đây là quan niệm duy vật tự phát về các thành tố của vũ trụ. Hay như câu chuyện về thần Lửa kể rằng thần do cha Trời và mẹ Đất sinh ra, sống trên trời, mưa xuống thì đi vào cây cối, đất đá. Rồi từ những cành cây hay đất đá cọ xát với nhau sinh lửa. Sau khi thần Lửa thoát ra lại trở về trời. Từ trên trời, thần Lửa gầm thét và rẽ sóng mây mà đi xuống đất ở với người. Cuộc phiêu lưu đường vòng của thần Lửa miêu tả như vậy chứng tỏ người xưa đã linh cảm được hoạt động bên ngoài của âm điện và dương điện, của nhiệt năng, nhưng họ không giải thích nổi.

          Cũng trong thần thoại Ấn Độ, việc nảy sinh và tan rã các hình thái xã hội, các quan hệ cộng đồng, giữa người với người cũng được phản ánh một cách sâu sắc qua hình tượng các vị thần. Bởi tất cả những diễn biến trong cuộc sống con người đều được đồng hóa vào cuộc sống của các thần, nên nếu bóc tách lớp vỏ thần kì bên ngoài câu chuyện thần thoại, chúng ta sẽ thấy các mối quan hệ công xã thị tộc được hiện lên một cách rõ nét. Chẳng hạn, trong câu chuyện về cuộc chiến tranh giữa thần Visnu và các thần khác có đoạn kể rằng: "Ngày xưa các thần làm lễ Yajna để chia đều thức ăn cho nhau. Các thần ngày một đông thêm nên họ phải bầu ra một gia trưởng để giữ gìn của cải, và thần Visnu được cử vào chức vụ đó. Từ đó, Visnu không chịu làm lễ Yajna như cũ mà thay bằng lễ khác gọi là Satra, theo đó, của cải do các thần kiếm được đều thuộc về gia trưởng là Visnu. Kể từ khi có nhiều của cải, Visnu trở nên kiêu căng, khiến các thần khác oán ghét, muốn giành lại quyền lực như cũ nhưng bất lực vì không có vũ khí. Một hôm, các thần lập mưu lật đổ quyền lực của Visnu. Họ chặt xác Visnu làm ba phần rồi làm lễ hiến dâng cho thần Lửa Agni, thần Mưa Indra và các thần khác gọi chung là Visudeva". Câu chuyện trên miêu tả cuộc nội chiến giữa các thần, phản ánh sự tan rã của cộng đồng nguyên thủy trong bộ lạc Arian. Quan hệ dân chủ, bình đẳng không còn nữa, chế độ đẳng cấp khắc nghiệt ra đời. Agni đại diện cho đẳng cấp Bà la môn, Indra đại diện cho đẳng cấp võ sĩ quý tộc, Visudeva đại diện cho đẳng cấp trung lưu. Từ đó, vai trò thống trị xuất hiện, xã hội chia làm hai giai cấp, giai cấp thống trị hưởng thụ của cải và nắm mọi quyền lực, còn giai cấp bị trị thì chịu sự bóc lột và bất lực mặc dù có sự chống đối ban đầu. Visnu từ địa vị chinh chiến trong bộ lạc đã lên địa vị thống trị trong xã hội và trở thành vị thần độc tôn của tôn giáo nhất thần luận, đẳng cấp tối cao của đạo Hinđu.

          Cũng liên quan tới việc phản ánh sự khắc nghiệt của chế độ phân biệt đẳng cấp của đạo Hinđu, còn có câu chuyện về Người khổng lồ Purusa. Theo đó, con người Ấn Độ cổ đại là do Người khổng lồ sinh ra, mồm của Người khổng lồ là đẳng cấp Bà la môn, tay là đẳng cấp vương công quý tộc, đùi là đẳng cấp trung lưu, còn bàn chân chính là đẳng cấp nô lệ.

          Ngoài ra, thần thoại Ấn Độ còn phản ánh một thực tại là nền tảng tư duy triết học sâu sắc của người Ấn Độ cổ đại. Chẳng hạn qua hình tượng thần Siva vừa hiền vừa dữ, vừa thiện vừa ác, vừa xây dựng vừa phá hủy đồng nhất trong một nhiệm vụ, tác giả dân gian đã thể hiện triết lí duy vật biện chứng đơn sơ về sự thống nhất giữa các mặt đối lập trong một vấn đề, một bản thể. Xa hơn nữa là quan niệm sống vô thường, tuần hoàn của người Ấn Độ cổ, có sống thì có chết, có sinh thì có từ, sinh - trụ - diệt, cái chết là khởi nguồn cho sự sống, trong sự sống lại có cái đang chết dần... Bản chất mộ đạo của người Ấn Độ cổ cũng được thể hiện ngay ở phần tụng niệm mang nặng tính tôn giáo ở mỗi câu chuyện thần thoại.

          Giống như thần thoại Ấn Độ, thần thoại Hi Lạp cũng phản ánh một cách sâu sắc đời sống, nhận thức của con người về tự nhiên, xã hội thông qua hình tượng các vị thần, đồng hóa tâm tư, tình cảm, đời sống công xã thị tộc vào các vị thần. Khác với thần thoại Ấn Độ, việc phản ánh thực tại trong thần thoại Hi Lạp chịu sự chi phối của một nền tảng tư duy tiến bộ hơn. Do đó, trong thần thoại Hi Lạp, con người được lí tưởng hóa, được miêu tả một cách đẹp nhất, giàu khí thế nhất. Không phải ngẫu nhiên mà trong thần thoại Hi Lạp xuất hiện nhiều hình tượng các á thần, những anh hùng xuất thân từ người trần mắt thịt như Héc quyn, Asin, Uylix... Họ là những nhân vật tượng trưng cho ước mơ, cho vẻ đẹp lí tưởng của con người. Cũng với quan niệm đề cao vẻ đẹp tự nhiên, các vị thần đều được mô tả dưới hình dạng của con người, không cầu kì, bí hiểm, và đa số là khỏa thân hoặc bán khỏa thân. Đọc thần thoại Hi Lạp, chúng ta ghi nhận được nhiều chi tiết phù hợp, tương ứng với dữ kiện khoa học do khảo cổ học và sử học cung cấp. Như vậy, có thể thấy, thần thoại Hi Lạp cũng hoàn thành tốt việc phản ánh thực tại qua hình tượng văn học sinh động.

          Nếu như thần thoại ra đời vào thời kì ấu thơ của lịch sử loài ngoài, khi con người còn sống trong công xã thị tộc, thì truyện cổ tích lại ra đời khi xã hội bắt đầu phân chia đẳng cấp (chế độ công xã nguyên thủy được thay bằng tư hữu), hay nói cách khác là bước sang xã hội phong kiến. Khi xã hội phân chia giai cấp, chắc chắn sẽ có giai cấp thống trị và giai cấp bị trị, mâu thuẫn giai cấp là điều không thể tránh khỏi. Vì vậy, truyện cổ tích ra đời như một thể loại văn học mang chức năng phản ánh và lí giải những mâu thuẫn đó. Nên có thể thấy được tính chân thật và quan hệ mật thiết với thực tại của truyện cổ tích ngay từ chức năng, nhiệm vụ và nguyên nhân ra đời của nó. Nội dung của truyện cổ tích là những vấn đề liên quan đến mâu thuẫn trong những gia đình riêng lẻ sau khi công xã thị tộc tan rã. Lúc này, những vị thần không còn là trung tâm của truyện cổ tích mà là những con người hết sức bình thường, yếu đuối trong xã hội như người vợ, người đầy tớ, con riêng, người nông dân nghèo... nói chung là những người thuộc giai cấp bị trị. Trong quá trình phát triển của các hình thái xã hội có giai cấp, ta thấy xã hội xuất hiện những mâu thuẫn mang tính chất riêng tư nhưng phổ biển (mâu thuẫn giữu mẹ ghẻ và con chồng, giữa chủ và gia nhân, giữa anh với em, thiện với ác...). Khi phản ánh những xung đột đó thì truyện cổ tích thường bênh vực kẻ bề dưới, tố cáo kẻ bề trên, hướng về người lương thiện chịu nhiều đau khổ, thiệt thòi trong gia đình và xã hội. Phương thức phản ánh thực tại của truyện cổ tích là qua những câu chuyện hoang đường, thần kì, không có thật để đề cập đến những vấn đề có ý nghĩa rộng lớn và sâu xa về nhân sinh và xã hội. Vì cả truyện cổ tích lẫn tiểu thuyết đều ra đời từ những câu chuyện thường nhật trong đời sống sinh hoạt nên có thể so sánh giữa hai thể loại này để thấy sự khác nhau trong việc phản ánh thực tại của truyện cổ tích.

          Về phạm vi phản ánh, tiểu thuyết có phạm vi phản ánh rộng lớn nhất, bao trùm mọi mặt của đời sống xã hội từ thế giới bên ngoài đến thế giới bên trong con người, còn truyện cổ tích thường thì kể về nhưng câu chuyện xoay quanh cuộc đời của một số kiểu nhân vật nhất định như:

          - Kiểu nhân vật kì tài và kiểu nhân vật bất hạnh;

          - Kiểu nhân vật trí xảo và kiểu nhân vật khờ khạo;

          - Kiểu nhân vật xấu xa và kiểu nhân vật đức hạnh;

          - Kiểu nhân vật loài vật (ẩn dụ cho hình ảnh con người).

          Do phạm vi phản ánh không rộng như tiểu thuyết và chủ yếu truyền tải các đạo lí giáo huấn nên nhân vật trong truyện cổ tích là loại nhân vật chức năng, tức là họ chỉ thực hiện đúng chức năng của mình. Trong đó chia rõ làm hai tuyến nhân vật, chính diện và phản diện. Nhân vật chính diện thường là những người thuộc giai cấp bị trị, bị áp bức, và bao giờ cũng tốt một cách toàn diện. Còn nhân vật phản diện luôn là tầng lớp thống trị, và xấu xa, độc ác tận cùng. Nhân vật phản diện thực hiện chức năng áp bức nhân vật chính diện, để nhân vật chính diện thực hiện chức năng vùng lên đấu tranh. Chính vì chỉ thực hiện chức năng được giao phó, nên nhân vật cổ tích chỉ được khắc họa ở ngôn ngữ, ngoại hinh và hành động chứ không được đi sâu vào thế giới nội tâm như tiểu thuyết. Do đó, phạm vi phản ánh của truyện cổ tích chỉ dừng lại ở thế giới bên ngoài, không đi được vào thế giới nội tâm, tâm linh con người như tiểu thuyết. Trong việc giải quyết các mâu thuẫn xã hội, tiểu thuyết thường đi đến ngọn ngành vấn đề, còn truyện cổ tích thường chỉ dựa vào các yếu tố kì ảo như phép màu, ông tiên, ông bụt đứng ra cứu giúp. Điều đó phản ánh sự bất lực của con người trong xã hội phong kiến, phải chịu đựng áp bức nhưng lại chưa đủ sức để tự mình đấu tranh chống lại nó.

          Khác với thần thoại, truyện cổ tích, truyện cười lại khai thác những cái đáng cười trong cuộc sống thường nhật qua những vấn đề mâu thuẫn, đối lập, trào phúng, qua đó hiện lên một cách sinh động bức tranh sinh hoạt của nhân dân trong thời kì phong kiến. Ngoài ra, truyện cười còn có giá trị tố cáo sâu sắc khi đả kích một bộ phận không nhỏ quan lại, vua chúa phong kiến. Như vậy, có thể thấy truyện cười cũng phản ánh một cách chân thực đời sống qua việc phô bày những thói hư tật xấu của con người.

          Đối với các thể loại trữ tình dân gian như ca dao, vè, dân ca thì việc phản ánh thực tại cũng vô cùng chân thực mà lại giàu chất thơ. Qua những giai điệu ca dao, chúng ta có thể thấy đời sống tâm tư, tình cảm của con người hiện lên một cách đầy thi vị. Còn đối với tục ngữ, đó là những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, trong đời sống đã được nhân dân đúc kết một các qua đọng, nên qua đó cũng phản ánh đời sống xã hội một cách tự nhiên nhất.

III. Kết luận

          Văn học dân gian nảy sinh từ lời ăn tiếng nói của nhân dân, được con người truyền tai nhau qua nhiều thế hệ, và cứ mỗi thế hệ lại bồi đắp thêm bằng kinh nghiệm sống của chính họ. Vậy nên, văn học dân gian dù ở thể loại nào cũng phản ánh chân thực thực tại một cách tự nhiên nhất theo những phương thức của riêng nó. Đi từ vô thức đến tự ý thức, các tác giả dân gian đã đưa hiện thực cuộc sống vào trong văn học một cách chân phương nhất, dùng trí tưởng tượng của mình để phản ánh thực tại đầy sinh động, phong phú.

Hải Phòng ngày 11 tháng 6 năm 2014

_Đức Long_

Tình đầu của một con đĩ (Truyện ngắn)

          

            Tôi là một con đĩ! Tôi không tự hào, nhưng cũng chẳng xấu hổ hay băn khoăn khi nói ra câu đó. Nếu có ai hỏi tôi làm gì, dù là bà quét rác, gã ăn mày, hay lão chủ tịch phường, con mẹ giáo viên, thì tôi cũng sẵn lòng trả lời, tôi là một con đĩ!

          Tôi làm đĩ đến nay được gần ba năm, quãng thời gian không dài nhưng cũng chẳng ngắn, đủ để giúp tôi trở thành một con đĩ có thâm niên và kinh nghiệm, một đàn chị trong nghề, giống như bao nghề khác. Ba năm trôi qua, nhưng tôi vẫn yêu nghề như thưở nào. Ngày ngày, tôi vẫn lên mạng tìm hiểu các tư thế làm tình mới, học hỏi bạn bè trong nghề những tuyệt chiêu chiều chuộng và giữ chân đàn ông. Có thể nói, trong cái giới làm đĩ này, tôi là một trong những con đĩ chuyên nghiệp, nhiều chiêu và yêu nghề nhất. Bởi thế, dù tuổi không còn trẻ trung như các em sinh viên vẫn hay được các thầy môi giới, nhưng cái lỗ của tôi vẫn là bến đỗ lí tưởng của bọn đàn ông, từ thằng cu mới mười mấy tuổi, đến thằng già gần đất xa trời, từ gã phu bốc vác đến ông quan bụng béo ị, có số có má trên thành ủy. 

          Không chỉ chuyên nghiệp, tôi còn là một con đĩ biết làm từ thiện và rất mực dễ tính trong công việc. Khách hàng đến với rôi, dù nghèo hay giàu, già hay trẻ, tôi đều phục vụ hết mình, không phân biệt đẳng cấp. Giàu thì tôi lấy nhiều tiền, nghèo thì tôi lấy ít tiền, có khi cho không. Phật đã nói rồi, tất cả chúng sinh đều được cứu vớt, đều có thể tu thành chính quả, không phân biệt xuất thân, đẳng cấp, hạng người. Cái nghề làm đĩ của tôi cũng vậy, tôi coi công việc của mình như ban phát niềm vui, khoái lạc cho nhân gian, giải tỏa con người khỏi những bức bách, dồn nén trong cuộc sống, nên không nề hà bất cứ điều gì. Làm tình với khách hàng là cách để tôi cho đi, để giúp mình tu nhân tích đức. Thử hỏi không có những kẻ như tôi, tỷ lệ hiếp dâm, lạm dụng tình dục sẽ tăng đến nhường nào? Tôi tin công việc tôi đang làm còn tốt đẹp chán so với đầy rẫy những nghề nghiệp khác được coi là cao quý trong xã hội. Đấy, đến nghề giáo viên nó còn phân biệt, đứa nào giàu, chăm chút đến cô, thì cô yêu quý, đứa nào nghèo, bỏ bê cô thì cô trù cho dập mặt. Rồi bác sĩ, công an mà chẳng thế, thằng nào nhiều tiền, nhiều quyền hơn thì được đối đãi tốt hơn. Đi ra đường chẳng may bị bắt xe, cứ lôi gốc con ông cháu cha ra kiểu gì chẳng được tha, vào bệnh viện mà đút nhiều tiền kiểu gì chẳng được săn sóc từ a tới z. Tôi có cô bạn bị tai nạn gãy tay, vào bệnh viện, nhưng không chịu đút tiền cho bác sĩ, thế là nó ngâm cho từ trước tết đến sau tết cũng đếch thèm động đến. Đến lúc tay có dấu hiệu lành, cô ấy mới chịu đưa phong bì cho nó, nó đập tay ra, phẫu thuật lại ngon lành. Đúng là, tiền chảy đến đâu lòng người lở ra đến đó. Còn khách hàng đến với tôi, tôi tôn trọng và đối đãi bình đẳng như nhau, nhiều tiền thì đưa nhiều, ít tiền thì đưa ít, không đưa cũng chẳng sao. Bọn công an, bác sĩ, giáo viên hay đến chỗ tôi mua dâm, nhiều lúc ngứa mồm, tôi nói thằng: "Các anh chẳng bao giờ bằng một con đĩ như em!".

          Người ngoài nhìn vào, tưởng tôi hoàn cảnh lắm mới phải đi làm đĩ. Nhưng không, tôi làm đĩ vì tôi thích thế. Sinh ra trong một gia đình gia giáo, bố mẹ làm giáo viên, bản thân tôi cũng được rèn luyện công dung ngôn hạnh từ nhỏ, lại tốt nghiệp đại học sư phạm danh tiếng ra, tương lai rộng mở vô cùng. Hồi ấy, bố mẹ định chạy cho tôi vào một trường cấp hai trong thành phố. Nhưng, nhìn tới con số ba trăm triệu, tôi gạt phắt ngay. Đừng hòng tôi chấp nhận cái giá đó! Nếu xin việc mà phải mất chừng ấy tiền, thì những người không có tiền, như bạn bè tôi ở quê, họ sẽ phải làm sao? Và chỗ tiền ấy sẽ chạy vào tay ai? Làm giàu cho ai? Nghĩ vậy, tôi quyết định tự đi xin việc, nhất quyết không nhờ tới bố mẹ. Bố tôi không ngăn cấm, chỉ cười khẩy một cách khinh bỉ: "Cứ đi đi! Đi cho biết! Thời buổi bây giờ mà không có tiền, không có quan hệ, thì có cắt cổ tay ra cũng chẳng xin nổi việc quét rác đâu con!". 

          Quả nhiên, lời bố tôi nói không sai. Ròng rã suốt nửa năm trời, tôi không xin nổi việc nào ra hồn, trừ những việc cần đến nhan sắc với đồng lương bèo bọt như chạy bàn, tiếp viên, tiếp thị... Tất cả những việc liên quan đến nhà nước, đặc biệt là cái bằng sư phạm của tôi, đều cần đến tiền và quan hệ. Một ngày nọ, tôi nộp hồ sơ vào một trường dân lập cấp ba. Gã hiệu trưởng có nốt ve chó ở rìa mép sau khi xem xét hồ sơ, ngắm nhìn chán chê cơ thể tôi từ trên xuống dưới, không thiếu một phân nào, bèn hẹn tôi đến nhà riêng nói chuyện. Đến nhà, hắn nói thẳng, hắn không cần tiền, cũng chẳng cần phải con ông cháu cha gì cả, chỉ cần tôi chịu khó "chăm sóc" hắn một thời gian, thì muốn chủ nhiệm lớp nào hắn cũng đồng ý hết. 

          Ra là thế! Tôi hiểu ngay, lập tức cởi quần ngoài, cởi tiếp quần lót trong ánh mắt thèm khát của gã, nhổ phựt một sợi lông ở chỗ ấy, gí vào mặt gã.

          - Nếu chú thích, thì cứ nói thẳng, cháu khuyến mại cho chú một sợi, cất đi làm kỉ niệm, chứ không cần phải vòng vong lời hay ý đẹp làm gì cho mệt ra!

          Sau buổi tối hôm ấy, tôi mới chợt nhận ra ngoài tiền và quan hệ, còn một thứ vũ khí công hiệu không kém để xin việc, là sắc dục. Có nhan sắc, có khả năng chiều chuộng, thì nghèo mấy cũng có thể xin được một công việc ngon lành. Nếu khi đó tôi đồng ý với hắn, ngay hôm sau tôi đã có thể đứng lớp. Nhưng, thế thì khác nào một con đĩ? Ngày ngày tôi đi dạy với nghề tay phải là giáo viên để che mắt thiên hạ, còn buổi tối đi làm đĩ với nghề tay trái sao? Cái gã có ve chó ấy chắc chắn đã từng dụ nhiều người, chứ chẳng riêng gì tôi. Những thằng hiệu trưởng như hắn, hẳn xã hội này còn đầy rẫy. Nếu vậy, làm giáo viên cũng có khác gì làm đĩ cao cấp? Nghĩ vậy, tôi quyết định đi làm đĩ, làm một cách công khai chứ chẳng cần giấu diếm. Tôi muốn phấn đấu hết mình cho cả xã hội này thấy, một con đĩ cũng có thể thành công một cách chân chính trong sự nghiệp của nó, không cần phải luồn cúi, phải đạo đức giả như ai kia. Đến xăng dầu, điện lực còn lấy lỗ làm lãi, thì làm đĩ cũng chẳng có gì xấu. Rồi sẽ có ngày, tôi được lên chương trình Thời sự vì những đóng góp của mình cho nghiệp làm đĩ.

         Suốt ba năm làm đĩ, tôi không hề xuống sắc, mà ngày một xinh đẹp, phổng phao hơn. Tôi đã mua được nhà riêng, sắm sửa mọi thứ chi dùng cần thiết, bằng chính những đồng tiền mồ hôi nước mắt do lao động miệt mài mà có. Nhìn lên thì chẳng bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng mình, tôi tự hào vì mình được sống sung túc, đầy đủ bằng đồng tiền mình làm ra, không phải dựa dẫm, bám váy một ai hết. Đầy đứa con gái bằng tuổi tôi vẫn đang phải ăn bám gia đình, ăn bám chồng, chẳng tự thân kiếm nổi một đồng nào, hoặc có kiếm cũng chỉ mua nổi cái quần lót cho con nó mà thôi. 

          Ngoài công việc, tôi cũng hay đi du lịch, đọc sách và nghe nhạc. Tôi thích đọc Kafka [1], Harumi Murakami [2], Gabriel Garcia Marquez [3], thích nghe nhạc của Madonna [4], Mahalia Jackson [5], Nina Simone [4]. Cuốn tiểu thuyết gối đầu giường của tôi là Biên niên kí chim vặn dây cót của Haruki Murakami, tôi thường xuyên đọc nó để lấy cảm hứng cho công việc và chiêm nghiệm về đời sống. Tôi không dùng tên thật, mà lấy nghệ danh là Naoko, phỏng theo tên nữ chính trong tiểu thuyết Rừng Nauy. Tôi đam mê cô gái ấy một cách kì lạ, thèm khát làn da như trẻ sơ sinh, đôi vú căng phồng tròn trịa, cặp xương hông và đám lông mu đổ bóng li ti, ánh lên dưới ánh trăng trong cái đêm ở nhà nghỉ Ami, khi cô ta phô bày tất cả dưới đôi mắt Wantanabe. Nhiều đêm, tôi mơ thấy được làm tình với Naoko. Đó là người con gái duy nhất tôi yêu và khát khao trong cuộc đời này. 

          Nói chung, tôi cảm thấy hài lòng với cuộc sống hiện tại. Chỉ có một điều duy nhất, đó là tôi chưa từng có khoái cảm tình dục. Tất cả những lần phục vụ khách, tôi đều phải sử dụng dầu bôi trơn, thay cho thứ nước tự nhiên trong cơ thể. Dù làm tình một cách hết sức tự nhiên và thoải mái, không chút gượng ép, nhưng không hiểu sao tôi chưa bao giờ đạt đến một sự cực khoái nào. Chưa từng có một giọt nước nào chảy ra từ cơ thể tôi, như những phụ nữ khác, mọi thứ lúc nào cũng khô cong. Tôi làm tình cho khách với đúng nghĩa một công việc, không hơn không kém. Tôi đi khám rất nhiều nơi, nhưng bác sĩ nào cũng bảo tôi bình thường, không có bệnh tật gì. Chỉ duy nhất một lần, có một bà bói lai da màu bảo với tôi, rằng mạch nguồn trong tôi đã bị tắc, vì có quá nhiều dương vật đi vào tôi. Những chiếc dương vật đó vốn không chung tần số với tôi, nó đẩy vào những pha lệch nhịp, lấp kín mất lối ra của mạch nguồn. Mạch nguồn chỉ có thể được thông suốt khi tôi gặp được chiếc dương vật có cùng tần số với âm đạo của mình. 

          Kể từ lần đó, tôi làm tình một cách điên cuồng, có những ngày lên tới hàng chục khách hàng, với mong muốn duy nhất là tìm lại được phần phụ nữ trong cơ thể, cái mà chắc chắn tôi đã từng có khi còn ở chốn quê hương, nhưng để lạc mất trong xô bồ chốn này. Nhưng, càng làm tình bao nhiêu, tôi lại càng khô cứng bấy nhiêu. Càng ngày, âm đạo tôi càng khít chặt hơn. Khách hàng thích điều này vì nó đem lại khoái cảm cực độ cho họ khi đưa vào, nhưng tôi chỉ cảm thấy khó chịu, và ngày một đau đớn hơn. Ban đầu, tôi chỉ đau khi gặp bọn thanh niên trẻ có dương vật quá lớn, nhưng dần dà, ngay đến những ông lão ngoài sáu mươi cũng khiến tôi đau đến tái tê. Bao nhiêu dầu bôi trơn cũng không đủ làm tôi hết đau. Cùng với việc âm đạo bị khít lại, khả năng phục vụ, chiều chuộng khách của tôi bắt đầu kém dần đi. Bao chiêu thức làm tình, kích thích, thư giãn cho khách, tôi quên bằng sạch, cũng không giữ được thái độ mềm mại, nhã nhặn như trước kia. Đã có nhiều khách than phiền về thái độ phục vụ của tôi, và chiếc âm đạo khít chặt quá mức khiến họ khó chịu vì khó cho vào. Nhiều cuộc làm tình bị đứt gánh chừng xuân vì khách không thể đi vào cơ thể tôi. 

          Lâu dần, tôi bị mất gần hết khách. Bọn đĩ trẻ chê tôi đã già, nên đổi nghề đi thôi. Đổi nghề ư? Tôi biết đổi nghề gì? Xã hội này còn nghề gì cho một con đĩ già như tôi? Hơn nữa, tôi vẫn còn yêu nghề lắm. Tôi tự thấy nghề làm đĩ là thích hợp nhất với mình, nơi tôi được thăng hoa mọi khả năng, năng lực và được cống hiến hết sức mình, lại có thể làm từ thiện, giúp ích cho đời. Tôi vẫn chưa thực hiện được ước mơ của mình, là lên chương trình Thời sự phỏng vấn về nghiệp làm đĩ. Làm sao tôi có thể bỏ nghề một cách dễ dàng được? Nhưng, tôi đã không còn khả năng phục vụ khách, âm đạo đã quá khít để dương vật có thể đi vào. Rồi một ngày tới đây, nó sẽ bít lại hoàn toàn, không còn một chút dấu vết gì của người phụ nữ ở đó. Tôi sẽ phải làm sao, nếu điều đó xảy ra? Những nỗi lo sợ ập đến dồn dập khiến tôi trở nên hoảng loạn, không thiết ăn uống gì nữa. Tôi xuống cân một cách trầm trọng, cơ thể ngày một hốc hác, tiều tụy. Cuộc đời tôi rồi sẽ ra sao?

          Mọi thứ chỉ thực sự thay đổi cho đến ngày tôi gặp anh, mối tình đầu của tôi. Anh đến với tôi trong một chiều mưa phùn, giữa cái rét tháng mười hai cắt thịt. Ấn tượng đầu tiên của tôi về anh là một người đàn ông mặc đồ đen từ đầu tới chân, vest đen, áo len cổ lọ đen, giày đen, mũ phớt cũng đen. Lần nào đến với tôi anh cũng mặc đồ đen, đến đôi mắt cũng đen sâu, hun hút cả vũ trụ trong ấy. Sau khi tự giới thiệu bản thân với biệt danh Johnny Cash [7] (chắc hẳn anh là một fan cuồng của Johnny Cash), anh hỏi tôi bằng một giọng trầm ấm tựa như hơi thở, vang đến đâu hơi lạnh tan đến đó.

          - Cô có phải Naoko, người đăng thông tin bán dâm trên mạng?

          - Phải, nhưng giờ tôi bỏ nghề rồi! - Tôi lơ đễnh trả lời, mắt vẫn phiêu theo dòng khói thuốc vật vờ trong không gian.

          - Tôi không thấy trên mạng nhắc tới điều đó. Liệu cô có thể chiếu cố cho tôi được chứ? - Anh ngập ngừng.

          - Tôi đang có vấn đề với cái âm đạo chết tiệt của mình, nên không thể làm tình cùng anh được. Cùng lắm tôi cũng chỉ quan hệ bằng miệng cho anh được thôi. Với lại tôi già rồi, không còn chuyên nghiệp nữa. Sao anh không thử tìm ở những nhà quanh đây? Chúng tôi ở đây còn rất nhiều gái trẻ non tươi, hàng sinh viên cũng có đấy!

          - Nếu có thể làm tình với bất kì ai khác, tôi đã chẳng cất công đến tận đây. Ý tôi là, đã lâu rồi tôi không làm tình với ai, và cũng không muốn làm tình với ai khác ngoài cô. Liệu cô có thể giúp tôi chứ? Chuyện âm đạo của cô không thành vấn đề với tôi. Đối với tôi, chỗ ấy không phải là tất cả mọi thứ về người phụ nữ.

          - Nhất thiết phải là tôi sao? Tôi có gì đặc biệt với anh vậy?

          - Đặc biệt ư? Cái tên Naoko đã nói lên tất cả. - Anh mỉm cười.

          Nghe đến chữ Naoko, tôi sửng sốt, vội dập tắt điếu thuốc lá còn nóng đỏ trên tay, quay nhanh về phía anh.

          - Anh biết Naoko? Anh đang nói đến Naoko nào?

          - Tôi đọc Rừng Nauy năm mười bảy tuổi, từ lúc bắt đầu biết thủ dâm. Tôi yêu Naoko, khát khao được làm tình với cô ấy. Suốt hơn chục năm đằng đẵng, tôi vẫn kiếm tìm cho mình một Naoko, nhưng chưa thành. Chẳng hiểu sao, từ khi nhìn thấy cái tên Naoko trên trang web bán dâm ấy, tôi đã biết cô là người con gái tôi cần tìm. 

          - Anh nói đúng! Tôi lấy nghệ danh từ chính cái tên của Naoko. Cũng như anh, tôi yêu và thèm khát được làm tình với cô ta. Nếu tôi là cái chị Reiko kia, có lẽ tôi đã cưỡng hiếp Naoko đến cả ngàn lần. Nhưng anh nhầm rồi, tôi không phải Naoko trong cuốn tiếu thuyết ấy, tôi chỉ là một con đĩ! Tôi đã qua tay cả ngàn thằng đàn ông, không còn trinh trắng như Naoko thưở ấy. 

          - Chưa từng có ai nói với tôi, làm đĩ nghĩa là không trinh trắng. - Anh vẫn cười mỉm, đôi mắt đen xoáy chặt vào tôi một cách bình thản. - Dù sao đi nữa, tôi vẫn muốn cô giúp tôi chiều nay!

          Sự xuất hiện của anh bỗng khiến cả căn phòng lơ đãng ngập một màu sương hồng mờ ảo. Chỉ trong vài câu nói, anh đã giúp tôi lấy lại sự phấn chấn, hứng khởi năm xưa. Bao nhiêu sức lực, kinh nghiệm đã lạc mất, nay ùa về trong tôi một cách đầy đặn, tròn trĩnh như bồi đắp thêm phần linh hồn cho mình. Tôi cười nhẹ, rướn người về phía anh, hai tay choàng qua cổ, vuốt ve đầy tình tứ. 

          - Để xem tôi có thể giúp gì cho anh chàng đen tuyền này nào?

          Anh gạt nhẹ tay tôi xuống, hỏi sát bên tai:

          - Cô có máy tính nối mạng, có loa ở đây chứ?

          - Có! Nhưng để làm gì? Anh định quay phim à? - Tôi dò la.

          - Ồ không, cô đừng hiểu lầm! Chỉ là, tôi là kẻ đam mê âm nhạc đến từng mạch máu, nếu không có nó, tôi chẳng thể làm được gì, làm tình cũng vậy.

          - Ra thế, máy tính ở kia, anh thích bài gì thì lên mạng mà tìm! - Tôi chỉ tay về phía chiếc máy tính bám bụi nằm chỏng chơ ở góc phòng.

          Trong lúc đợi anh bật nhạc, tôi trút hết quần áo, xức lên người chút nước hoa Chanel no 5 [8]. Đây là loại nước hoa chính hãng mà tôi phải nhờ người mua tận bên Pháp, nên rất ít khi dùng, chỉ lôi ra trong những dịp quan trọng đặc biệt. Mùi gỗ đàn hương quyện hoa hồng, pha chút vani ấm áp bay đậm đà khắp gian phòng, tạo nên sự quyến rũ khó cưỡng với chính bản thân tôi. Tôi dùng Chanel no 5 từ khi bắt đầu làm đĩ, mỗi lần xức nó lên người, tôi đều cảm thấy mạnh mẽ, có đủ dũng khí để chống chọi những dị nghị từ cuộc đời, tiếp tục hành nghề. Chai nước hoa kiểu dáng đơn giản này cũng như nghề làm đĩ, chưa bao giờ lỗi mốt. Dường như cũng nhận ra hương Chanel no 5, anh quay lại nhìn tôi và cười:

          - Trông cô cũng khá giống Coco Chanel [9] đó!

          - Không thể nào tôi giống Chanel, người phụ nữ ấy là duy nhất và chỉ có một! Nhưng, nếu Chanel có ý định thu nhận đệ tử, tôi sẽ bất chấp mọi thứ để được gặp bà ấy. Haha! - Tôi cười sảng khoái, tiếng cười dội khắp không gian. Đã lâu lắm rồi, tôi không được vui như hôm nay. Cái cảm giác được trò chuyện với ai đó có chung tần số tâm hồn với mình thích thật, sướng thật đấy!

          Sau khi mở một bài hát quen thuộc, là ca khúc I will always love you của Whitney Houston, anh tiến lẹ về phía tôi, nhanh như chớp giật. Có lẽ anh muốn được tranh thủ từng giây từng phút để được làm tình khi bài hát còn chưa kết thúc.

If I should stay, I'll only be in your way

So I'll go, but I know I'll

Think of you every step of the way

          Khi chữ "If" đầu tiên ở note F4 [10] vang lên, chầm chậm, anh đưa tay vuốt ve cặp vú căng mẩy, nhưng đã lạnh ngắt từ lâu của tôi. Đôi bàn tay anh có sức ấm áp đến kì lạ, xoa tới đâu sưởi ấm cơ thể tôi tới đó. Thân mình anh áp sát, từng khối cơ cứng cáp truyền hơi ấm và hương thơm đến cơ thể tôi, làm làn da khô héo, chai sạn dưới tay đàn ông của tôi bỗng trơn mượt trở lại như một cô gái trinh, phập phồng theo từng làn hơi. Đôi môi anh ẩm ướp mùi rượu Tanqueray pha lẫn bia Stella thổi vào tôi hương vị ngọt ngào của chiếc hôn cất từ cát biển Jamaica và nắng chiều Tây Ban Nha trong tiếng ngân rung tinh tế, nhẹ nhàng của Whitney khi cô ấy vào nhịp chữ "Way" kéo dài. Đoạn vào đầu ca khúc không ồn ã, không nhạc nền, chỉ có độc tiếng hát acapella [11] của Whitney vang lên tự nhiên như tiếng chuông khánh cộng hưởng cùng chiếc hôn nồng của anh đã đủ khiến tôi ngây ngất. Những ngón tay khéo léo của anh đưa vào trong tôi, sục sạo như tìm thứ gì đó. Đến nhịp thứ ba, anh lôi tuột từ cơ thể tôi ra một mớ dây nhằng nhịt và đen kịt, rối như tơ vò. Ngay tức khắc, tôi quên sạch những mảng kí ức xấu xa mà xã hội đã gieo vào tôi. Chưa bao giờ cơ thể nhẹ nhõm, thoải mái, kích thích đến thế, nó giãn ra trong từng tế bào, như muốn hưởng thụ, muốn hút lấy tất cả. 

And I will always love you

I will always love you 

          Tiếng nhạc nền cất lên khi  Whitney nhấn nhá melisma [12] chữ "And I" mở màn bằng falsetto [13] ở note G#4 cũng là lúc anh tiến vào tôi một cách chậm rãi. Thật kì lạ, dù dương vật của anh rất to và cong theo hình lưỡi liềm, nhưng tiến đến đâu, âm đạo của tôi nở hoa đến đó, một cách dễ dàng và tự nhiên, không chút gượng ép. Chưa bao giờ tôi thấy cơ thể mình được mở rộng đến thế. Anh làm cảm giác trong tôi bừng sáng nhẹ tựa nắng mai, nâng nâng, hệt như cái cách mà Whitney dùng falsetto làm sáng airy voice [14] vậy. Rồi anh tiến mạnh hơn theo tiếng hát thổn thức của Whitney ở những câu câu hát kế tiếp. Mãi sau này tôi mới nhận ra, anh có một đôi tai cảm nhạc thiên tài, cái cách anh đưa ra đưa vào cơ thể tôi chuẩn xác theo từng cao độ, tiết tấu, như một người nghệ sĩ tài hoa đang chơi một bản piano vậy. Có những bài nhạc, tôi chỉ nghe ra mười hợp âm, thì anh làm theo đủ hai mươi hợp âm anh nghe được. Dương vật anh căng phồng, hừng lực lửa sống đâm vào tôi như ngọn đèn thắp sáng hang tối, đốt cháy mọi cặn bã, lạnh lẽo mà xã hội dồn vào tôi, mang lại cảm giác trắng sạch, tinh khôi như tìm đến bản thể mới. Chưa bao giờ, chưa có người đàn ông nào mang lại cho tôi sự phấn khích, thăng hoa trong tình dục như vậy. Trước giờ tôi chỉ biết cắm mặt phục vụ đàn ông, cho đến giây phút này, tôi mới thực sự được hưởng cái cảm giác hòa quyện giữa hai con người, cùng dựa vào nhau để nâng nhau lên trong khoái cảm dục tình.

          Tiếng beat điệp khúc đập đùng lên như bom nổ, kéo theo một tràng những note Bb4 của Whitney trong câu điệp khúc "And I will always love you" vang rền khắp không gian cũng là lúc anh đưa tôi lên đỉnh. Mọi cảm xúc hỗn độn trong tôi vỡ tan cùng vui sướng, phấn khích, khắp cơ thể rung lên từng hồi, như một kẻ phê thuốc. Tôi ra nước, chưa bao giờ ra nhiều đến thế, ướt đẫm chăn nệm, cảm giác như vừa giải phóng được một thứ gì đó nặng trĩu, dai dẳng bám lấy cơ thể tôi từ lúc sinh ra đến giờ. Mạch nguồn bị ách tắc trong tôi đã được anh khơi thông. Từng lớp da thịt trên cơ thể tôi đang biến đổi để tái sinh dưới mỗi xung điện anh đưa vào tôi, trong màn sương hồng mờ ảo bao quanh tôi và anh. Bỗng nhiên tôi khóc, òa lên như đứa trẻ được anh sinh ra lần nữa. Tôi tự hỏi, liệu có phải trước kia cuộc đời tôi không là thực? Tôi không phải là tôi, mà chỉ là cái bóng hư vô, hoặc một thứ vật chất méo mó nào đó biết di chuyển theo lập trình sẵn? Chỉ đến khi gặp anh, gặp chiếc dương vật có cùng tần số của anh, được anh giải phóng nguồn âm điện đen tối, tắc tị, khơi thông mạch nguồn, tôi mới thực sự biết sống, biết ôm lấy cái bản thể vô hình trôi lờ đờ trước mặt bao năm qua. Lần đầu tiên trong đời, giữa xã hội đông nghịt này, tôi được hòa nhịp cùng một con người bằng xương bằng thịt.

          Chúng tôi kết thúc bằng nụ hôn ướt át, đầy đam mê của anh, vọng mãi theo chuỗi ngân rung head voice chữ "You" cuối cùng của Whitney. Cuộc làm tình chỉ kéo dài trong gần năm phút của bài hát, nhưng trải qua tận mấy kiếp người với biết bao biến đổi, thăng hoa. Tôi khoan khoái, khẽ nép mình dưới bờ ngực căng tràn của anh, còn anh dang tay ôm trọn lấy cơ thể tôi đầy bao bọc, xoáy tròn một chiếc vỏ ốc. Chúng tôi cứ yên lặng như vậy, không ngủ, cũng không cười, không nói với nhau câu nào, chỉ để hai làn da cọ xát vào nhau, cảm nhận sự giao thoa, chuyển hóa giữa các tế bào trong thời khắc chúng nhập làm một. Cuộc chuyển hóa giữa chúng tôi kéo dài suốt mấy tiếng sau đó, chỉ dừng lại khi cả hai đã cảm thấy đầy đặn trong linh hồn.

***

          Tôi yêu anh bắt đầu từ ngày ấy, từ cuộc làm tình ấy. Trước đây, tôi chưa từng yêu, hay rung động với bất cứ ai ngoài Naoko, đàn ông đối với tôi chỉ là tiền bạc và xác thịt, cho đến khi tôi gặp được anh. Mối tình đầu của một con đĩ thật lạ, không đến từ lời yêu đầu, từ những buổi hẹn hò, hay những món quà, mà đến từ cuộc làm tình ngay trong lần gặp gỡ đầu tiên. Tôi không quan tâm xã hội nghĩ gì, mỗi người có cách yêu riêng của mình, từ tình dục đến tình yêu không phải chuyện hiếm. Tôi chỉ biết, tôi yêu anh nhiều lắm, anh là người duy nhất khiến tôi biết yêu trong cuộc đời này. Và tôi biết, anh cũng yêu tôi nhiều như thế. Chúng tôi yêu nhau vì sự hòa hợp trong tình dục, vì đã cứu vớt bản thể của nhau, vì cùng yêu chung một cô gái mang tên Naoko, vì là hai tâm hồn duy nhất biết nói chuyện với nhau trong mênh mông loài người không cùng tần số. Và quan trọng hơn cả, chúng tôi yêu nhau vì đã thực sự nhập mọi tế bào làm một, không thể sống mà không có nhau.

          Suốt những ngày sau đó, anh liên tục đến với tôi. Có những ngày, chúng tôi làm tình đến cả chục lần mà không thấy chán hay mệt mỏi, ngọn lửa ham thú lúc nào cũng hừng hực trong cơ thể hai đứa. Mỗi lần làm tình, chúng tôi đều bật một bản nhạc để hòa hồn và xác theo nó. Thường thì, chúng tôi thích thả trôi cơ thể theo những bản giao hưởng cổ điển của Bach [15] và Vivaldi [16], nhưng cũng có khi hai đứa trở nên điên loạn, bạo dâm với Doom metal của My Dying Bride [17], Anathema [18], hoang dại trong tiếng hát của Nina Simone, rồi lại trở về u sầu, buồn bã cùng những giai điệu Blues của Etta James [19], Robert Leroy Johnson [20]. Với chúng tôi, nếu tình dục là món bún chả hấp dẫn thì âm nhạc chính là bát nước chấm không thể thiếu, bún chả có ngon hay không phụ thuộc hoàn toàn vào nước chấm. Âm nhạc là thứ gia vị đặc biệt giúp mỗi cuộc làm tình của chúng tôi luôn mới lạ, thú vị, đi tới mọi cung bậc cảm giác, chạm tới mọi cảm xúc của loài người, từ vui sướng đến đau đớn, điên loạn. Dù có làm tình đến mười lần một ngày, chúng tôi vẫn như được khám phá những miền đất mới, với vô vàn điều hoang sơ, kì thú. Điều kì lạ nhất là, mỗi lần chúng tôi làm tình đều có một màn sương hồng bao bọc quanh mình, và da thịt luôn được tái sinh. Có những lúc chúng tôi bạo dâm, cào cắn, cấu xé nhau chảy đẫm máu, nhưng chỉ vài phút sau đó là trở về lành lặn bình thường, không một chút dấu vết tổn thương.

          Một ngày nọ, anh đến với tôi, mang theo một cây đàn guitar màu đá buồn đã bị đời làm cho phai nhạt. Trước khi làm tình, anh chơi một bản nhạc cho tôi nghe, là ca khúc Just say I love him của Nina Simone. Anh chơi điêu luyện như một người nghệ sĩ, không thua gì Eric Clapton [21]. Tiếng đàn anh đánh thổn thức, không vỡ òa mà ẩn giấu một nỗi niềm đang bị dồn nén đến cùng cực, cảm giác như từng giọt linh hồn anh đang chảy theo năm đầu ngón tay vào năm dây đàn vậy. Tôi lặng nghe mà bật khóc lúc nào không hay, nước mắt cứ rơi lã chã. Đến sau này anh mới nói tôi hay, chơi guitar là niềm đam mê lớn nhất của anh. Từ lúc ba tuổi, anh đã bị ám ảnh bởi tiếng guitar của B.B.King [22] phát trên radio rồi cứ tự lấy tay gẩy theo nhịp nhạc vô hình. Chính guitar đã luyện cho anh một đôi tai cảm nhạc thiên tài và đôi tay khéo léo, mềm dẻo mà anh dùng để lấy những mớ hỗn độn trong cơ thể tôi. Suốt những năm đi học, anh tách biệt hoàn toàn khỏi đám bạn, chỉ vùi đầu vào chơi guitar đến quên trời quên đất. Nhưng gia đình anh không chịu hiểu điều ấy, họ chỉ coi đó là trò viển vông của bọn mơ mộng hão huyền, không thực tế. Họ ép anh phải học khối A, thậm chí còn chạy sẵn một đường dây để anh vào bằng được trường Kinh tế. Năm ấy, anh lén đăng kí thi thêm vào Nhạc viện và đỗ thủ khoa. Nhưng tất nhiên, gia đình anh đời nào chịu đồng ý cho anh bỏ Kinh tế vào Nhạc viện. Họ nói rằng, ngoài số tiền chạy vào Kinh tế, đã lo chắc chân cho anh một chỗ trên sở, mất đến vài chục ngàn đô, nếu anh không vào trường đại học ấy, cả nhà sẽ mất trắng toàn bộ. Mẹ anh còn dọa sẽ tự sát nếu anh nhất quyết vào Nhạc viện. Không còn cách nào khác, anh buộc phải gạt nước mắt, gác lại đam mê để chiều theo ý họ. Cuộc sống với anh kể từ đó chỉ còn là không màu, xã hội chỉ còn là những cái bóng vật vờ, cho đến khi anh gặp tôi.

          Từ hôm đó, trước mỗi lần làm tình, tôi bắt anh phải chơi cho tôi một bản nhạc, coi như cái giá để trả cho việc anh đến với tôi, chứ nhất quyết không lấy của anh một đồng nào. Anh chơi nhiều thể loại khác nhau, nhưng chủ yếu là nhạc của The Beatles [23], Bob Dylan [24] và Johnny Cash. Những ca khúc tôi thích nhất là Let it be, Yesterday, Revolution, Imagine, Blowin in the Wind, tôi có thể nghe anh đàn cả trăm lần mà không chán, và mỗi lần nghe lại tìm được một cảm giác mới. Ngoài ra, anh cũng dạy tôi chơi đàn. Vốn có khả năng cảm nhạc tốt và vốn thẩm mỹ âm nhạc không tệ, tôi học rất nhanh, chỉ vài tuần đã có thể đàn được một số ca khúc quen thuộc. Anh để lại cây đàn màu đá buồn ở chỗ tôi, mỗi lúc buồn hay nhớ anh, tôi lại đem ra đàn, để được trò chuyện một cách gián tiếp với anh.

          Thi thoảng chúng tôi cũng đi chơi bên ngoài. Nếu có chỗ nào vắng vẻ, hợp tâm hồn, chúng tôi sẵn sàng làm tình ngay tại đó, không nề hà hay sợ sệt điều gì. Làm tình ở ngoài là cách đơn giản nhất để chúng tôi hòa nhập với tự nhiên, để yêu và sống với đúng tồn thể của mình, thoát khỏi guồng quay khắc nghiệt của xã hội. Chúng tôi làm tình ở bất cứ đâu mình thích, từ đỉnh núi cao vờn mây xanh, xuống những bãi cát vàng bên sóng biển tung bọt trắng xóa, từ khu nghĩa trang lạnh lẽo đến những nhà thờ cao vút tượng Chúa, thậm chí ở cả trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố. Có lần, anh lấy đâu được chìa khóa cửa Tòa án Nhân dân thành phố, thế là chúng tôi lẻn vào giữa đêm khuya, làm tình và xuất tinh ngay trên bàn chủ tòa, nơi vẫn còn hôi mùi nước bọt của thẩm phán khi xét xử một vụ án cưỡng chế đất. Tất cả đều là những kỉ niệm không thể quên mà chỉ chúng tôi mới có cho nhau.

          Anh cũng thú nhận với tôi là đã có một người vợ. Vợ anh là con gái diệu của giám đốc sở điện lực thành phố, được bố mẹ hai bên mai mối và tự gả cưới. Nhưng, tôi không thấy có bất cứ cảm giác gì về điều đó. Vợ và gia đình anh là những người thuộc về xã hội ngoài kia, không có trong thế giới của chúng tôi. Ngày ngày, anh trở về sống vô hồn trong xã hội đó, nhưng khi đến với tôi thì chỉ có thế giới của chúng tôi mà thôi. Và chúng tôi yêu nhau ở thế giới này, chứ không phải ở xã hội ngoài kia. Xã hội ấy chỉ là ảo ảnh hoặc một giấc mơ vô thực nào đó, nhưng thế giới và tình yêu của chúng tôi chắc chắn là thực, chỉ cần ý thức của chúng tôi tin là nó có thực.

***

          Anh gõ cửa giữa thu tháng mười với bộ đồ đen quen thuộc, trong lúc tôi đang xem giở màn trình diễn Like a virgin của Madonna tại MTV Awards 1984 [24].

          - Chào Naoko!

          - Chào Johnny Cash! Anh lấp ló gì ngoài cửa thế?. - Tôi cong người theo dáng của Madonna, nhìn anh qua làn khói thuốc mờ ảo.

          - Anh có quà cho em!

          Anh lôi từ phía sau một bộ váy cưới trắng muốt như tuyết ở Hokkaido và một chai rượu Tanqueray màu xanh bạc hà.

          - Em mặc thử xem có vừa không! Bộ váy này anh đặt may đấy. - Anh mỉm cười ngọt ngào.

          Chẳng đợi quá năm giây, tôi tuột hết xiêm y trên người, đưa cơ thể nhẹ nhàng lồng vào bộ váy cưới, cảm nhận da thịt mình cọ vào từng sợi vải đầy khoan khoái, thích thú. Mặc váy cô dâu tốt nhất không nên mặc theo đồ lót, cứ để cơ thể trần trụi cho cuộc hóa thân được diễn ra viên mãn nhất.

          - Anh, kéo hộ em chiếc khóa đằng sau với!

          Nhẹ nhàng và khéo léo, anh lướt nhẹ bàn tay lên tấm lưng trần mịn màng của tôi để kéo khóa. Hơi ấm đưa tới đâu, xương sống tôi sáng rực tới đó. Đến mãi sau này, tôi vẫn không thể quên đôi tay anh lúc kéo khóa cho tôi. Bộ váy cưới vừa khít với cơ thể tôi, không thừa không thiếu một phân nào. Ngạc nhiên, tôi hỏi anh:

          - Sao anh biết số đo của em mà đặt may vừa vậy?

          - Có gì khó đâu, anh nắm rõ cơ thể em như chính bản thân anh mà! Kể cả số đo trong suy nghĩ của em, anh cũng biết hết! - Vừa nói, anh vừa nhìn xoáy vào mắt tôi.

          Trong lúc ngắm bộ váy cưới trong gương, tôi bỗng nảy ra một ý tưởng. Tôi đi về phía bếp, lấy một chiếc kéo và bảo anh:

          - Bộ váy cưới này đẹp lắm! Nhưng em vốn không thích những bộ váy cưới dài thườn thượt, trông nó thật bế tắc và yếu đuối, cứ như mang theo cả tấn đời vào mình vậy. Em muốn cắt bộ váy này ngắn đến đùi, giống chiếc váy cưới Madonna đang mặc kia kìa! - Vừa nói, tôi vừa chỉ vào màn trình diễn của Madonna trên màn hình máy tính - Được không anh!

            Anh lặng ngắm tôi một giây, rồi cười hưởng ứng.

          - Em nói đúng đó! Sao anh không xem màn trình diễn của Madonna từ trước nhỉ?

          Chỉ cần lia vào đường kéo, chiếc váy cưới đã ngắn qua đầu gối, trông rất thoải mái và man dại. Tiện tay, tôi cắt luôn hai phần tay bồng, chỉ để lại phần thân áo.

          - Nhưng, sao anh lại tặng váy cưới cho em? - Tôi băn khoăn.

          - Vì hôm nay là ngày cưới của chúng ta! - Anh nói chắc nịch, tiến gần tới tôi hơn - Naoko, làm vợ anh nhé!

          - Thế còn vợ anh? - Tôi ngạc nhiên.

          - Vợ nào? Anh đã có vợ đâu!

          - Ồ, em quên mất, trong thế giới của chúng ta, chỉ có anh và em. Em đồng ý! Từ giờ em sẽ là vợ anh!

          Rồi, anh rút trong áo một chuỗi ngọc trai màu hồng nhạt, y hệt cái màu của làn sương vẫn bao quanh chúng tôi mỗi lúc làm tình. Không giống những chuỗi ngọc trai thông thường, chuỗi ngọc trai này hạt nhỏ nhưng rất dài, ánh lên một luồng sáng lạ mỗi lúc chuyển động, gần giống chuỗi ngọc trai mà Coco Chanel vẫn đeo.

          - Chuỗi ngọc trai này có 108 hạt, coi như quà hôn ước của anh. Hi vọng nó sẽ bảo vệ cho tháp cổ không còn vướng mưa bụi. Để anh đeo cho em nhé!

          Chuỗi ngọc trai vừa được vòng qua cổ, một luồng điện khí chạy mạnh qua người khiến tôi giật nảy, mắt tối sầm lại. Chỉ trong có một giây, mà cảm giác như cả 108 nỗi khổ của loài người đổ dồn vào tôi, đau đớn, quằn quại đến mê dại cả người. Nhưng ngay sau đó, tôi lại thấy dễ chịu, thư thái như được giác ngộ điều gì đó mơ hồ, cái điều mà có đi đến hết đời tôi cũng không hiểu tận cùng được.

          Tôi đẩy anh xuống ghế sofa, thủ thỉ bên tai:

          - Hôm nay, em là Madonna, còn anh sẽ là khán giả của em! Xem em biểu diễn nhé, người đàn ông mặc đồ đen!

Like a virgin

Touched for the very first time

Like a virgin

When your heart beats

Next to mine

Gonna give you all my love, boy

My fear is fading fast

Been saving it all for you

'Cause only love can last

          Tôi hát theo tiếng nhạc ca khúc Like a virgin, hát như một cô gái còn trinh. Một con đĩ chưa bao giờ mất trinh. Sõng soài, lăn lê trên đống vải thừa vừa cắt ra từ váy cưới, tôi uốn lượn cơ thể theo từng điệu nhảy của Madonna. Chưa bao giờ tôi hóa thân thành công thành người nghệ sĩ như hôm nay, đầy khiêu gợi, nhục cảm và đam mê. Từ từ, tôi tiến lại phía anh, dang hai chân ngồi lên đùi anh, nhẹ nhàng cởi khóa quần cho anh, mân mê chiếc dương vật của anh trong tay. Chiếc dương vật đã cương cứng từ trước khi tôi tiến đến, nó căng phồng và to hơn mọi ngày. 

          - Nó ấm quá, ấm hơn thường ngày, như một cục than vậy!

          - Vì ngọn lửa trong em đêm nay nồng hơn mọi khi, nó đang đốt cháy anh đến từng thớ thịt!

          Tôi chuyển động phần hông dưới theo những điệu múa bụng, vén chiếc váy ngắn lên, từ từ đưa chiếc dương vật của anh vào cơ thể mình, rồi lên xuống theo đúng nhịp nhạc. Làm tình với anh nhiều lần, tôi đã học được cách chuyển động cơ thể sao cho khớp với tiết tấu, giai điệu của từng bản nhạc được bật lên. Cuộc làm tình với chúng tôi là cả một nghệ thuật của sự chuyển hóa, giao hòa. Đêm ấy, chúng tôi uống cạn chai rượu Tanqueray, làm tình điên cuồng từ phòng ngủ xuống phòng bếp, và kết thúc trong bồn tắm cạn nước, khi hai đứa đã mệt lả người, buồn ngủ đến díp cả mắt. Ôm chặt tôi vào lòng, anh hỏi:

          - Em muốn đi tuần trăng mật ở đâu?

          - Em cũng không biết nữa? Theo anh, nơi nào thích hợp nhất với hai đứa mình?

          - Anh muốn chúng ta đến công viên Namib - Naukluft ở Namibia. Đó là một mảnh đất khô cằn, nghĩa địa của những cây keo chết khô. Trông nó như một bức tranh siêu thực khổng lồ vậy. Ở nơi đó, anh không thể tìm thấy biên giới của không gian và thời gian. 

          - Nghe hấp dẫn thật! Nhưng chắc phải mất nhiều tiền mới đến được đó. Em nghĩ, chúng ta nên có thời gian để chuẩn bị!

          - Đúng, phải có thời gian để chuẩn bị! Nhưng anh hứa, sẽ có ngày anh đưa em tới đó! - Anh nói với giọng đầy xa xăm nhưng chắc nịch từng chữ.

          Nép bên anh, tôi đòi:

          - Anh, chơi cho em một bản nhạc đi!

          - Em muốn chơi bài gì?

          - Bài gì mà anh thích nhất ấy!

          Trước khi vào bài nhạc, anh hôn tôi rất lâu, chưa bao giờ lâu đến thế, dễ phải đến nửa tiếng. Chiếc hôn kéo dài tới nỗi đôi môi như tan chảy thành khói hồng. Tôi không thể thở được, chỉ lấy oxi qua hơi thở đầy mùi rượu Tanqueray thơm nồng vị thảo mộc từ anh. Phiêu lãng, anh gẩy chầm chậm những giai điệu buồn bã, bâng khuâng trong ca khúc Norwegian wood của The Beatles. Lần này, anh cũng đàn rất lâu, ru tôi thiếp đi mê mệt trong tiếng đàn cô đơn.

I once had a girl, or should I say, she once had me

She showed me her room, isn't it good, norwegian wood?

She asked me to stay and she told me to sit anywhere

So I looked around and I noticed there wasn't a chair

I sat on the rug, biding my time, drinking her wine

We talked until two and then she said, "It's time for bed"

She told me she worked in the morning and started to laugh

I told her I didn't and crawled off to sleep in the bath

And when I awoke I was alone, this bird had flown

(Tôi đã từng có một cô bạn gái, cũng có thể, cô ấy đã từng có tôi

Cô ấy đưa tôi về căn phòng nhỏ, làm bằng gỗ Nauy

Cô ấy mời tôi ở lại, nói rằng hãy ngồi bất cứ đâu tôi thích

Tôi nhìn quanh phòng nhưng không có chiếc ghế nào

Vì vậy, đành ngồi trên thảm, uống say cơn mê rượu

Chúng tôi nói chuyện đến muộn, rồi cô ấy bảo tôi hãy đi ngủ

Cô nói sáng mai phải đi làm, không quên nở một nụ cười

Tôi không cần giường, tôi muốn ngủ trong bồn tắm

Khi tôi thức giấc, chỉ còn lại mình tôi, con chim nhỏ đã bay mất)

          Tôi thức dậy vào sáng sớm hôm sau, một mình trong bồn tắm, vẫn còn nguyên bộ váy cô dâu trên người. Xung quanh tôi vẫn phảng phất hương ngọt nồng của rượu Tanqueray, cây đàn guitar màu đá buồn vẫn bên cạnh, nhưng anh đã không còn ở đó. Tôi đợi anh đến tối, anh không tới. Đến hôm sau, tuần sau, cũng không thấy anh tới. Nhiều lần tôi thử gọi điện cho anh, nhưng số thuê bao không liên lạc được.

***

          Reng reng... 

          Tiếng chuông cửa kêu inh ỏi giữa trưa như cưỡng hiếp sự yên lặng của không gian. Tôi mở cửa, trước mặt tôi là một người phụ nữ gần ba mươi, trông khá sang trọng và nhã nhặn.

          - Chị là ai? 

          - Cho hỏi. cô có phải Naoko không?

          - Phải! Sao chị biết biệt danh của tôi?

          - Tôi tìm thấy thông tin của cô trên mạng. Liệu cô có thể mời tôi vào nhà được chứ?

          - Vâng, mời chị vào! Tôi ở một mình nên nhà cửa bừa bộn lắm!

          Người phụ nữ nhẹ nhàng bước vào, mắt đảo quanh nhà một lượt như đang dò xét điều gì. Nhìn phong thái, tôi đoán đây một phụ nữ quý tộc và lịch thiệp.

- Mời chị ngồi! Chị đến tìm tôi có việc gì?

          - Thưa cô, tôi là vợ của anh Thiện! - Người phụ nữ mỉm cười.

- Anh Thiện nào? Xin lỗi chị, nhưng tôi nhiều khách quá, không nhớ có ai tên Thiện. - Tôi hơi khó chịu.

          - Cô không biết anh Thiện sao? Người đàn ông cao to, lúc nào cũng mặc đồ đen từ đầu đến chân đó.

- Tôi không biết anh Thiện nào như thế. Tôi chỉ quen một người đàn ông có biệt danh Johnny Cash, thường xuyên mặc đồ đen.

          - À, đúng rồi, đúng là anh ta! Tôi nhớ ra rồi, anh ta hay được gọi là Johnny Cash. - Người phụ nữ ồ lên, mặt sáng rỡ.

- Vậy... chị là vợ của anh ấy?

          - Dạ đúng, thưa cô. Cô đừng sợ! Tôi đến đây không phải để đánh ghen hay làm khó dễ cho cô đâu! Dù sao tôi và anh Thiện cũng đang chuẩn bị li dị, tôi đã viết sẵn đơn rồi, chỉ đợi anh ấy kí vào là xong. Nhưng, không hiểu anh ấy đi đâu mất tăm hai tuần nay. Tôi đã tìm ở cơ quan và mọi chỗ thân thiết anh ấy có thể đến, nhưng không thấy. Qua tìm hiểu, tôi mới biết là anh Thiện hay qua lại chỗ cô, nên đến hỏi cô xem có biết anh ấy ở đâu không?

- Thật trùng hợp, lần cuối cùng tôi gặp anh ấy cũng là cách đây hai tuần. Chị là vợ anh ấy, không lẽ anh ấy đi đâu chị cũng không biết?

          - Không giấu gì cô, chúng tôi giờ chỉ là vợ chồng trên danh nghĩa thôi, chứ từ lâu lắm rồi đã không còn nói chuyện với nhau. Ở nhà, tôi với anh ấy mỗi người ở một phòng. Chúng tôi không hòa hợp với nhau về tất cả mọi thứ, từ tình dục đến lối sống, cách suy nghĩ. Anh ấy luôn nói rằng tôi và anh ấy thuộc hai thế giới khác nhau, không cùng ngôn ngữ với nhau, nên chẳng thể nói cho nhau hiểu được. Sở dĩ tôi và anh ấy còn ở chung với nhau vì e ngại gia đình hai bên, nhưng đến giờ thì mọi chuyện cũng đã vỡ lở rồi. Tôi chỉ cần tìm anh ấy về kí vào đơn li dị, rồi đường ai nấy đi. Vậy nên, nếu cô có gặp anh ấy thì nhắn anh ấy về kí vào đơn lí dị nhé!

          - Chị yên tâm, nếu gặp tôi sẽ nhắn! Chỉ có điều đến giờ tôi cũng không liên lạc được với anh ấy. Anh ấy như đã bốc hơi khỏi thế giới này vậy!

          - Tôi nghĩ cô là người quan trọng với anh ấy. Nếu anh ấy có về chắc sẽ tìm cô đầu tiên. Thôi, tôi về đây, cảm ơn cô đã tiếp! Nhân tiện, cái tên Naoko nghe hay lắm! - Người phụ nữ nói đầy ẩn ý.

          Tôi đứng sau cửa, trông theo từng bước chân của người phụ nữ khuất dần trên con ngõ nhỏ dài dằng dặc. Đến giờ tôi mới hiểu, có những nỗi khổ chỉ người trong cuộc mới hay. Dù ở tầng lớp, địa vị nào, chưa bao giờ con người được hạnh phúc với đúng nghĩa của nó.

          Đến tuần sau, tôi trở về làm đĩ. Tôi sẽ tiết kiệm tiền để cùng anh tới công viên Namib - Naukluft hưởng tuần trăng mật. Chắc anh chỉ tạm thời rời khỏi thế giới này để ẩn náu trong thế giới của riêng anh thôi. Tôi tin, một ngày nào đó anh sẽ trở về, vì anh đã hứa sẽ đến Namib với tôi.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 18 tháng 7 năm 2014

*Chú thích:

[1] Franz Kafka: Nhà văn người Đức gốc Do Thái, chuyên viết tiểu thuyết và truyện ngắn theo lối hiện đại chủ nghĩa.

[2] Haruki Murakami: Nhà văn người Nhật, được coi là hiện thân của giới trẻ Nhật thế kỉ XX. Tiểu thuyết của ông mang đậm dấu ấn của hiện sinh chủ nghĩa và hậu hiện đại chủ nghĩa.

[3] Gabriel García Márquez: Nhà văn người Colombia từng đạt giải Nobel Văn học. Tên tuổi của ông gắn liền với chủ nghĩa hiện thực huyền ảo.

[4] Madonna: Được mệnh danh là Nữ hoàng nhạc pop, tên tuổi của cô gắn liền với nền văn hóa âm nhạc đại chúng nửa cuối thế kỉ XX. Cô là ca sĩ tiên phong, có nhiều cách tân trong âm nhạc, công nghệ biểu diễn, đặc biệt là đấu tranh chống lại tôn giáo, kêu gọi bình đẳng giới, bình đẳng tình dục. Tình dục được Madonna sử dụng như một nghệ thuật biểu diễn trong âm nhạc.

[5] Mahalia Jackson: Ca sĩ nhạc phúc âm người Mỹ, người luôn đấu tranh nhân quyền cho người da màu, tạo ảnh hưởng tới nhiều thế hệ ca sĩ sau này.

[6] Nina Simone: Được mệnh danh là Nữ hoàng nhạc Jazz, Nina là ca sĩ chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa hiện sinh và phong trào phản chiến những năm 60. Cô luôn dùng âm nhạc để đấu tranh cho nhân quyền, tự do, chống chiến tranh, kêu gọi bình đẳng sắc tộc, giới tính.

[7] Johnny Cash: Một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn nhất đến âm nhạc nước Mỹ thế kỉ XX, được mệnh danh là "Người mặc đồ đen" vì luôn xuất hiện trong trang phục tối màu.

[8] Chanel no 5: Loại nước hoa kinh điển của hãng thời trang danh tiếng Chanel. Ra đời từ năm 1921, nó đã tạo ra cuộc cách mạng trong ngành công nghiệp nước hoa với cách tân về kiểu dáng, mùi hương, là sự lựa chọn hàng đầu của mọi phụ nữ cho đến tận ngày nay.

[9] Coco Chanel: Bà là huyền thoại vĩ đại nhất thế giới thời trang, từng được tạp chí The Times chọn vào danh sách 100 nhân vật ảnh hưởng đến thế kỉ XX. Sự xuất hiện của Coco Chanel liên tục tạo ra những cuộc cách mạng về trang phục cho phụ nữ, từ đó góp phần thay đổi cả một thể chế văn hóa, chính trị, đem lại quyền lực, tự do cho người phụ nữ.

[10] F4: Nốt Fa quãng 4; G#4: Nốt Sol thăng quãng 4; Bb4: Nốt Si giáng quãng 4.

[11] Acapella: Hát chay không có nhạc đệm.

[12] Melisma: Kĩ thuật rung giọng, luyến láy giọng hát trên nhiều cao độ, theo tiết tấu nhanh chậm. Đây là kĩ thuật khó, đặc trưng của dòng nhạc R&B cũng như các ca sĩ da màu.

[13] Falsetto: Giọng giả thanh của giọng hát, được phân biệt với chest voice (giọng ngực), head voice (giọng đầu).

[14] Airy voice: Cách hát làm cho giọng trở nên mảnh hơn, bay hơn, nhẹ hơn, nghe giống tiếng thở.

[15] Johann Sebastian Bach: Nhà soạn nhạc cổ điển người Đức thời kì Baroque. Ông nổi tiếng với mảng nhạc tôn giáo và kỹ năng điêu luyện trong cấu tạo đối âm, hòa âm, và tiết tấu, cũng như khả năng điều tiết nhịp điệu, hình thái, và bố cục âm nhạc nước ngoài, nhất là từ Ý, và Pháp.

[16] Antonio Vivaldi:  Nhà soạn nhạc cổ điển tiêu biểu của Ý thời kì Baroque.

[17] My Dying Bride:  Là một ban nhạc Doom/Death nổi tiếng của Anh. Tư tưởng trong lời ca của My Dying Bride cũng chính là đặc trưng tư tưởng của Doom Metal, đó là nỗi đau, sự thất vọng, sự lãng mạn và tuyệt vọng đến cùng cực. 

[18] Anathema: Là một ban nhạc của Anh. Cùng với Paradise Lost và My Dying Bride, nhóm đã giúp phát triển dòng nhạc Death/Doom, một nhánh phụ của Doom metal. Anathema có nghĩa là " Lời nguyền rủa".

[19] Etta James: Nữ hoàng nhạc Jazz/Blues nước Mỹ.

[20] Robert Leroy Johnson: Huyền thoại nhạc Blues, được mệnh danh là "Ông nội của Rock'n roll".

[21] Eric Clapton: Là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ guitar nhạc Blues-Rock kiêm ca sĩ người Anh. Năm 2011, ông được tạp chí Rolling Stone chọn đứng thứ hai trong danh sách 100 nghệ sĩ guitar vĩ đại nhất. 

[22] B.B.King: Là nghệ sĩ guitar, ca sĩ và nhạc sĩ nhạc Blues người Mỹ. King được công nhận rộng rãi là một trong những nghệ sĩ nhạc Blues có ảnh hưởng nhất với biệt danh "Ông hoàng nhạc Blues".

[23] The Beatles: Là ban nhạc huyền thoại người Anh, có sức ảnh hưởng lớn tới nền văn hóa âm nhạc đại chúng nửa cuối thế kỉ XX, được coi là "linh hồn của chủ nghĩa hiện sinh" trong giới trẻ phương Tây.

[24] Bob Dylan:  Là một ca sĩ, tác giả, nhà soạn nhạc, nhà thơ nổi tiếng người Mỹ. Ông là một nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn tới âm nhạc đại chúng trong suốt nửa cuối thế kỉ XX với nhiều cách tân trong âm nhạc, đặc biệt là dòng nhạc phản chiến và hiện sinh chủ nghĩa.

[25] Tại MTV Awards 1984, Madonna đã tạo ra cú sốc dư luận khi mặc chiếc váy cưới ngắn biểu diễn khiêu gợi trên sân khấu ca khúc Like a virgin với các động tác mô phỏng tư thế làm tình, và kết thúc bằng việc nằm sõng soài, để lộ chiếc quần lót vào ống kính máy quay cũng như khán giả. Màn trình diễn được coi như sự mở màn cho công nghệ biểu diễn của các nữ ca sĩ sau này.