Nữ hoàng của những note G5 belting

G5 belting (còn gọi là G5 mix voice hay G5 upper chest) là một note rất cao trong quãng giọng của giọng nữ. Rất ít giọng nữ có thể đạt tới độ full và đẹp khi belt lên note này. Vì vậy, G5 belting cũng được nhiều người coi là ngưỡng kết thúc độ hoàn hảo trong giọng ngực của giọng nữ nói chung, tức là khi lên quá G5 thường rất khó nghe, khó tạo ra cảm giác thư giãn, thoải mái (giống như E6 thường được coi là ngưỡng kết thúc độ đẹp của giọng nữ trong opera). 

So với các loại giọng khác, nữ cao kịch tính có khá nhiều lợi thế ở G5 belting, vì họ có sẵn chất giọng cao và to khỏe, đanh dày, đủ để tạo ra độ full tuyệt đối. Nữ cao kịch tính người Catalogne - Monica Naranjo là một trong số ít ca sĩ sở hữu những note G5 belting hoàn hảo nhất. G5 của cô đạt đến đỉnh điểm của độ full, hoàn toàn open throat, cộng minh chính xác, vị trí âm thanh chuẩn mực, cân bằng tốt giữa chest và head, tạo ra một nguồn âm lượng và độ rền cực lớn, đồ sộ, chắc chắn như một tảng núi. Âm sắc của cô sáng chói, lộng lẫy mà lại đanh thép, vibrato rất đẹp. Nghe Monica belt G5, chúng ta thấy rất thoải mái, không hề có sự gắng gượng, mệt nhọc nào. Nghe 4:24 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=JbobBGowVng

Dù là một nữ trung, nhưng G5 belting của Aretha vẫn rất full và đẹp, sáng và vang rền, không thua gì nữ cao nào, thể hiện khả năng mix voice và kĩ thuật bậc thầy của bà. Điểm đặc biệt ở Aretha là sự kết nối tài tình với cảm xúc, tạo ra những cơn bão cảm xúc rất soulful trên những quãng G5 belting, lại thêm khả năng cảm nhạc tuyệt vời giúp sáng tạo ra những giai điệu đầy ngẫu hứng, điều mà rất hiếm giọng nữ làm được. Tuy nhiên, so với những note F5 hoàn hảo thì G5 belting của bà vẫn chưa bằng được. Xem 2:46 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=990QkpNiig0

Và xem tiếp 2:34 clip sau để thưởng thức vẻ đẹp âm thanh trong G5 belting của Aretha.
https://www.youtube.com/watch?v=q9nSU2hAqK4

Và 2:58 clip sau
https://www.youtube.com/watch?v=2ZVUVNJwQKI

Về nữ cao kịch tính, không thể không nhắc tới Patti Labelle, bà trùm của những note G5. Cũng như Monica, G5 belting của Patti đạt tới sự chuẩn mực của âm thanh, tuy âm sắc giọng da màu có vẻ tối hơn. Cùng thưởng thức G5 belting siêu đẳng của Patti qua các clip sau.

Patti lấp đầy sân khấu ở chuỗi belting G5 (0:10).

https://www.youtube.com/watch?v=4vex3_3rzkw

Patti upstage toàn bộ ca sĩ đàn em có vocal lớn ở chuỗi G5 belting vang rền (4:02).

https://www.youtube.com/watch?v=g_A7IDLcsdg

Patti phóng nguồn âm lượng khổng lồ ở những note G5 belting để hát không mic trong một nhà hát lớn (3:38).

https://www.youtube.com/watch?v=iWUwp_byum0

Mariah Carey thời hoàng kim sở hữu những note belt G5 rất đẹp, sáng, bay bổng, nhẹ nhàng, đúng chất trữ tình màu sắc. Xem 3:35 clip sau
https://www.youtube.com/watch?v=z-emBE3y-XQ

Giọng falcon soprano Vanessa Amarosi cũng sở hữu những note G5 belting khá kịch tính, nhưng lại mang tính heady nên làm giảm độ full của giọng hát. Xem 2:45 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=nKv1vWcP6K4

Tương tự như Vanessa, những note G5 belting của Lara Fabian tuy rất đẹp nhưng hơi có chút heady, làm giọng hát mỏng đi. Nhưng dù sao, G5 belting của Lara vẫn khá chuẩn mực, cảm xúc. Xem 5:40 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=k-IvqDEAF7M

Celine Dion vẫn luôn đặc trưng bởi những note G5 belting nasal, tạo vang ở khoang mũi rất mượt mà. Xem từ 1:56 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=BbRfapWaOKk

Với khả năng mix voice xuất thần cùng chất giọng kịch tính đậm chất da màu, việc hold một quãng belt G5 với ca sĩ gospel Tiffany Mosley dễ như ăn kẹo.
https://www.youtube.com/watch?v=UeRQDqZtSCs

Cũng giống như Tiffany, kĩ năng mix voice điêu luyện giúp ca sĩ gospel Tammy Taylor belt lên G5 dễ như ăn cháo. Xem từ 3:16 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=UunwXlrxPsg

Nữ trung kịch tính Anastacia cũng sở hữu những note G5 belting đầy nội lực.
https://www.youtube.com/watch?v=BJBIXtucw4s

Dù là một lirico soprano, nhưng Cyndi Lauper có thể tạo ra những note G5 belting đầy nội lực, chắc chắn, âm lượng lớn, có thể đọ giọng với dramatic soprano Patti Labelle trên cùng một sân khấu. Xem từ 1:01 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=cBIajCa09_Q

So với F5, Barbra Streisand lại tỏ ra có ưu thế hơn ở những note G5 belting, rất vang, sáng, đẹp, tuy hơi mảnh.
https://www.youtube.com/watch?v=btTwozCmw0Q

Jennifer Holliday mix G5 khá đầy đặn.
https://www.youtube.com/watch?v=HcwMxBtFSX4

Etta James là một trong số ít nữ trầm belt được G5, nhưng lại ít đạt được độ full, và chỉ có trong các bản thu âm. Xem từ 1:42.
https://www.youtube.com/watch?v=TkRI_9WPEIg

G5 belting không phải quãng thuận lợi và ra khỏi vùng thoải mái của Whitney nên cô ít khi đạt tới độ full của nó.
https://www.youtube.com/watch?v=YtAoIX4698M

Beyonce là ca sĩ kết hợp tốt nhất giữa việc vận động thể chất và belt note, dù phải nhảy rất sung, nằm vật vã trên sân khấu, nhưng cô vẫn belt được G5 tạm gọi là ổn. Tuy nhiên, G5 belting không phải quãng thuận lợi của Beyonce, cô tỏ ra khó duy trì được nó, không giữ được độ full và cũng không đạt tớt độ rền. Xem từ 2:55 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=L02-RPd70Jc

Ở châu Á, SoHyang xứng đáng với ngôi vị belt G5 tốt nhất, rất chắc chắn, cộng minh chính xác, kiểm soát tốt, thư giãn tốt, có thể duy trì G5 liên tục trong thời gian dài. Nhưng vẫn như mọi khi, G5 belting của SoHyang thiếu kết nối với cảm xúc, nên khó gây được ấn tượng tốt với người nghe. Nghe tuừ 2:30 đến 3:00 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=knJyDLYbh7M

So với SoHyang, G5 belting của Ailee có phần yếu hơn, khó kiểm soát và duy trì tốt.
https://www.youtube.com/watch?v=TZXzhPKeVzI

Việc chạy đua note cao khiến Charice bỏ quên vẻ đẹp của âm thanh, G5 belting của cô thiếu cân bằng giữa tỷ lệ chest và head, ép thanh quản cao, hỗ trợ hơi thở không tốt, dẫn tới căng thẳng, không có độ vang, không thoải mái, khó duy trì, vibrato xấu. Xem từ 6:18 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=2cTiOue0Ox0

Cũng như Charice, G5 belting của Regine Velasquez không hề đẹp, thiếu hỗ trợ, đặc biệt là thiếu trầm trọng cảm xúc. Nhưng có lẽ Regine vẫn làm tốt và dễ dàng hơn Charice.
https://www.youtube.com/watch?v=AlC7-ZL_lKU

Nếu Thu Minh thắng Hồ Quỳnh Hương ở F5 belting thì Hồ Quỳnh Hương lại nhỉnh hơn chút ít (không đáng kể) ở G5 belting. G5 belting của Hồ Quỳnh Hương tỏ ra thoải mái, duy trì tốt hơn, cộng hưởng cao hơn. Chính cô đã dùng G5 để nổi bật hơn giọng nam trung rock Kasim Hoàng Vũ trên một sân khấu. Xem 2:46 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=iVI_tPv_bv0

Tuy không đẹp và tròn trịa như F5, nhưng G5 belting của Thu Minh vẫn đáng nể ở Việt Nam, mạnh mẽ, vang, cân bằng tốt, duy trì tốt, thoải mái, dù chưa được tinh tế lắm. Xem từ 3:42 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=yogTJywc_H8

Mỹ Linh là một trong số ít nữ trung hiếm hoi ở Việt Nam belt lên được G5, dù đây không phải quãng thuận lợi của cô nên chưa được tròn trịa lắm. Xem từ 2:51 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=l2TiFrxFFzs

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 6 tháng 8 năm 2014

Nữ hoàng của những note F5 belting

Đối với giọng mezzo soprano và soprano trong âm nhạc đại chúng, F5 belting (còn được gọi là F5 upper chest voice hay F5 mix voice) được coi như một trong những giới hạn kinh điển về độ cao, nơi họ có thể đạt full voice và khoe được những quãng cao nội lực và cũng rất đẹp của mình. Nên nhớ, trong bất kì loại hình âm nhạc nào chú trọng mạnh tới vocal, thì cao độ ít nhiều luôn là áp lực đối với người ca sĩ có cữ âm giọng cao và cận cao. Trừ bass và contralto thì hầu hết các loại giọng còn lại đều phải cố gắng mở rộng quãng cao của mình. Vì thế, đa số các mezzo soprano và soprano trong nhạc đại chúng luôn cố gắng vươn tới những note F5 belting để chứng minh khả năng thanh nhạc của họ. Đồng thời, khán giả nghe nhạc đại chúng cũng khá quen thuộc và thích thú với những note F5 belting này. Sau đây, xin giới thiệu một những note F5 ở một số nữ ca sĩ quen thuộc.

Ngôi vị NỮ HOÀNG CỦA NHỮNG NOTE F5 BELTING chắc chắn thuộc về queen of soul Aretha Franklin. Dù có đi khắp thế giới này, cũng khó lòng tìm được nữ ca sĩ nào lên F5 belting đẹp và chuẩn mực hơn bà. F5 belting của Aretha hội tụ đầy đủ tất cả các yếu tố bao gồm: chất giọng kịch tính âm lượng lớn để đạt tới độ full dễ dàng, âm sắc giọng đẹp, cảm xúc căng tràn, và sự chuẩn mực về kĩ thuật thanh nhạc. Nếu bạn không tin, hãy nghe kĩ từ 2:19 clip live sau. 

https://www.youtube.com/watch?v=G1p92gQTQCg

Tiếp tục thưởng thức note F5 belting đầy nội lực và đẹp lộng lẫy của Aretha ở 1:38 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=hhrt44Vl388

Và ở 3:27 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=7Ifw8JhDBvs

Những note F5 được tung ra đầy chuẩn mực với các kĩ thuật chính xác về cộng minh, pha trộn âm thanh, vị trí âm thanh, vị trí thanh quản, điều khiển khẩu hình, điều phối hơi thở, sự duy trì, thư giãn các cơ, cổ họng mở, và đặc biệt là độ efforless hoàn hảo, bắn vào từng chữ mà vẫn chính xác đến không ngờ, lại cộng thêm một âm sắc giọng khỏe, đẹp. Tất cả hòa quyện vào nhau tạo nên những note F5 âm lượng lớn, vang rền đầy kịch tính, sáng và đẹp lộng lẫy, được thực hiện một cách thoải mái, dễ dàng, không hề strain, hụt hơi, khàn, lại vô cùng cảm xúc. Đặc biệt hơn nữa, bà là một trong những giọng mezzo soprano hiếm hoi có thể lên belting F5 đẹp hơn một soprano thuần.

Vị trí thứ hai thuộc về nàng công chúa châu Âu Lara Fabian. Cũng như Aretha Franklin, Lara sở hữu những note F5 belting hoàn toàn chuẩn mực về kĩ thuật, không hề có bất kì một lỗi nào, và cũng được phú một âm sắc giọng khá đẹp cùng với sự thể hiện cảm xúc thành công. F5 belting của Lara có lẽ chỉ thua Aretha ở khoản âm lượng và sự kịch tính, do sắc thái giọng của cô là trữ tình. Hãy nghe từ 3:40 clip live sau.

https://www.youtube.com/watch?v=G5U1Wqytljk

Tiếp tục thưởng thức những note F5 belting đẹp như mơ của Lara ở 2:51 và 3:36 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=1Mo7n1GZvNs

Và thưởng thức note F5 belting kinh điển của Lara ở 4:24 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=PlVTybkEhX4

Vị trí thứ ba, không ai khác ngoài Patti Labelle. Cũng như hai người trên, F5 belting của Patti Labelle đạt tới sự chuẩn mực về kĩ thuật, không có bát cứ lỗi nào. Thậm chí, những note F5 ấy còn có âm lượng lớn, độ kịch tính cao hơn Aretha và duy trì lâu hơn Lara. Nếu xét một cách công bằng, F5 belting của Patti chẳng có gì thua kém hai người trên. Nhưng với tôi, âm sắc giọng kịch tính quá đanh, quá lớn của Patti làm giảm đi độ đẹp trong note F5 belting đó. Nghe 2:14 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=tg1or2P5q68

Việc hát với thanh quản cao trong thời gian dài khiến Whitney Houston thường bị quá sức khi lên F5 belting. Thành thực mà nói, F5 belting không phải note thuận lợi của Whitney. Tuy nhiên, đôi khi Whitney cũng tạo ra được những note F5 vô cùng chuẩn mực, chính xác về kĩ thuật, lại được cộng hưởng với âm sắc giọng đẹp hiếm có (đẹp gần như bậc nhất trong các giọng mezzo soprano và soprano đại chúng) nên nghe vô cùng đã tai. Hãy nghe từ 3:18 clip sau, note F5 belting được tung ra vô cùng sáng, đẹp, thoải mái và đặc biệt là tròn vành, rõ chữ (biệt tài của Whitney).

https://www.youtube.com/watch?v=Df5aaUbRx_s

Mariah Carey những năm 92, 93 cũng sở hữu những note F5 belting vô cùng đẹp và chuẩn xác về kĩ thuật. Thời kì này, cô đã loại bỏ được tính nasal trong F5 belting của hai năm đầu debut, mà vẫn giữ được sự ổn định, không bấp bênh như giai đoạn sau này. Điểm trừ của Mariah có lẽ ở âm lượng hơi nhỏ, mảnh. Hãy nghe Mariah nhấn F5 ba lần vô cùng đẹp từ 3:24 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=UIt3dx4an9c

Cindy Lauper là một giọng soprano trữ tình có kĩ thuật điêu luyện, có thể đẩy lên F5 ở mức spinto với âm lượng và độ rền lớn, dù âm sắc hơi chói và độ vibrato chưa được ổn định.

https://www.youtube.com/watch?v=b0yX7AtGu9E

Việc dùng nasal voice khiến F5 của Celine bị mỏng đi và tác động ít nhiều tới độ đẹp của giọng. Tuy nhiên, trong số các ca sĩ nữ dùng nasal voice ở F5 belting, không ai qua mặt được Celine. F5 belting của cô vẫn giữ được độ to khỏe, vang, sáng và sự thoải mái với thanh quản. Xem từ 2:38 clip sau.

https://www.youtube.com/watch?v=T-3NLfCTLTc

Nữ ca sĩ nhạc gospel Tiffany Mosley sở hữu những note F5 belting chính xác với âm lượng cực lớn và độ kịch tính cao, nhưng âm sắc có phần chói và gắt. Với cô ca sĩ này, việc lên F5 belting nhẹ nhàng và dễ dàng chỉ như thở một hơi.
https://www.youtube.com/watch?v=UeRQDqZtSCs

Jennifer Holiday lại có khả năng gằn giọng lên F5, rất uy lực. Xem từ 2:26 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=cmoi4bf6gic

Nhờ kĩ năng gằn giọng, nữ hoàng nhạc blues Etta James có thể belt lên F5, dù cô là một nữ trầm. Xem từ 2:01.
https://www.youtube.com/watch?v=Mun9lDL8MDI

Trong lớp ca sĩ trẻ ngày nay, Beyonce sở hữu những note F5 belting khá tốt và ổn định, nhưng lợi dụng khá nhiều echo, và cũng không thể bằng được các thế hệ trước. Xem từ 6:33 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=aEf8DDrDyV0

Ngang cơ với Beyonce là Kelly Clarkson.
https://www.youtube.com/watch?v=wEDoaw6N0Ys

Jennifer Hudson tuy không bằng hai ca sĩ trên, nhưng cũng sở hữu những F5 belting nội lực, dù chưa chính xác cho lắm. Xem từ 1:40 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=RJNijQzv8Cs

Christina Aguilera có lẽ luôn là ví dụ tiêu biểu của việc thất bại ở các note F5 belting, dù cô là một soprano thuần. Các note F5 belting của Christina rất căng thẳng, gắng gượng, thiếu vang, thiếu ổn định, thiếu hỗ trợ, thiếu kiểm soát, khàn. Đây là hậu quả của việc hát sai vị trí thanh quản, cổ họng hẹp, kiểm soát khẩu hình, hơi thở không tốt. Nghe từ 2:33 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=cjejJvTI0Dc

Tuy thất bại là thế, nhưng cũng có những lúc Christina hát tốt và cho ra được những F5 belting khá ổn. Xem từ 4:28 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=KtbEga2P2po

Danh hiệu F5 belting vô cảm nhất có lẽ thuộc về các ca sĩ Philippines, họ có thể cậy vào chất giọng cao để belt F5 mọi lúc mọi nơi, không cần biết nó có ảnh hưởng tới cảm xúc hay phá hỏng bài hát không, chỉ cần biết lên được F5 là cứ thế lên vô tội vạ. Trong màn live sau, Charice bỏ mặc bài hát, cố gắng phóng lên F5 như để chứng minh: "Đấy, Whitney chỉ belt tới D5, còn tôi lên hẳn F5 cơ đấy!".

https://www.youtube.com/watch?v=7mQCHjpWQWA

Hay như Regine Velasquez, cô sở hữu chất giọng cao vút, có thể hét lên F5 mà chẳng cần quá nhiều kĩ thuật như các ca sĩ khác. Cũng vì thế lên cô luôn hét lên F5 một cách trơn tuột, thiếu kĩ thuật, thiếu cảm xúc.
https://www.youtube.com/watch?v=gvUZECXmaAM

Ở Hàn Quốc, SoHyang là nữ ca sĩ nhạc nhẹ có kĩ thuật vô cùng điêu luyện, sở hữu những note F5 belting chắc chắn, chính xác, nội lực, vang rền, ổn định, không thua bất cứ một vocalist nào của phương Tây, nhưng hơi chói và gắt do âm sắc giọng không được đẹp. Một điểm trừ nữa với SoHyang là cô sử dụng F5 belting với mục đích khoe giọng nhiều hơn là truyền tải cảm xúc.
https://www.youtube.com/watch?v=cgyzG-0C8eE

Tiếp theo SoHyang, Ailee cũng là một trong những nữ ca sĩ nhạc nhẹ hiếm hoi của Hàn Quốc sở hữu những note F5 belting chính xác, dù so với SoHyang thì vẫn là một chặng đường dài.
https://www.youtube.com/watch?v=TZXzhPKeVzI

Thành viên Lee Haeri của nhóm nhạc Davichi cũng sở hữu những note F5 belting sáng, mượt và chính xác. So với hai người trên, cô sử dụng F5 có phần chừng mực và cảm xúc hơn. Xem từ 3:56 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=N7-neixjPXo

Ở Việt Nam, Thu Minh được coi là nữ ca sĩ có thể belt F5 một cách đẹp và chính xác, chuẩn mực nhất. Những note F5 belting của cô rất full, vang và nội lực, có thể ngang với các ca sĩ đẳng cấp trên thế giới. Xem từ 3:08 clip sau để thấy những note F5 được phóng ra đầy căng tràn, chuẩn xác, vang rền, và cũng khá đẹp.
https://www.youtube.com/watch?v=cwCkp_36tgc

Nhờ khả năng mix voice điêu luyện của mình, F5 belting của Hồ Quỳnh Hương cũng khá chính xác, thoải mái và nhẹ nhàng. Nhưng so với Thu Minh, F5 của cô mỏng hơn và thiếu nội lực hơn. Xem từ 2:59 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=zGgN2VENDAE

Mỹ Linh là nữ trung hiếm hoi ở Việt Nam sở hữu những note F5 belting khá đẹp, sáng và căng tràn. Xem từ 3:56 clip sau.
https://www.youtube.com/watch?v=_BuH-9rHS9E

Danh hiệu ca sĩ belt F5 xấu nhất có lẽ nên trao cho Katy Perry. Những note F5 belting của cô chẳng có ý nghĩa gì ngoài việc rít lên một note chua loét với âm sắc xấu xí, chát chúa.
https://www.youtube.com/watch?v=_fK6hs1-O5s

Những đánh giá trên dựa vào chuyên môn thanh nhạc, nhưng xét đến cùng vẫn thuộc về chủ quan của tác giả, và lấy từ một số ít ca sĩ nữ có tên tuổi. Ngoài ra, vẫn còn rất nhiều nữ ca sĩ sở hữu những note F5 belting rất đẹp mà tôi chưa có điều kiện nói tới.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 28 tháng 10 năm 2014

Whitney Houston và màn trình diễn Saving all my love for you tại Letteman năm 1985

Có rất nhiều ca khúc nổi tiếng gắn với tên tuổi của Whitney Houston, nhưng ca khúc đầu tiên mang lại vinh quang và danh vọng lớn cho nữ diva này chính là Saving all my love you. Dù chỉ là ca khúc cover lại của Marylin McCoo, nhưng nhờ nó, Whitney đã giành được vị trí no1 đầu tiên trên bảng xếp hạng Billboard hot 100 tại Mỹ, chiến thắng một giải Grammy năm 1986 ở hạng mục Trình diễn giọng Pop nữ xuất sắc nhất - giải Grammy đầu tiên trong sự nghiệp của cô. Đồng thời, nó cũng đạt vị trí no1 tại Anh, đưa tên tuổi của Whitney tiến sâu vào thị trường âm nhạc duy mỹ, khó tính này, để từ đó vươn ra toàn thế giới. Có lẽ vì thế mà Whitney rất ưu ái ca khúc, trình diễn nó ở hầu khắp các show diễn trong suốt sự nghiệp của mình. Dù đã từng xem Whitney trình diễn ca khúc này nhiều lần, nhưng nếu để chọn ra một màn trình diễn hoàn hảo nhất, tôi sẽ chọn màn trình diễn tại Letterman năm 1985.

https://www.youtube.com/watch?v=Df5aaUbRx_s

Whitney trong những năm đầu sự nghiệp sở hữu một giọng hát thuần soprano đẹp vô song, trong như pha lê, cao vút và khỏe khoắn một cách lạ thường. Giọng hát này chỉ tồn tại duy nhất trong hai năm đầu (1985 - 1986) để rồi một đi không trở lại. Nhiều người đánh giá rằng, ở thời kì đầu, Whitney hát oversing, hơi bản năng, chưa có được sự tinh tế lớn như những năm sau này, nhưng nếu xem xong màn trình diễn này, họ sẽ phải thay đổi quan điểm. Không một sự chuẩn mực nào hơn thế, tất cả đều hoàn hảo, từ giọng hát tới kĩ thuật, sự tinh tế, tiết chế và bùng cháy, cảm xúc.

Whitney thường hát cao thanh quản ở giai đoạn đầu sự nghiệp, đó là một trong những nguyên nhân khiến sau này, cô dễ bị strain, khàn giọng khi lên những quãng cao. Nhưng ở màn trình diễn này thì không hề, nhờ đặt đúng vị trí thanh quản, kết hợp với sự điêu luyện về kiểm soát hơi thở và đưa vị trí âm thanh vào đúng các xoang cộng minh, cô đã tạo được những âm thanh đẹp nhất trong giọng hát của mình. Ở giai đoạn thuần spinto soprano này, giọng hát Whitney khá nhẹ nhàng, mềm mại (đó là lí do người ta gọi cô là Whiteney), nhưng cũng không kém phần đanh dày, đặc biệt là độ sáng và rền một cách tự nhiên, hiếm thấy ở một soprano thông thường. Nếu giai đoạn sau, Whitney thường phải hạ tone khi hát live, thì giai đoạn này, nhờ sức trẻ sẵn có, cô thậm chí còn nâng lên một semitone mà vẫn hát rất thoải mái, nhẹ như không (bản studio chủ yếu là các note C#5, còn màn trình diễn này lại chủ yếu là D5). Ngoài ra, việc phối instrument cũng khác với bản studio, nhẹ và chậm rãi hơn, dành nhiều đất để Whitney phô diễn vocal hơn.

Như thường lệ, Whitney vào đầu ca khúc rất nhẹ nhàng, ngọt ngào. Thay vì phô diễn kĩ thuật, lên cao, xuống thấp như nhiều ca sĩ khác, Whitney chọn cách hát tự nhiên để thể hiện chất giọng đẹp trời phú của mình. Với Whitney bao giờ cũng vậy, hát nhẹ nhàng ở khúc dạo đầu để dẫn dắt câu chuyện, rồi bùng cháy bão cảm xúc ở các đoạn cao trào phía sau. Bắt đầu ở 0:40, cô tung một note D5 vang rền vào chữ "MAN", phóng ra thứ âm thanh rất chắc, nổ, nghe rất hào sảng và đã tai. Hát một note D5 chuẩn kĩ thuật thì nhiều ca sĩ cũng làm được, nhưng để tạo được cảm giác nổ và rền như thế, thì không nhiều ca sĩ có thể làm được như Whitney. Ngay sau đó, ở câu hát "so I'm saving all my love for you", Whitney tiếp tục tung ra các note D5 (SAving), C5 (ALL), Bb4 (LOVE) vang rền, đầy đặn mà lại rõ chữ. Ở đây, chúng ta đang được diện kiến một trong những biệt tài của Whitney, đó là khả năng hát tròn vành rõ chữ, các note trên được tung ra chắc nịch vào từng chữ, mà vẫn ngắt chuẩn, không bị dính chữ như đại đa số các ca sĩ khác. Để ý kĩ khẩu hình của Whitney khi phát âm chữ "all" (C5) và cảm nhận độ rền của âm thanh, bạn sẽ thấy Whitney hát vô cùng tròn vành. Hầu như các ca sĩ khác khi cover ca khúc này không thể phát âm tròn vành, chắc chữ ở trên quãng cao được như thế. Rất nhiều người đã quên đi khả năng đặc biệt này của Whitney mà đánh giá không đúng về tài năng của cô. Whitney có thể hát sai vị trí thanh quản, lên cao bị strain, khàn, không ổn định, nhưng dù bạn có học đến chục năm cũng chưa chắc có được cách phát âm tròn vành, rõ chữ đến như thế.

Về khả năng hát tròn vành, rõ chữ, tạo ra những âm thanh chắc nịch, đẹp và vang rền một cách thoải mái, chúng ta có thể thấy tiếp ở các chữ "my FRIENDS" (Bb4), "each TIME" (A4), "break DOWN" (A4), "be HOME" (Bb4), "you SAID" (A4) và những câu hát câu hát "so I'm saving all my love for you" tiếp theo với các note D5 (SAving), C5 (ALL), Bb4 (LOVE), cộng thêm chữ "MORE" 2:58 (D5), rất chuẩn mực và tinh tế, vô cùng thoải mái, thư giãn. Rõ ràng, Whitney đang làm chủ toàn bộ bài hát và biết nhấn nhá, đẩy mạnh ở những chỗ nào sao cho phù hợp nhất, để vừa mạnh mẽ, bão tố, mà lại không hề phô diễn, khoa trương. Nhiều ca sĩ cover ca khúc này hoàn toàn không chịu tư duy trong việc nhả chữ, nên hát bị trôi đi tuồn tuột, dù họ có cố khoe note cao tới cỡ nào đi chăng nữa.

Với một giọng hát mang hơi hướm da trắng và mềm mại, Whitney đã làm gì để ca khúc này trở nên man dại, mạnh mẽ đúng chất da màu? Đó là kĩ năng gằn giọng. Gằn giọng là một dạng kĩ thuật thường thấy trong âm nhạc của người da màu nói riêng và nhạc đại chúng nói chung. Về bản chất, gằn giọng là kĩ thuật nén và dồn hơi để bật mạnh lên xoang, khẩu hình, cho ra một âm thanh dữ dội, mạnh mẽ. Gằn giọng cũng thường được dùng như một thủ thuật để chạy nên note cao hơn mà hát bình thường không thể lên được. Sau thế hệ của Etta James, James Brown, Patti Labelle, Aretha Franklin, thì Whitney Houston là một trong những ca sĩ đầu tiên của thế hệ tiếp theo mang gằn giọng vào nhạc đại chúng, phổ biến một cách rộng rãi như ngày nay. Các vocalist thường rất ưa chuộng gằn giọng như một cách để phô diễn giọng hát khỏe khoắn, chứng tỏ đẳng cấp của họ, nhưng không phải ai cũng biết cách sử dụng gằn giọng cho tinh tế, đúng mực. Jennifer Holiday, Thu Minh thường bị chê là gằn giọng vô tội vạ, còn Christina Aguilera lại bị chê là gằn giọng sai cách và lạm dụng gằn giọng dẫn đến mất giọng. Nhưng với Whitney hay Mariah Carey, họ gằn giọng rất tinh tế, không bao giờ lạm dụng mà luôn dùng nó để tạo điểm nhấn cho ca khúc hoặc hỗ trợ cho giọng hát của mình. Trong màn trình diễn này, Whitney sử dụng gằn giọng để nhấn vào những điểm nhất định, góp phần tạo nên bão cảm xúc, cuốn hút khán giả hơn. Cụ thể là ở các chữ "OLD fantasy" (D5), "Coz toNIGHT" (D5), "IS the night" (D5). Có thể thấy, cô gằn giọng rất thoải mái, không hề mệt mỏi, nặng nề, đó là kết quả của việc hát đúng kĩ thuật, chuẩn vị trí thanh quản và kiểm soát hơi bậc thầy. 

Vẫn như mọi khi, Whitney thể hiện xuất sắc là một bậc thầy về head voice trong nhạc đại chúng với những cú head voice full voice F5 căng tràn, đầy đặn, rất sâu ở các quãng phiêu chữ "YOU" trong câu "so I'm saving all my love for you". Head voice của Whitney thường không cao lắm, nhưng về độ dày và tính operatic thì không nhiều ca sĩ đại chúng có thể hơn được. Rất nhiều ca sĩ cover ca khúc này và hát tốt, chuẩn head voice chữ "you", nhưng lại không thể tạo ra độ dày, căng lớn như Whitney từng làm, cũng vì thế mà cảm xúc bị phai đi ít nhiều, không tạo ra bão cảm xúc như cô.

Đặc biệt, ở màn trình diễn này, Whitney đã sử dụng rất thành công melisma trên những quãng head voice một cách đầy ngẫu hứng, tiêu biểu như ở chữ "gonna DO" (C5), "feeling BLUE" (run + melisma C5), "THROUGH" (F5), "fantaSY" (vibrato + fast trill + melisma F5) và chữ "for YOU" (vibrato + melisma F5) ở 3:36. Rõ ràng, màn trình diễn này đã chứng minh rằng, Whitney đã phổ biến melisma vào nhạc pop đại chúng ngay từ những năm đầu sự nghiệp, tức là trong thập niên 80, chứ không phải đợi đến tận I will always love you sau này. Chỉ có điều, melisma chủ yếu được thực hiện ở các màn trình diễn live, chứ không phải trong bản thu âm. Người ta vẫn nói Whitney là bậc thầy trình diễn live là bởi vậy.

Nhiều người cho rằng melisma không khó, vì nó chỉ đơn giản là ngân nga các note nhạc trên nhiều cao độ, đó là quan điểm sai lầm. Để melisma thì dễ thôi, nhưng thực hiện nó một cách chính xác, ổn định, và quan trọng nhất là thổi cảm xúc vào đó với một âm thanh đẹp thì không hề đơn giản chút nào. Nói cách khác, để melisma đẹp và cảm xúc như Whitney trong màn live này, bạn sẽ phải mất ít nhất vài năm rèn luyện, và phải có cả một túi hơi căng tràn, khả năng kiểm soát hơi thở bậc thầy, mà nói như ca sĩ opera Sarah-Jane Dale là: “Bạn chẳng thế nào làm được nếu bạn không biết điều khiển hơi thở đúng cách, và đó là thứ mà Whitney có đầy”. Hãy nghe kĩ từ 3:34. Whitney hold một chuỗi F5 full voice head căng tràn rồi chuyển sang melisa với tốc độ nhanh mà vẫn giữ trong cùng một làn hơi, không hề bị gián đoạn hay đứt gãy. Hoặc từ 2:02, Whitney nhấn melisma vào chữ "fantaSY" sau khi đã thực hiện một cú đẩy rất căng vibrato + fast trill (kĩ thuật đẩy nhanh tốc độc trong một làn hơi). Nếu bạn không có một túi hơi đầy và khả năng kiểm soát hơi thở tốt, bạn sẽ không thể melisma được như thế. Ta cũng thấy melisma được Whitney sử dụng một cách văn minh, tiết chế, nhấn vào những chỗ mà cô cho là cần thiết để khêu gợi cảm xúc từ người nghe, chứ không phải sử dụng vô tội vạ, lạm dụng quá mức cần thiết như nhiều ca sĩ trẻ ngày nay (điển hình như Beyonce). Để làm được điều này, ca sĩ phải có tư duy và thẩm mỹ âm nhạc tốt, chứ không chỉ đơn thuần là kĩ thuật hay giọng hát. Và như giảng viên thanh nhạc Grant từng nói: “Cô ấy đã mở đầu cho cả một thế hệ các ca sỹ, những người muốn luyến láy trong các bản thu của mình; và bao gồm cả những ai như Beyoncé, Rihanna hay có lẽ cả các thí sinh Amarican Idol”, các thế hệ ca sĩ sau này vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cách dùng melisma của Whitney và Mariah Carey.

Tôi vẫn nói, Whitney là ca sĩ da màu hiếm hoi có khả năng kiểm soát âm lượng bậc thầy nhờ mô phỏng các kĩ thuật trong opera Bel canto vào pop/r&b một cách xuất sắc. Nếu bạn chưa tin, hãy nghe đoạn 0:50, ở chữ "YOU", cô đã thực hiện một chuỗi pianissimo (kĩ thuật vuốt nhỏ tiếng của opera Bel canto) một cách tài tình, tạo ra đoạn âm lượng nhỏ li ti sau chuỗi âm lượng lớn trước đó. Sự tinh tế nằm ở những chỗ rất nhỏ bé như thế.

Điểm nhấn lớn nhất của màn trình diễn này chính là note mix voice F5 ở chữ "SAving" (3:18). Nhiều người cho rằng, vì quãng belting đẹp của Whitney nằm dưới D5, nên khi belt tới F5, cô bị strain, cao thanh quản, gắt, chói, thiếu ổn định. Điều đó không sai, quả nhiên Whitney thường xuyên gặp phải vấn đề không tốt với các note F5 của mình, nhưng không phải lúc nào cũng thế. Màn trình diễn này đủ để đập tan những quan điểm xem thường khả năng lên cao của Whitney, bởi note mix voice F5 quá đẹp, quá chuẩn mực, đạt đến độ rền lớn, âm sắc sáng, đẹp, sự ổn định (efforless) chắc chắn, to nhưng vẫn mượt mà, âm lượng cân đối, vị trí âm thanh hoàn hảo, và đặc biệt là tròn vành, rõ chữ, nghe rất thoải mái, không hề gắng gượng như các note F5 khác. Có thể nói, đây là một trong rất ít note F5 đẹp nhất trong sự nghiệp hát live của Whitney, chính bản thân cô cũng hiếm khi làm được điều này.

Về khẩu hình, đây là màn trình diễn đáng học hỏi của Whitney. Nếu quan sát kĩ, bạn sẽ thấy khẩu hình của cô mở rất hoàn hảo, không gắng gượng, cứng nhắc, rất mềm mại, thư giãn ở các cơ môi và cằm, để phóng ra những âm thanh đẹp nhất. Whitney có một người bà họ hàng xa là diva opera Leontyne Price, người được mệnh danh là bậc thầy trong việc điều khiển và thư giãn khẩu hình, rất có thể cô đã học hỏi được nhiều điều từ diva huyền thoại này để có được một khẩu hình đẹp đến vậy.

Với sức sáng tạo lớn của mình, ở mỗi màn trình diễn, Whitney đều đem đến cho khán giả những điều mới lạ, không live nào giống live nào. Ca khúc Saving all my love for you cũng vậy, luôn có sự khác biệt và thăng hoa ở mỗi màn trình diễn trong suốt sự nghiệp của cô. Nhưng chỉ có màn trình diễn tại Letterman này mới đạt đến sự chuẩn mực cao nhất, không chỉ với những ca sĩ khác, mà ngay đến chính cô sau này cũng không chạm tới được.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 23 tháng 10 năm 2014

Hương Giang (Truyện ngắn)

          Hương giang sống là một dòng sông kiên cường. Bao nhiêu năm làm kiếp hạt sóng trôi trên chốn ngự hoa đã giúp nó tu thiền từ nguồn, từ cội. Dù có chảy từ phía bão táp, dữ dội thế nào, nó vẫn luôn giữ được sự thanh thản và nhẹ nhàng mỗi khi đong mình về đất cố đô. Có thể nó đã từng thô giáp, từng đớn đau vì phải hứng chịu những cái tát của đời giông tố, nhưng nghị lực ẩn kín trong khát khao một tâm hồn đã giúp nó vượt qua ngàn sỏi đá, để vươn tới đài các xứ ngự, nhận lấy sự ngưỡng mộ, yêu dấu trong suốt bốn kiếp người. Nhìn dòng Hương giang lấp lánh những hạt nắng trời chảy mềm quanh chân Thiên Mụ, người ta không khỏi trầm trồ về sự nữ tính, dịu dàng đến kì lạ của nó, uốn cong như tấm lưng ong đầy đặn của người thiếu nữ độ xuân thì. Nhưng ít ai hiểu, để có được những đường cong quyến rũ đến tan chảy đất trời ấy, Hương giang đã phải gian truân biết nhường nào nơi thượng nguồn, mới thoát thai được một tân hình hài khi trôi về Huế thương. Sỏi đá dẫu bạc đến nhường nào, cũng chỉ chà đạp được tới nước da lững lờ của nó mà thôi, còn phẩm chất nữ tính thăm thẳm tận đáy sông, là bản thể vĩnh viễn trường tồn, thì không ai có thể xoay vần được. Cái bản thể ấy mới là linh hồn đi cùng hương giang từ lúc lọt lòng tới khi hóa thành cát bụi, còn hình hài chẳng qua chỉ là lớp vỏ bọc bên ngoài, có thể đổi thay để hòa hợp với cái cốt lõi vốn có bên trong mà thôi. Chính phẩm chất nữ tính được nuôi dưỡng kiên định từng ngày đã giúp nó thực hiện thành công cuộc hóa thân ngoạn mục, trở thành biểu tượng của cái đẹp xứ Huế trong lòng mọi người. Hương giang đời xưa đã vậy, đến đời sau vẫn mãi như thế.

***

Chiều nay mưa trên phố Huế 

Kiếp giang hồ không bến đợi 

Mà mưa sao vẫn rơi rơi hoài 

cho lòng nhớ ai 

Ngày chia tay hôm nao còn đây 

Nước trên sông Hương còn đầy 

Tình đã xa gió mưa u hoài 

mắt lệ ngắn dài 

...

          Tiếng hát người ca nữ ấy bồng bềnh theo từng giọt sóng nhỏ của Hương giang mát rượi, thoang thoảng theo mái gió tạt qua cánh thuyền nhấp nhô, thổi đơn côi vào tuổi đời của từng khách nhân. Nàng đứng hát làm mây bay ngang trời cũng phải đọng lại mà đổ lệ thay đôi mắt xanh xao ấy.

           Lần đầu tiên Criss được thưởng thức một loại hình nghệ thuật độc đáo đến thế, khác xa nền nhạc nghệ Tây phương mà anh vẫn hằng nghe bên trời Canada. Ca Huế giản dị lắm, chỉ cần một chiếc phách, đàn nguyệt, đàn bầu và hai đôi chén sứ, hòa lẫn cùng giọng hát con gái xứ Huế là đủ dựng nên tòa nghệ thuật độc đáo, say đắm lòng người rồi. Ai vô xứ Huế mà nghe ca Huế trên sông Hương cũng chỉ muốn ở mãi không rời, say mãi không thôi.

          - Dạ, kính thưa quý khách, làn điệu Hò giã gạo đã kết thúc tiết mục ngày hôm nay của chúng tôi. Kính chúc quý khách gặp nhiều điều tốt đẹp, may mắn và có những kỉ niệm đẹp về xứ Huế!

          Tiếng nói nhè nhẹ, thanh ngọt như nắng rạng đông của người ca nữ cất lên cắt đứt cơn mê của Criss, giữa lúc anh vẫn đang say lòng trong sóng và nhạc của những giai điệu bồng bềnh. Chỉ mới nửa giờ đồng hồ mà như ngàn đời đã trôi qua trên anh. Nhẹ hé mở đôi mắt còn lim dim, Criss cố tìm trong đám áo dài ấy người ca nữ hát chính, bóng hồng đã ru anh xao xuyến suốt cơn mê này. Mái tóc đen tuyền đầy đặn trôi dài mềm mại như nước sông Hương rớt xuống đời, làn da trắng gọi nắng trời xứ Huế, tà áo tím mảnh mai dệt từ mây chiều như nét chấm phá tinh tế trong bức tranh thủy mặc, và một giọng hát thanh ngọt đài các nhưng buồn lịm như vùi mấy kiếp người nơi ấy, đó là những mảng kí ức sâu nặng nhất anh còn nhớ về người thiếu nữ trong suốt nhiều năm sau này. Cơn bâng khuâng giữa thực và ảo, trong làn khói trắng mênh mang khiến Criss vẫn còn bất động toàn thân, như kẻ nghiện đang say thuốc. Chỉ đến khi người thiếu nữ bước rời khỏi thuyền, anh mới sực tỉnh, mới nhớ rằng cuộc đời vẫn đang trôi thật buồn bã, và anh cần phải làm điều gì đó để được tha thiết hơn. Nghĩ vậy, Criss chạy lẹ về phía người thiếu nữ, vội nắm lấy đôi tay ngà trắng muốt của nàng. Nàng quay lại, khẽ mỉm cười, cất giọng nhè nhẹ như sương tối phất phơ:

          - Có việc răng rứa anh?

          Sự đường đột khiến Criss trở nên ngượng ngùng, lắp bắp mãi cho đặng một câu.

          - Em... em có thể cho anh biết tên được không?

          Nàng lại cười.

          - Em là Hương Giang.

          - Liệu anh có thể được gặp em bây giờ không?

          - Giờ em phải đi ra tê có chút công chuyện mất rồi.

          - Vậy khi nào em rảnh? Anh sẽ tìm em!

          - Anh yên tâm! Nước sông Hương còn đầy, nếu có duyên mình sẽ gặp lại nhau!

          Nói rồi, nàng bước lẹ trên những phiến đá bờ sông, nhịp nhàng như đi trên những phím đàn, đánh nhịp vào lòng Criss nhiều cơn bâng khuâng đến khó tả.

***

          Mắng nhiếc và chửi rủa. Đánh đập. Xa lánh. Khinh rẻ. Trêu chọc. Đày đọa. Máu và nước mắt. Gào thét. Đớn đau. Nhục nhã. Đơn độc.

          - Tao không có loại con như mày! Cút khỏi nhà tao!

          - Em phải sống bình thường như các bạn nam khác!

          - Em là con trai! Không phải con gái!

          - Mày là thứ tởm lợm, hạ cấp!

          - Trường này, phố này làm gì có ai như mày!

          - Mày khác người quá!

          - Nhìn mày ngứa mắt lắm!

          - Trông nó mà ghê cả người!

          - Đứng chạm vào người tao!

          - Tránh xa tao ra!

          - Sao mày lại đẻ ra được?

          - Sao mày thích làm con gái? Bệnh hoạn vậy?

          - Mày nên chết đi cho mọi người đỡ khổ!

          Cứ đánh! Cứ chửi! Cứ xa lánh! Nhưng đừng hòng chạm được vào sợi tóc của tôi! Tôi sẽ đứng dậy! Tóc tôi sẽ mọc nhanh thôi! Không thể quật ngã, không thể cắt được mái tóc của tôi đâu! Vì tôi là Hương Giang!

***

Lúa trăng thơm, câu hò làng mẹ thanh bình

“Nước non ngàn dặm” lung linh

Cờ sao thắm, thắm trên kinh thành...

Trẻ lại rồi Huế ơi!

Khúc Nam Bình em dạo

Rộn lòng anh...

Chiều lộng vang ngân

Lòng đi giữa mùa xuân

Huế ca khúc Nam Bình

...

          Vẫn câu hò nâng nâng, vẫn những giai điệu ngũ cung ru tình ấy, mà sao không thấy bóng người xưa?

          Đây là lần thứ hai Criss đến Huế và được nghe ca Huế trên sông Hương. Sau lần gặp đầu tiên cách đây ba năm, anh phải trở về Canada để tiếp tục công việc của mình, không còn đủ thời gian để tìm người thiếu nữ ấy. Ở trời Tây, anh cũng quen một vài cô gái gốc Việt cho thỏa nỗi nhớ quê nhà. Nhưng các mối tình của Criss đều chóng tàn lụi, vì anh và họ không tìm thấy chút giao cảm nào với nhau. Những cô gái ấy, họ chưa bao giờ đi qua những miền mưa nắng, chưa bao giờ chịu nhìn thấu vào đôi mắt anh, nên chỉ biết chạy theo những hời hợt tạm bợ của cõi trần trụi, không mang sự tha thiết anh cần. Mới cách đây vài hôm, Criss chủ động chia tay cô bạn gái thứ sáu và nhanh chóng thu dọn hành lý để về thăm lại phố Huế. Chốn ấy quá xô bồ và nhạt nhẽo, nó bào mòn tâm hồn anh đến xanh xao hao gầy, chỉ có nước sông Hương bình lặng mới đủ tưới cho nó nảy mầm trở lại. Và, anh vẫn không thể quên được người con gái năm ấy, không thể quên được tiếng hát đã ru anh mê man suốt ba năm qua.

          - Chúng tôi xin kết thúc chương trình tại đây. Kính chúc quý khách một buổi tối tốt lành và có những kỉ niệm đẹp về Huế!

          Một lần nữa, câu nói tạm biệt của người ca nữ kéo Criss khỏi cơn say nhạc. Như ba năm trước, Criss chạy về phía người ca nữ ấy, với niềm hy vọng dạt dào.

          - Thưa cô, cô có thể cho tôi hỏi chút chuyện được không?

          - Anh hỏi răng?

          - Chẳng là cách đây ba năm, tôi có được lên thuyền nghe ca Huế tại đây. Tôi nhớ trong đoàn ca nữ có một cô gái mảnh mai, tóc dài, hát rất hay tên là Hương Giang. Liệu cô có biết cô ấy hiện đang ở đâu không?

          Người ca nữ ngẫm nghĩ một hồi, rồi lấy làm tiếc.

          - Xin lỗi anh! Tui vô chỗ ni được gần ba năm nay rồi, nhưng chưa bao giờ nghe thấy cái tên Hương Giang nào rứa.

          - Vậy... vậy à, cám ơn cô!

          Criss hơi thẫn thờ, nhưng vẫn tiếp tục hỏi han những người còn lại trong đoàn ca Huế, hỏi cả nhạc công và chủ thuyền. Thậm chí, anh còn lân la hỏi những người bán rong quanh bờ sông Hương, nhưng chẳng ai biết người ca nữ nào tên là Hương Giang.

          Không nản chí, ngày hôm sau, Criss tìm tới các trung tâm, tổ chức đào tạo, biểu diễn ca Huế, nhưng cũng không tìm thấy chút tin tức nào của người ca nữ tên Hương Giang. Chỉ tới lúc bước đến Câu lạc bộ ca Huế Nguyễn Thị Lợi, Criss mới gặp được mệ Mẫn, người mẹ cố đô đã từng dạy ca Huế cho biết bao thế hệ ca nữ nơi đây. Mệ Mẫn năm nay đã ngoài tám mươi, mái tóc bạc trắng như lá vôi rụng đầy, dáng hơi khom theo bóng hình miền Trung, nhưng đôi mắt vẫn còn đong đầy, chiếc phách vẫn thoăn thoắt trên tay một cách khéo léo. Hương Giang là một trong những học trò mệ yêu quý nhất, nên khi Criss hỏi về nàng, mệ nhận ra liền.

          - O gái đó thông minh lắm, lại cảm nhạc tốt nữa! Tui dạy tới mô là thành thục tới đó liền à, không phải dạy tới lần thứ hai. Tui dạy ở ni gần cả cuộc đời rồi mà chưa thấy ai có giọng hát đặc biệt như rứa, lúc thì ấm áp đầy đặn như nước sông Hương, lúc lại cao vút như mây qua núi Ngự, nghe mà như nghiện bàn đèn rứa. Người đâu mà hiền thục nết na, lại khéo léo, lanh lợi, nhan sắc dễ đến o Kiều ngoài tê cũng phải chạy dài. Chỉ tiếc là đời con bé khổ quá! Không biết bây giờ đã bớt khổ hơn chưa?

          - Cô ấy khổ sao hả mệ?

          - Nó là con gái thiệt, tui tin như rứa! Nhưng trước đây nó phải mang hình hài con trai. Người ta chửi rủa, hành hạ nó ghê lắm. Nó xin đi học ca Huế mà nào có ai nhận. Gặp tui mà nó khóc như mưa tháng mười. Tui dạy nó được chừng vài tháng rồi nó đi đâu mất tiêu. Hơn năm sau nó quay về, chẳng ai nhận ra, đẹp quá trời quá đất, làm mấy đứa ca nữ ở ni cứ ghen tị với nhan sắc của nó hoài. Nó không nói ra thì tui cũng chẳng biết. Rồi nó cũng theo chân mấy chị lớn xuống thuyền hát cho khách nghe, ai ai cũng quý. Chẳng hiểu sao cách đây ba năm nó xin thôi không hát nữa, tui hỏi mà nó không nói.

          - Giờ mệ có biết cô ấy đang ở đâu không ạ?

          - Nó thôi hát là biến mất luôn, chẳng để lại gì rứa. Ba năm trôi qua rồi, giờ ở ni cũng chẳng ai rõ nó đi mô nữa. Thế cậu tìm nó mần chi?

          Criss ngập ngừng một chút, rồi cười nhẹ, hai mắt sáng lên như ngộ ra điều gì.

          - Cháu muốn tìm lại một mảnh vỡ trong đời cháu mệ ạ. Đúng là, chỉ có xứ Huế mới sinh ra được những người con gái còn hơn con gái như vậy!

          - Vậy cố mà tìm nó đi! Nó chẳng đi khỏi xứ Huế này đâu!

          Tạm biệt mệ Mẫn, Criss lại tiếp tục lên đường đi tìm bóng hồng trong miền kí ức của mình. Sự thực về Hương Giang không làm anh thôi nhớ nhung về nàng, mà còn khiến nỗi hoài niệm ngày một căng tràn đến bức bối khắp người. Anh phục và thương cô thiếu nữ ấy vô cùng, người con gái đã bằng sức mạnh bản thể chiến thắng sự áp đặt cay nghiệt của số phận, để hóa thân thành loài hoa đẹp nhất trong mọi loài hoa. Bản năng nữ giới của nàng hẳn phải lớn hơn mọi phụ nữ trên khắp thế gian này, mới tạo tác được kì tích lớn đến thế.

          Đã quá giờ bóng đổ mà Criss vẫn chưa ăn uống gì, ngồi mệt lả bên khung cửa sổ tầng hai, hai mắt xanh xao bắc lên từng lán tím bằng lăng. Nến hạ đổ qua bóng lá, in xuống nền đường những đốm sáng tim tím xao động, đung đưa theo gió. Đương lúc còn đang thẫn thờ trong không gian vô định, bỗng bước qua mắt anh sâu thẳm một bóng áo trắng mềm mại, khiến ô cửa sổ tung mở mênh mang, chếnh choáng trong ánh nắng mờ.

Tóc ngân hà em bước giữa mùa thu

Thả vào trời một rừng sao từ mệnh

Áo địa đàng em đánh rớt bên đời

Cho lòng ai mặc vừa nỗi nhớ nhung?

Em bước đi mà thời gian chết lặng 

Để thu tàn còn đọng trong mắt anh.

          Chính là người thiếu nữ ấy!

          Criss lao nhanh xuống đường, gọi thật to tên nàng:

          - Hương Giang!

          Như vẫn còn cách trở bởi tầng tầng lá rụng, nàng dường không nghe thấy, vẫn bước một cách bình thản.

          - Hương Giang! Là anh đây! Nếu còn nhớ anh, xin em hãy dừng lại!

          Cứ sau mỗi tiếng gọi của Criss, nắng lại đổ to hơn, đổ ngập cả hai vai anh. Nắng càng đổ to, bóng nàng thiếu nữ càng in dài hơn trên nền gạch đường, cho đến lúc chiếc bóng ấy chạm tới gót chân anh thì nàng quay lại. Gọi nắng! Tình đã gọi nắng thành nhân!

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 18 tháng 10 năm 2014

Whitney Houston và màn trình diễn All the man that I need tại Welcome Home Heroes năm 1991

All the man that I need là một trong những hit lớn, đồng thời cũng là bài tủ của Whitney Houston, được cô yêu thích và trình diễn trong mọi show diễn của mình suốt thập niên 90. Vì đã nắm quá rõ mọi "ngõ ngách" của ca khúc này, nên hầu như màn trình diễn nào của Whitney cũng sáng tạo thành công, đem lại những khoái cảm tri giác lớn cho khán giả. Dù mỗi màn trình diễn đều mang đến một sắc thái khác nhau, và màn trình diễn nào cũng xuất sắc, nhưng đa số khán giả vẫn cảm thấy ấn tượng nhất với màn trình diễn tại Welcome Home Heroes năm 1991, khi Whitney xuất hiện trong bộ đầm đỏ và chinh phục công chúng bằng cơn bão cảm xúc của cô.

https://www.youtube.com/watch?v=xmIp8j2cjDQ

Năm 1991 là giai đoạn giọng Whitney khá chín muồi, trong thời kì chuyển từ spinto soprano sang spinto mezzo, nên vẫn giữ được nét ngọt ngào của những năm 80s, chưa bị kịch tính và đanh rền quá nhiều như năm 1994, những vẫn vô cùng khỏe khoắn, uy lực. Màn trình diễn ca khúc này được thực hiện sau khi Whitney đã hát và nhảy hết sức mình ở hai khúc So emotional với I wanna dance with somebody trước đó, nên nhiều chỗ cô bị mệt và hơi đuối sức, nhưng điều gì khiến nó đặc biệt hơn những màn trình diễn khác, để cuốn hút khán giả đến vậy? Đó là sự kết hợp đỉnh cao giữa kĩ thuật và sự thăng hoa cảm xúc.

Whitney mở màn ca khúc bằng một làn head voice Eb5 khá dày, operatic và ngọt lịm, vô cùng cảm xúc, như kéo người nghe vào một giấc mơ tình vậy. Về việc truyền đạt cảm xúc bằng head voice, rất hiếm ca sĩ đại chúng ca sĩ đại chúng nào qua mặt được Whitney, cách kết nối giữa cảm xúc và head voice như vậy là một điều bí ẩn trong tư duy nghệ thuật của cô, người ta chỉ có thể cảm nhận chứ khó mà lí giải được. Điểm đặc biệt ở Whitney là head voice cô sử dụng không quá cao, thường chỉ dừng lại ở quãng 5. Cũng như trong màn trình diễn này, cô chỉ lên head voice cao nhất là A5. Nhưng dù không quá cao, thì cũng khó có giọng nữ nhạc đại chúng nào sở hữu được những quãng head voice như Whitney, vì nó luôn có độ efforless, tính operatic rất cao, đặc biệt là lúc nào cũng căng tràn, tròn trịa mà lại ngọt ngào, nằm trên âm sắc giọng đẹp tự nhiên hiếm thấy. Chính cái âm sắc giọng quá đẹp và đặc biệt khiến những quãng head voice của Whitney trở thành đặc quyền của riêng cô, mà nếu một giọng ca da trắng cover thì sẽ không đặt đủ độ căng, dày, còn giọng ca da màu thì lại thường đanh, chua, sắc quá mức cần thiết. Ở 1:04 của clip, Whitney chuyển từ giọng ngực sang head voice rất mượt mà, cú head voice C5 được hát một cách đầy đặn, tinh tế, ngọt ngào. Tiếp tục, ở 2:20 và 3:35, những cú head voice Eb5 tiếp tục được đẩy ra với sự kiểm soát âm lượng bậc thầy, chuẩn và rất đều nhau. Thậm chí đến 3:53, head voice được đẩy lên A5 đầy căng tràn nội lực, nhưng âm lượng vẫn đều tăm tắp với những làn head voice trước đó. Về sự kiểm soát âm lượng bậc thầy của Whitney, chúng ta thấy, dù hát chest hay head, mạnh hay nhẹ, cô vẫn giữ ở mức âm lượng gần tương đương nhau, không có chuyện đột nhiên đẩy lên quá to hay xuống quá bé. Đó chính là lí do vì sao Whitney thường để sát mic ở mồm và chẳng cần phải kéo mic ra xa mỗi khi lên giọng như nhiều ca sĩ khác. Và cũng cần nói thêm, chiếc micro Whitney sử dụng trong màn trình diễn này được khuyếch đại âm lượng không nhiều, hiệu ứng vang giả khá ít, ca sĩ phải rất cố gắng mới không bị chìm giữa dàn nhạc (mà thực tế là đôi lúc giọng Whitney bị chìm vào dàn nhạc do micro quá bé).

Ở những đoạn hát thủ thỉ, nhẹ nhàng, Whitney chuyển giọng liên tục từ mix sang falsetto rất đậm đà, nhẹ nhàng mà không hề cường điệu hóa. Các chữ night (G#4), that (G#4), right (G#4), eyes (G#4), slow (F4 melisma lên Eb4) dù khá thấp với giọng nữ nhưng được hát trên falsetto rất đều nhau, mềm mại, có độ sáng mà vẫn ngọt ngào, truyền tải cảm xúc rất tốt. Không chỉ chuyển từ chest sang head, Whitney cũng khá thành thục trong việc chuyển giọng từ fal sang chest, fal sang head.... Chẳng hạn, ở 1:23, cô chuyển từ falsetto sang chest G#3, hay ở 0:15 là từ falsetto xuống F3 - G#3 khá ổn (phải thừa nhận là quãng trầm của Whitney không tốt như Mariah Carey nên việc chuyển từ falsetto xuống trầm không được efforless bằng, nhưng vẫn có sự hòa trộn tốt với cảm xúc). Kĩ năng chuyển giọng này có lẽ là một trong những đóng góp lớn nhất mà Whitney và Mariah Carey đã đưa vào âm nhạc đại chúng, phổ biến cho nhiều ca sĩ sau này, nhưng chẳng mấy ai hoàn thành tốt như họ. 

Trong màn trình diễn này, Whitney chỉ belt cao nhất tới F5, và chủ yếu hát trong khoảng Bb4 - C5 - D5, nhưng đây mới là quãng belt sở trường để cô tung hết nội lực vô song của mình. Các chữ up (C5), love (Bb4), more (Bb4), got (C5), love (C5), world (D5) được tung ra với nội lực lớn, độ mở cực đại, vang rền trên mọi âm từ đóng đến mở, như bắn vào không gian những tảng núi đá vậy. Hát được B4, C5 với giọng nữ là không khó, nhưng để tạo được hiệu ứng tuyệt vời như vậy thì chưa ai qua được Whitney. Giống như một giáo viên thanh nhạc da màu đã từng nói, cô có thể belt lên G5, A5 một cách thoải mái, nhưng lại không thể belt C5 tốt như Whitney.

Đoạn 2:26, Whitney nhấn liên tiếp chữ "I need" D4 nhiều lần với kĩ thuật đóng âm, đổ xuống G#3 để hòa vào tiếng Saxophone. Việc đóng âm ở đây là vô cùng hợp lí, lại kết hợp với việc dồn lực, nhấn mạnh nhưng lại run rẩy từng chữ tạo hiệu ứng rất đặc biệt, giống như Whitney đang dồn nén mọi cảm xúc lại, thu vào tất cả yêu thương, đau đớn trong tình yêu để bùng cháy dữ dội ở đoạn sau đó, những cung bậc cảm xúc cao trào được bung ra một cách kịch tính mà hết sức chân thật. Đây là minh chứng rõ nhất về tài năng "tạo bão cảm xúc" của Whitney trên sân khấu.

Đoạn 2:55, Whitney belt lên tận F5 ở âm đóng /i/ một cách chuẩn xác, uy lực, gọn gàng, đẹp, mà âm lượng vẫn không đổi, đủ để chứng minh rằng cô vẫn có thể lên cao một cách kĩ thuật, với sự kiểm soát âm lượng chắc chắn, không hề bị giới hạn trong những quãng trung. Kĩ thuật đóng âm liên tiếp được sử dụng ở 3:20 (B4 - C#5), 3:24 (E5) một cách chuẩn xác và đầy cao trào, kịch tính, đẩy mạnh lên những cơn bão cảm xúc căng tràn. Để ý đoạn 3:24, Whitney hát ở âm /a/ - nguyên âm có độ mở lớn nhất, vô cùng khó đóng âm (khác với các nguyên âm đóng như /i/, /e/), vậy mà vẫn đóng âm được một cách chuẩn mực trên E5 rất tài tình, rất hiếm nữ ca sĩ nào làm được điều này. Chỉ trong một câu hát, ba âm đóng vốn rất khó hát lại được Whitney hát một cách thoải mái mà vẫn mạnh mẽ. Các âm đóng phát ra rất dày, sâu, thậm chí có phần vượt trội hơn cả những âm mở vốn dễ thực hiện hơn. Đây quả là một sự đặc biệt mà chỉ Whitney mới làm được. Đoạn belt A4 ở 3:50 đã trở thành một trong những cú belting đẹp nhất trong sự nghiệp âm nhạc của Whitney. Hãy nhìn sự điên cuồng của khán giả bên dưới, bạn sẽ thấy được cơn bão cảm xúc mà Whitney tạo ra trong cú belt này lớn thế nào. Đoạn cuối, cô vừa hát vừa giao lưu với khán giả, nhưng vẫn hát khá chính xác, chuyển giọng từng chest sang head, rồi sang falsetto rất mượt mà. Và cuối cùng, ở 6:26, Whitney phiêu một chuỗi melisma trên head voice A5 rất đẹp, và ngay sau đó là một chuỗi melisma bằng giọng ngực được tung ra (rất giống với chuỗi melisma mà Mariah Carey thực hiện trong màn live Emotions tại MTV Unplugged năm 1992). Cần nói rõ rằng, Whitney ít khi thực hiện melisma ở các bản thu studio, nên nhiều người lầm tưởng cô ít có đóng góp cho kĩ thuật đại chúng này, nhưng ở hầu khắp các màn hát live, cô đều dùng melisma một cách điêu luyện, ngẫu hứng, đầy cảm xúc. Và chuỗi melisma trong màn live này đủ chứng minh đóng góp lớn của cô với dòng R&B những năm 90s.

Nên nhớ rằng, những điều nói trên được Whitney thực hiện chỉ riêng trong màn trình diễn này, không hề có ở bản thu studio hay ở những màn trình diễn khác, đủ để thấy được sự sáng tạo và tư duy âm nhạc vượt trội của cô - một bậc thầy trình diễn trên sân khấu. Rõ ràng, ca hát với Whitney không phải sự khoe giọng, trưng trổ kĩ thuật một cách nhạt nhẽo, sáo rỗng, mà là sự thăng hoa của kĩ thuật, giọng hát và cảm xúc, sự sáng tạo tài tình, cộng với khả năng cảm nhạc vô cùng tốt, để có thể sống với từng note nhạc. Giống như nữ hoàng Maria Callas, Whitney luôn tạo ra được những cơn bão cảm xúc trong từng note nhạc mình hát, chứ không phải chỉ là việc xướng âm các note nhạc trên sàn diễn.

_Đức Long_

Hải Phòng ngày 10 tháng 10 năm 2014