Những giọng nữ cao trữ tình tiêu biểu ở Việt Nam (Phần 4)

 Trong opera và nhạc cổ điển, nữ cao trữ tình (lirico soprano) được định nghĩa là một loại giọng nữ cao ấm áp, có độ sáng, giàu âm sắc, âm khu trung đầy đặn, bay bổng, mềm mại, thường thể hiện vai những người phụ nữ hiền lành, yếu mềm.

Có hai loại nữ cao trữ tình là full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn) và light lirico soprano (nữ cao trữ tình mảnh).

Đặc trưng của full lirico soprano là âm sắc đầy đặn, có độ dày, khỏe, legato (hát liền note) phát triển với full voice (hát toàn giọng), có khả năng điều chỉnh âm lượng vừa phải trên quãng cao, âm lượng chắc chắn ở những quãng hát dài hơi. Điển hình cho loại giọng này là Lara Fabian, Celine Dion, Montserrat Caballe, Renee Fleming.

Điển hình của full lirico soprano trong opera là Montserrat Caballe với chất giọng đẹp như pha lê, mềm mại, ấm áp, legato uyển chuyển, hát nhỏ tiếng bậc thầy, nhưng cũng lên được những note cao uy lực, mạnh mẽ.

Lara Fabian là điển hình của full lirico soprano trong nhạc đại chúng với quãng trung phát triển, legato mượt mà, chất giọng ấm áp, mềm mại.

Đặc trưng của light lirico soprano là âm sắc mảnh, sáng, có khả năng chuyển giọng và pha giọng nhanh chóng, thực hiện kĩ thuật hoa mĩ dễ dàng hơn. Điển hình cho loại giọng này là Cyndi Lauper, Christina Aguilera, SoHyang, Kathleen Battle, Leona Lewis, Mirella Freni.

Kathleen Battle là giọng light lirico soprano điển hình ở opera

SoHyang là một điển hình của light lirico soprano trong nhạc đại chúng, với âm sắc mảnh, sáng, mềm, khả năng chuyển giọng và thực hiện kĩ thuật hoa mĩ rất linh hoạt, nhưng kém phát triển ở quãng trung. Với cấu tạo bộ máy phát âm đặc biệt, có thể belt mixed voice (giọng pha) lên những note cao với tính chất của spinto soprano (nữ cao trữ tình kịch tính), khác với nhiều light lirico soprano thông thường.

Nữ cao trữ tình là loại giọng phổ biến thường thấy ở châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Ở Việt Nam, có vô số giọng nữ cao trữ tình, nhưng sau đây là một số ca sĩ điển hình nhất.

Ngọc Lan

Trong nền âm nhạc Việt Nam, hiếm có ca sĩ nào dù đã qua đời hơn chục năm mà vẫn thu hút được nhiều người hâm mộ như Ngọc Lan. Fanclub của cô vẫn tồn tại trong rất nhiều năm qua, hoạt động một cách lặng lẽ nhưng bền vững.

Ngọc Lan

Xuất hiện và nổi tiếng trên sân khấu ca nhạc ngay từ những năm đầu thập niên 80, đi qua suốt hai mươi năm chặng đường ca hát, với một gia tài đồ sộ chừng 800 ca khúc thu âm, Ngọc Lan đã thực sự ghi dấu ấn sâu đậm lên nền nhạc trữ tình đương đại Việt Nam. Không màu mè, không khoa trương, cô giống như một bóng hồng lướt qua lâu đài âm nhạc, tặng lại cho đời một thanh sắc khó phai, cái mà nhạc sĩ Trần Thiện Thanh đã từng nói: "Ngọc Lan đã tạo ra một trường phái mang tên Ngọc Lan", ảnh hưởng tới nhiều thế hệ ca sĩ sau này.

Chất buồn là một trong những khuynh hướng riêng mà Ngọc Lan phát triển cho âm nhạc của mình, đúng với phong cách "Tiểu thư buồn" cô mang. Ngọc Lan hát rất buồn, cái buồn trở thành bản chất cố hữu trong giọng hát, cách hát của cô, nên dù có hát những giai điệu uptempo vui tươi, nhanh mạnh thế nào thì vẫn cứ man mác buồn. Và, để cái buồn không bị sến, mà vẫn sang, Ngọc Lan đã khéo léo nhả chữ nhẹ nhàng, ấm áp, luyến vô cùng nhẹ, tạo nên sự mong manh, yếu đuối, cần được chở che.

Chất buồn trong giọng hát Ngọc Lan

Ngọc Lan là một trong số ít nghệ sĩ nữ biết phát huy phẩm chất giới tính của mình vào nghệ thuật, dùng nó để phát triển lối hát mới - lối "hát điệu", rất phù hợp với những giọng light lirico soprano sáng nhẹ. Quả thực mà nói, hiếm có ca sĩ nào hát điệu đà như Ngọc Lan, ngọt như rót mật vào tai, mềm đến tận xương tủy.

Lối hát điệu sang trọng của Ngọc Lan

Ca sĩ nữ ai cũng có thể hát điệu, nhưng không phải ai cũng điệu một cách hấp dẫn và văn minh như Ngọc Lan. Điệu mà làm quá mức, hoặc không biết kiểm soát giọng hát của mình, không biết cân bằng liều lượng của cái điệu ấy, không biết để nó vào chỗ nào thì dễ dàng bị lố, phản cảm, nói một cách dân giã là "điệu chảy nước". Nhưng Ngọc Lan thì không thế, cái điệu của cô được kiểm soát kĩ trong giọng hát và dồn nhiều kĩ thuật, giúp cho giọng hát của cô tự nhiên hơn, ngọt ngào hơn, cảm xúc hơn, như đang tự sự một câu chuyện tình vậy. Thậm chí, lối hát điệu này còn giúp cô bật được chất sáng trong âm sắc giọng nữ cao trữ tình của mình lên.

Sở hữu chất giọng light lirico soprano cao, bay, nhưng Ngọc Lan lại chọn cho mình cách hát nhẹ nhàng, hướng nội, dồn kĩ thuật vào trong và ẩn giấu nó đi, để biến những câu hát trở nên tự nhiên, mượt mà nhất. Cô thường nhả chữ kèm theo head voice, falsetto sáng nhẹ, hoặc light mixed (một kĩ thuật hát pha làm giọng trở nên bay, sáng, nhẹ, đối lập với full mixed là cách hát pha toàn giọng, thường được dùng để phô diễn giọng hát) kèm theo những luyến giọng nhẹ nhàng, tinh tế, đậm chất dân ca truyền thống phương Đông.

Cách hát này giúp cô tạo ra nhưng lối nhả chữ riêng biệt, phù hợp với đặc trưng giọng hát của mình, khiến bài hát trở nên mềm mại, bay bổng, mượt mà như những dòng suối, lại phù hợp với mọi tai nghe, lứa tuổi. Bởi vậy, dù là light lirico soprano, nhưng giọng hát của Ngọc Lan lại rất ấm áp, đầy đặn, không quá chói sáng như nhiều ca sĩ khác cùng loại giọng.

Với những kĩ thuật hướng nội, ẩn giấu trong từng câu hát như vậy, cách hát của Ngọc Lan không cầu kì, hoa mĩ, mà chú trọng vào cảm xúc cũng như sự tự nhiên trong giọng hát. Bởi vậy, hát lại ca khúc của cô không khó nhưng cũng không dễ. Hát được thì dễ thôi, nhưng ra được cái khí chất nữ tính, Đông phương một thời ấy lại là cả vấn đề.

Dù là một giọng soprano, nhưng khả năng bẩm sinh giúp Ngọc Lan có thể xuống được quãng trầm một cách thoải mái mà không cần dựa nhiều vào kĩ thuật, cô có thể hát liên tục quãng trầm trong một đoạn dài với sự hỗ trợ tốt, đặc biệt là các note F3, B3, vì thế giọng hát của cô dù thanh mảnh nhưng vẫn có sức nặng và sâu chứ không hời hợt.

Ở quãng trầm, Ngọc Lan có thể hát note trầm trên các từ có thanh 2 (thanh sắc) vốn là thanh điệu mang âm điệu cao, bổng trong tiếng Việt, đây là một điều hiếm thấy với một soprano. Không những thế, khả năng chuyển giọng của cô cũng đáng kinh ngạc, trong ca khúc Revoir, cô có thể hát đều đặn ở quãng trầm trong suốt một đoạn dài để rồi đột ngột nhảy lên quãng cao với đúng âm sắc soprano như đang hát ở hai giọng khác nhau vậy.

Nếu ai biết tiếng Pháp còn có thể thấy Ngọc Lan có kĩ thuật xướng nguyên âm (vocalize) rất điêu luyện và quyến rũ, thuộc bậc nhất ở Việt Nam. Có thể nghe một số ca khúc cô hát bằng tiếng Pháp để thấy được điều đó như Encore, Lui, Comme toi, Femme amoureuse... để thấy được điều này. Ở đây, ta bắt gặp điểm chung giữa Ngọc Lan và các diva thế giới như Celine Dion, Lara Fabian là dùng nasal voice (đặc trưng giọng Pháp) rất tinh tế, sang trọng và đầy quý phái. Có thể nói Ngọc Lan như một quý cô châu Âu bước vào nhạc Việt vậy.

Hà Trần

Hà Trần có thể được coi là một tấm gương về sự nỗ lực học hỏi, rèn luyện, khi bằng sự miệt mài luyện thanh, cô đã biến giọng hát yếu, mỏng bẩm sinh của mình thành một trong những giọng nữ cao đẳng cấp của Việt Nam.

Hà Trần

Về kĩ thuật thanh nhạc, có lẽ không một giọng nữ nào ở nhạc nhẹ Việt Nam dám qua mặt Hà Trần, khi cô được đào tạo liên tục hàng chục năm trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật với bố là nghệ sĩ nhân dân Trần Hiếu, mẹ là nhà giáo ưu tú Vũ Thúy Hiền (nguyên trưởng khoa Thanh nhạc - Nhạc viện Hà Nội), chú là nhạc sĩ Trần Tiến và tốt nghiệp hệ đại học khoa Thanh nhạc - Nhạc viện Hà Nội.

Hà Trần thực hiện scat singing – một kĩ thuật khó của Jazz và còn mới mẻ ở Việt Nam

Với sự kết hợp tuyệt vời giữa cổ điển và hiện đại, cô có thể hát pianissimo (kĩ thuật hát nhỏ tiếng) trên những legato (hát liền nốt) rất mượt mà, chuẩn mực, lại vừa có thể scat singing (một loại kĩ thuật khó của dòng nhạc Jazz) và cũng belt được những nốt cao vút. Dù rất hiếm khi phô diễn giọng hát, nhưng đã có lần, Hà Trần belt và giữ nốt Fa thăng (F#5) căng tràn, thoải mái, cộng hưởng vang rền đầy nội lực trong màn trình diễn ca khúc Dệt tầm gai tại Monsoon 2014.

Hà Trần mixed voice F#5 đẳng cấp

Ngoài ra, Hà Trần cũng là giọng nữ cao hiếm hoi ở Việt Nam có thể hát đẹp và thoải mái trên quãng trầm, không thua kém gì một giọng nữ trung trầm nào.


Hà Trần hát quãng trầm một cách điêu luyện

Nhưng với tư duy âm nhạc sâu sắc, Hà Trần hiếm khi sử dụng kĩ thuật để trưng trổ nốt này nốt kia, mà dùng nó để biến giọng hát thành một thứ nhạc cụ đặc biệt, biến hóa hư ảo, để hòa cùng nhạc và tôn nhạc sĩ lên, đúng với tinh thần của một nghệ sĩ indie (các nghệ sĩ dòng indie phải tự thân vận động trong tất cả các khâu từ sáng tác, hòa âm, sản xuất, quảng bá và phát hành)
.
Về giọng hát của mình, Hà Trần đã từng một lần chia sẻ trên Fanpage Hội những người thích nghe nhạc Divas rằng: “Bình thường mình xuống E (Mi) thoải mái, nhưng lúc ko bị căng dây thanh có thể xuống Rê. Quãng giọng của mình bắt đầu từ Rê (thấp nhất) đến La quãng trên nữa (giả thanh) là đẹp và an toàn. Tuy nhiên, trong các bài aria cổ điển có khi chạy lướt lên B, C (Si, Đô giả thanh) vẫn được.

Giong mình khoảng gần 3 quãng tám, nhưng khoảng đẹp là 2 quãng 8 rưỡi. Chất giọng là nữ cao và nhẹ (rất hiếm) nên có thể chạy note chùm, note lướt rất nhanh”.

Hà Phạm Thăng Long

Dù là cái tên còn xa lạ với khán giả nhưng Hà Phạm Thăng Long vẫn xứng đáng là một trong những giọng nữ cao trữ tình tiêu biểu ở Việt Nam hiện nay.

Hà Phạm Thăng Long

Thăng Long sở hữu một chất giọng full lirico soprano vô cùng đầy đặn, chắc khỏe, quãng trung phát triển, âm lượng giọng hát lớn. Với những năng lực tiềm ẩn riêng của giọng hát, nếu chịu khó khổ luyện, cô hoàn toàn có khả năng phát triển thành spinto soprano – một loại giọng vô cùng hiếm ở Việt Nam cũng như châu Á.

Giọng hát nội lực, khỏe khoắn của Thăng Long

Một số khán giả nghe Thăng Long hát không mic ở Nhà hát lớn Hà Nội từng nói đùa rằng giọng hát của cô rất lớn, khiến họ có cảm giác như đang nghe Birgit Nilsson (một giọng nữ cao kịch tính huyền thoại với giọng hát khổng lồ) vậy.

Tất nhiên, Thăng Long vẫn còn rất nhiều hạn chế trong giọng hát, đặc biệt về vấn đề legato, chuyển giọng và điều khiển giọng hát sao cho linh hoạt, nhưng cô vẫn còn rất nhiều tiềm năng để khai thác.

Long Phạm

11/09/2015

Những giọng nữ cao trữ tình tiêu biểu ở Việt Nam (Phần 3)

 Trong opera và nhạc cổ điển, nữ cao trữ tình (lirico soprano) được định nghĩa là một loại giọng nữ cao ấm áp, có độ sáng, giàu âm sắc, âm khu trung đầy đặn, bay bổng, mềm mại, thường thể hiện vai những người phụ nữ hiền lành, yếu mềm.

Có hai loại nữ cao trữ tình là full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn) và light lirico soprano (nữ cao trữ tình mảnh).

Đặc trưng của full lirico soprano là âm sắc đầy đặn, có độ dày, khỏe, legato (hát liền note) phát triển với full voice (hát toàn giọng), có khả năng điều chỉnh âm lượng vừa phải trên quãng cao, âm lượng chắc chắn ở những quãng hát dài hơi. Điển hình cho loại giọng này là Lara Fabian, Celine Dion, Montserrat Caballe, Renee Fleming.

Điển hình của full lirico soprano trong opera là Montserrat Caballe với chất giọng đẹp như pha lê, mềm mại, ấm áp, legato uyển chuyển, hát nhỏ tiếng bậc thầy, nhưng cũng lên được những note cao uy lực, mạnh mẽ.

Lara Fabian là điển hình của full lirico soprano trong nhạc đại chúng với quãng trung phát triển, legato mượt mà, chất giọng ấm áp, mềm mại.

Đặc trưng của light lirico soprano là âm sắc mảnh, sáng, có khả năng chuyển giọng và pha giọng nhanh chóng, thực hiện kĩ thuật hoa mĩ dễ dàng hơn. Điển hình cho loại giọng này là Cyndi Lauper, Christina Aguilera, SoHyang, Kathleen Battle, Leona Lewis, Mirella Freni.

Kathleen Battle là giọng light lirico soprano điển hình ở opera

SoHyang là một điển hình của light lirico soprano trong nhạc đại chúng, với âm sắc mảnh, sáng, mềm, khả năng chuyển giọng và thực hiện kĩ thuật hoa mĩ rất linh hoạt, nhưng kém phát triển ở quãng trung. Với cấu tạo bộ máy phát âm đặc biệt, có thể belt mixed voice (giọng pha) lên những note cao với tính chất của spinto soprano (nữ cao trữ tình kịch tính), khác với nhiều light lirico soprano thông thường.

Nữ cao trữ tình là loại giọng phổ biến thường thấy ở châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Ở Việt Nam, có vô số giọng nữ cao trữ tình, nhưng sau đây là một số ca sĩ điển hình nhất.

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Huyền

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Huyền là một trong những tiếng hát xuất sắc nhất của nền dân ca truyền thống và nhạc cách mạng Việt Nam.

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Huyền

Chất giọng của Thanh Huyền vang bẩm sinh, sáng đẹp, mềm mại và mượt mà như dòng suối. Bà là một trong những thế hệ ca sĩ đầu tiên biết kết hợp kĩ thuật thanh nhạc cổ điển phương Tây với những lối hát cổ truyền của dân tộc, nói nôm na là kết hợp thành công giữa lối hát mở, hát đẹp kiểu bel canto với lối hát khép tiếng trong dân ca phía Bắc. Nhờ vậy, bà đã tạo nên được những màu sắc rất mới, rất riêng khi hát dân ca, đảm bảo cho một giọng hát đầy kĩ thuật mà vẫn thấm nhuần nét truyền thống, dân tộc.

Thanh Huyền cũng thường được ngợi ca về cách hát tròn vành, rõ chữ, hát âm nào nảy và vang âm đó, đúng chuẩn “vang, rền, nền, nảy”.

Là một trong những tiếng hát quan họ hay nhất miền Bắc, Thanh Huyền đã thổi hồn dân ca thành công vào nhạc cách mạng, tạo nên điệu hồn dân tộc thấm đẫm trong những ca khúc nhạc cách mạng.

Với thành công trong sự nghiệp, Thanh Huyền đã được lưu diễn khắp năm châu, đem dân ca Việt Nam tới mọi miền thế giới. Bà là thế hệ đầu tiên được phong tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân và đạt nhiều giải thưởng trong và ngoài nước.

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Hoa

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Hoa có lẽ là tiếng hát nữ thành công nhất miền Bắc trong suốt hai thập niên 70 và 80.

Nghệ sĩ nhân dân Thanh Hoa

Từng có một thời, tiếng hát Thanh Hoa được nhà nhà yêu mến, người người ưa chuộng, vang lên khắp mọi nơi trên miền Bắc, qua đài phát thanh và băng cát xét. Bà là một trong những ca sĩ thu âm nhiều nhất Đài tiếng nói Việt Nam với 400 bản thu từ nhạc cách mạng tới nhạc nhẹ.

Thanh Hoa nổi tiếng bởi chất giọng đặc trưng không thể lẫn với bất cứ ca sĩ nào khác. Tiếng hát của bà sáng, mảnh nhưng vẫn ấm áp và đặc biệt giản dị, mộc mạc, hát như nói, nhiều luyến láy dân ca, thích hợp để biểu đạt cảm xúc một cách tự sự, trữ tình, đại chúng nhất.

Tuy không sử dụng quá nhiều kĩ thuật, nhưng bằng sự mộc mạc, lối hát rất riêng trong một tiếng hát có âm sắc đặc biệt, Thanh Hoa đã đóng đinh tên tuổi ở nhiều ca khúc nổi tiếng như Tàu anh qua núi, Mùa xuân làng lúa làng hoa, Em chọn lối này, Bác Hồ một tình yêu bao la, Gà gáy le te, Tình yêu trên dòng sông quan họ… để tạo nên một chất nhạc, phong cách độc đáo, mà nhiều ca sĩ sau này dù cố thể hiện điêu luyện thế nào cũng không thể hay như bà.

Giọng hát Thanh Hoa không hẳn là nhiều màu sắc, nhưng giàu tự nhiên và mềm mại tới mức có thể hát hay và truyền tải đúng điệu hồn của rất nhiều loại nhạc trên khắp mọi miền đất nước, từ vùng núi cao Tây Bắc tới làng quan họ, tới xứ Huế miền Trung hay sông nước miền Nam. Đặc biệt, bà có lợi thế rất lớn khi hát dân ca của các dân tộc thiểu số.

Có thể nói, giọng hát Thanh Hoa đã đạt tới sự tự nhiên, thân quen tới mức, nó giống như một tiếng hát quần chúng bất kì nào đó chúng ta có thể bắt gặp trên mọi nẻo đường cuộc sống. Đó có thể là tiếng hát của một thiếu nữ, một quả phụ, một em thiếu nhi, một nữ chiến sĩ… Nhưng trên hết, tiếng hát ấy vẫn là tiếng hát của một nghệ sĩ nổi tiếng.

Phương Thanh

Được mệnh danh là Thiên hậu Vpop, Phương Thanh là một trong số ít ca sĩ dù đi theo con đường giải trí nhưng vẫn được khán giả nể trọng không kém gì những ca sĩ đi theo con đường nghệ thuật. Ở thời kì đỉnh cao, Phương Thanh sở hữu một chất giọng nữ cao vô cùng đặc biệt, ít ai có được.

Phương Thanh

Ai cũng nghĩ giọng Phương Thanh đặc biệt vì khàn bẩm sinh, nhưng thực tế, giọng của cô lại rất trong trẻo. Cái khàn trong giọng Phương Thanh xuất hiện do cô sử dụng một loại kĩ thuật đặc biệt để hát khàn hơn, tạo chất riêng cho giọng hát của mình. Đây là loại kĩ thuật đặc trưng, thường được các ca sĩ da màu của dòng nhạc gospel sử dụng. Nhờ các kĩ thuật gằn giọng, làm khàn giọng và hạ âm khu xuống thấp, Phương Thanh đã biến giọng hát trở nên rất dày và nội lực, khiến ít người nghĩ cô là một light lirico soprano.

Trái với những note quãng trung có độ khàn, Phương Thanh có thể pha giọng trên những note cao rất sáng, vang, đúng chất light lirico soprano. Cô đã từng duy trì một note F#5 mixed voice khá đẹp, ổn định, chứng tỏ một nền tảng kĩ thuật rất tốt.

Ngoài ra, giọng hát Phương Thanh còn có nội lực và độ vang rất lớn, giúp cô có thể kéo mic ra xa hàng mét mà vẫn rõ tiếng. Chính Phương Thanh từng chia sẻ, trong một chương trình, cô có thể kéo mic xuống tận thắt lưng, trong khi các ca sĩ khác lại không thể làm được điều đó.

Điểm nổi bật nhất ở Phương Thanh, khác với những giọng nữ cao khác là, dù chất giọng bẩm sinh của cô khá to khỏe, phù hợp để hát rock, nhưng cô vẫn có thể hát ballad rất trữ tình, ngọt ngào, cảm xúc. Những luyến giọng và nhả chữ hơi nặng, nhấn đặc trưng của Phương Thanh từ lâu đã trở thành thương hiệu riêng của cô, giúp cô sống mãi trong lòng khán giả.

Lan Anh

Tuy còn khá trẻ, nhưng Lan Anh có thể coi là một trong những tiếng hát thính phòng, cổ điển xuất sắc nhất hiện nay.

So với các giọng nữ cổ điển khác ở Việt Nam, Lan Anh sở hữu một âm sắc giọng rất đẹp, mềm mại, trong sáng, nhưng cũng khá đầy đặn, ấm áp, sang trọng. Giáo sư, nghệ sĩ nhân dân Trung Kiên đã từng nhận xét “Lan Anh là một trong số những sinh viên tốt nghiệp xuất sắc Nhạc viện Hà Nội, hiện đang theo lớp cao học năm thứ nhất. Theo tôi, Lan Anh là một học sinh thông minh, có nhạc cảm về thanh nhạc. Em cũng là một trong những học sinh mà tôi rất yêu mến...”

Bằng những nỗ lực phấn đấu của mình, Tháng 10 năm 2002, trong chương trình hoà nhạc nhân dịp 175 năm kỉ niệm ngày mất của Beethoven do Đại học Gacusen, Nhật Bản tổ chức, Lan Anh đã vượt qua rất nhiều vòng thi tuyển chuyên môn khắt khe để trở thành một trong bốn solist, đồng thời là solist trẻ nhất thể hiện Bản giao hưởng số 9 của Beethoven. Năm 2006 cô tốt nghiệp hệ Cao học Thanh nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Lan Anh

Lan Anh đã từng thực hiện một trong những note D6 head voice đẹp nhất ở Việt Nam.

Long Phạm

08/09/2015

Những giọng nữ cao trữ tình tiêu biểu ở Việt Nam (Phần 2)

 Trong opera và nhạc cổ điển, nữ cao trữ tình (lirico soprano) được định nghĩa là một loại giọng nữ cao ấm áp, có độ sáng, giàu âm sắc, âm khu trung đầy đặn, bay bổng, mềm mại, thường thể hiện vai những người phụ nữ hiền lành, yếu mềm.

Có hai loại nữ cao trữ tình là full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn) và light lirico soprano (nữ cao trữ tình mảnh).

Đặc trưng của full lirico soprano là âm sắc đầy đặn, có độ dày, khỏe, legato (hát liền note) phát triển với full voice (hát toàn giọng), có khả năng điều chỉnh âm lượng vừa phải trên quãng cao, âm lượng chắc chắn ở những quãng hát dài hơi. Điển hình cho loại giọng này là Lara Fabian, Celine Dion, Montserrat Caballe, Renee Fleming.

Điển hình của full lirico soprano trong opera là Montserrat Caballe với chất giọng đẹp như pha lê, mềm mại, ấm áp, legato uyển chuyển, hát nhỏ tiếng bậc thầy, nhưng cũng lên được những note cao uy lực, mạnh mẽ.
 

Lara Fabian là điển hình của full lirico soprano trong nhạc đại chúng với quãng trung phát triển, legato mượt mà, chất giọng ấm áp, mềm mại.

Đặc trưng của light lirico soprano là âm sắc mảnh, sáng, có khả năng chuyển giọng và pha giọng nhanh chóng, thực hiện kĩ thuật hoa mĩ dễ dàng hơn. Điển hình cho loại giọng này là Cyndi Lauper, Christina Aguilera, SoHyang, Kathleen Battle, Leona Lewis, Mirella Freni.

Kathleen Battle là giọng light lirico soprano điển hình ở opera

SoHyang là một điển hình của light lirico soprano trong nhạc đại chúng, với âm sắc mảnh, sáng, mềm, khả năng chuyển giọng và thực hiện kĩ thuật hoa mĩ rất linh hoạt, nhưng kém phát triển ở quãng trung. Với cấu tạo bộ máy phát âm đặc biệt, có thể belt mixed voice (giọng pha) lên những note cao với tính chất của spinto soprano (nữ cao trữ tình kịch tính), khác với nhiều light lirico soprano thông thường.

Nữ cao trữ tình là loại giọng phổ biến thường thấy ở châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Ở Việt Nam, có vô số giọng nữ cao trữ tình, nhưng sau đây là một số ca sĩ điển hình nhất.

Lê Dung

Nói về tiếng hát Lê Dung, ai cũng phải ngợi ca về sự ngọt ngào, da diết hiếm có trong một chất giọng opera/cổ điển được đào tạo bài bản. Lê Dung đương nhiên hát đẹp, rất đẹp, có thể nói là đẹp bậc nhất trong các giọng soprano Việt Nam, vì dám chắc rằng ít có ca sĩ nào nắm vững vàng được nghệ thuật hát đẹp bel canto của Ý như bà.

Những note nhạc Lê Dung hát không những chắc chắn trong từng làn hơi mà còn rất trau chuốt, mượt mà, đạt được độ ổn định cao về âm vực, kỹ thuật. Bằng kĩ thuật thượng thừa, Lê Dung gần như đã khai thác tối đa ưu thế trong loại giọng light lirico soprano của mình.

Lê Dung

Làn hơi khỏe, dài, kèm theo sự hỗ trợ tốt về hơi thở giúp Lê Dung có được những leagto mượt mà, ít gợn, không phô chênh, vênh note, mà lại rất linh hoạt.

Kĩ thuật fortissimo của Lê Dung khá tốt, bà có thể điều khiển âm lượng to đột biến trên các chuỗi crescendo.

Đặc biệt, ở những đoạn fortissimo trên quãng cao C6 (Đô cao), bà thực hiện rất tốt, dù hơi gắt do đặc trưng riêng của loại giọng, nhưng vẫn khá đẹp. Nếu ai đã từng nghe Lê Dung hát trực tiếp aria Brindisi trong vở La Traviata hẳn không khỏi quên được khoảnh khắc bà đẩy giọng lên C6 ở đoạn cao trào vô cùng nội lực.

Staccato của Lê Dung cũng rất vững. Trong bài Cô gái vót chông, bà phiêu đoạn giả tiếng chim trên quãng 6 mượt mà, rõ ràng mà linh hoạt, không bị căng thẳng, vênh note như nhiều ca sĩ khác.

Khả năng điều khiển âm lượng của Lê Dung vô cùng đáng nể, đoạn cuối aria Pace, pace mio dio trong vở La Forza del Destino, bà đã thực hiện vuốt giọng nhỏ dần rồi chuyển sang to đột biến trên cùng một legato.

Đương nhiên không thể không nhắc tới kĩ thuật pianissimo (hát nhỏ tiếng), một trong những lợi thế của giọng nữ cao trữ tình mà Lê Dung phát huy tốt. Trong aria O mio babbino cano, bà đã thực hiện chuyển giọng xuống những note pianissimo rất đẹp, vang, mượt trên một legato.

Giọng hát Lê Dung còn tỏ ra khá linh hoạt, biến hóa khi tạo màu sắc ả đào, ca trù.

Không chỉ là con chim sơn ca đầu đàn, là cây đại thụ của thanh nhạc cổ điển Việt Nam, Lê Dung còn thành công ở cả mảng nhạc nhẹ. Bà là một trong những tiếng hát nhạc nhẹ được ưa chuộng ở những thập niên trước, với nhiều ca khúc trữ tình như Họa mi hót trong mưa, Mưa trên biển vắng, Bâng qươ, Hoa sữa, Mùa đông của anh, Sơn nữ ca…

Siu Black

Nếu hầu hết các giọng nữ cao trữ tình ở Việt Nam là light lirico soprano (nữ cao trữ tình sáng mảnh) thì riêng Siu Black lại sở hữu loại giọng full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn), vốn là loại giọng ít thấy, nên có phần dày, khỏe khoắn, mạnh mẽ hơn.

Không quá chú trọng vào kĩ thuật, Siu Black chủ yếu phát huy hết nội lực bẩm sinh trong giọng hát khỏe, vang, đậm chất rock của mình, và tập trung vào quãng trung nhiều hơn, nên cô đã tạo được thương hiệu riêng với người nghe, đó là Họa mi núi rừng với chất giọng man dại, tự do, đậm chất Tây Nguyên.

Siu Black

Có thể nói, Siu Black có khoảng vang và rền rất lớn trong giọng hát của mình, nên dù có dữ dội tới đâu thì vẫn cứ đẹp và tạo sự thoải mái cho người nghe.

Dù là một nữ cao, nhưng thế mạnh của Siu Black lại nằm ở những quãng trung vô cùng to khỏe, chắc chắn, vang sảng, trải dài khắp sân khấu. Hiếm có nữ cao nào trong nhạc nhẹ Việt Nam lại sở hữu những fortissimo (kĩ thuật đẩy to tiếng) nội lực như Siu Black. Sở trường của cô là gằn giọng ở mọi note nhạc, để khiến giọng hát kiểu mình trở nên rực lửa, kịch tính hơn.

Khánh Linh

Có thể nói, Khánh Linh là giọng light lirico soprano thuần chất và đúng nghĩa nhất. Chất giọng của cô trong vắt, tươi sáng như pha lê, mảnh mai và nhẹ nhàng như ánh nắng sớm.

Khánh Linh là ca sĩ được đào tạo trường lớp bài bản, lại được rèn luyện kĩ càng về thanh nhạc cổ điển, nên sở hữu kĩ thuật chắc chắn, chính xác.

Khánh Linh

Khác với những ca sĩ khác, Khánh Linh chỉ dùng kĩ thuật để làm giọng hát trở nên đẹp nhất có thể, phát huy tối đa chất nhẹ, mảnh, sáng của mình, chứ không hề phô diễn.

Thùy Chi

Sở hữu chất giọng gần tương đồng như Khánh Linh, nhưng do thiếu sự đào tạo thanh nhạc nên Thùy Chi có phần thua thiệt về kĩ thuật, cũng như khả năng làm chủ giọng hát.

Tuy nhiên, Thùy Chi lại khá thông minh khi biết vận dụng chất trong sáng, ngọt ngào, angelic (chất thiên thần) trong giọng hát của mình để đóng đinh tên tuổi ở những bản tình ca tuổi teen đầy thơ mộng, lãng mạn, ngọt ngào. Cô gần như trở thành một thần tượng bất diệt trong lòng nhiều thế hệ trẻ.

Thùy Chi

Giọng hát mảnh của Thùy Chi giúp cô trở nên linh hoạt, có thể mixed voice lên những note rất cao.

Long Phạm

04/09/2015

Những giọng nữ cao trữ tình tiêu biểu ở Việt Nam (Phần 1)

 rong opera và nhạc cổ điển, nữ cao trữ tình (lirico soprano) được định nghĩa là một loại giọng nữ cao ấm áp, có độ sáng, giàu âm sắc, âm khu trung đầy đặn, bay bổng, mềm mại, thường thể hiện vai những người phụ nữ hiền lành, yếu mềm.

Có hai loại nữ cao trữ tình là full lirico soprano (nữ cao trữ tình đầy đặn) và light lirico soprano (nữ cao trữ tình mảnh).

Đặc trưng của full lirico soprano là âm sắc đầy đặn, có độ dày, khỏe, legato (hát liền note) phát triển với full voice (hát toàn giọng), có khả năng điều chỉnh âm lượng vừa phải trên quãng cao, âm lượng chắc chắn ở những quãng hát dài hơi. Điển hình cho loại giọng này là Lara Fabian, Celine Dion, Montserrat Caballe, Renee Fleming.

Điển hình của full lirico soprano trong opera là Montserrat Caballe với chất giọng đẹp như pha lê, mềm mại, ấm áp, legato uyển chuyển, hát nhỏ tiếng bậc thầy, nhưng cũng lên được những note cao uy lực, mạnh mẽ.

Lara Fabian là điển hình của full lirico soprano trong nhạc đại chúng với quãng trung phát triển, legato mượt mà, chất giọng ấm áp, mềm mại.

Lara Fabian

Đặc trưng của light lirico soprano là âm sắc mảnh, sáng, có khả năng chuyển giọng và pha giọng nhanh chóng, thực hiện kĩ thuật hoa mĩ dễ dàng hơn. Điển hình cho loại giọng này là Cyndi Lauper, Christina Aguilera, SoHyang, Kathleen Battle, Leona Lewis, Mirella Freni.

Kathleen Battle là giọng light lirico soprano điển hình ở opera

SoHyang là một điển hình của light lirico soprano trong nhạc đại chúng, với âm sắc mảnh, sáng, mềm, khả năng chuyển giọng và thực hiện kĩ thuật hoa mĩ rất linh hoạt, nhưng kém phát triển ở quãng trung. Với cấu tạo bộ máy phát âm đặc biệt, có thể belt mixed voice (giọng pha) lên những note cao với tính chất của spinto soprano (nữ cao trữ tình kịch tính), khác với nhiều light lirico soprano thông thường.

So Hyang

Nữ cao trữ tình là loại giọng phổ biến thường thấy ở châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Ở Việt Nam, có vô số giọng nữ cao trữ tình, nhưng sau đây là một số ca sĩ điển hình nhất.

Thái Thanh

Nhắc tới Thái Thanh là nhắc tới một huyền thoại âm nhạc "tiếng hát khóc, cười, nổi trôi theo mệnh nước", người được mệnh danh là "tiếng hát vượt thời gian", "Đại danh ca", "The ageless golden voice" (Giọng ca vàng không tuổi).

Hơn nửa thế kỷ cầm ca, Thái Thanh đã để lại một di sản âm nhạc đồ sộ mà ít có ca sĩ nào dám kiêu hãnh vượt qua bà. Di sản đó, trải dài từ dân ca tới tân ca, từ tiểu ca tới trường ca, từ tình ca, hoan ca, hùng ca tới tâm ca, bi ca, rồi cả đạo ca.... Nó bao quát, gắn chặt và thấu trọn cả một thời kì phong ba bão táp, hân hoan và đớn đau chuyển mình, trỗi dậy của nền tân nhạc dân tộc.

Thái Thanh chuyển giọng vút lên B5 (Si quãng trên) rất mượt mà, không gợn

Có thể nói, Thái Thanh là một trong những ca sĩ đầu tiên và hiếm hoi góp phần công sức lớn lao vào công cuộc hình thành nền tân nhạc Việt Nam, được những đại nhạc sĩ huyền thoại như Văn Cao, Phạm Duy, Phạm Đình Chương yêu mến, xem là "con cưng" để "chọn mặt gửi vàng" thể hiện các tác phẩm nhạc thi bất hủ của họ.

Thái Thanh

Sở hữu chất giọng light lirico soprano tươi sáng, linh hoạt, uyển chuyển, Thái Thanh đã thực hiện và đi đầu ở rất nhiều kĩ thuật khó trong ca hát tân nhạc. Bà là người tiên phong và thành công xuất sắc trong việc kết hợp giữa lối hát bel canto (tạm gọi là lối hát mở hay lối hát của opera phương Tây) với lối hát truyền thống của dân nhạc (tạm gọi là lối hát đóng) và sử dụng bạch thanh, một loại kĩ thuật phi chính thống trong ca hát - cái mà đến ngày nay vẫn đang được giới chuyên môn nghiên cứu, giảng dạy, và được nhiều thế hệ ca sĩ áp dụng.

Thái Thanh thực hiện kĩ thuật rung láy (trillo) trên quãng trung đầy đặn

Chưa dừng lại ở đó, tiếng hát Thái Thanh còn đặc trưng với lối hát "cường cảm" xưa nay hiếm, tức là cường độ biểu cảm rất lớn, nhất là bi cảm. Đi cùng với lối hát đó là sự ưa chuộng thể hiện ca khúc ở các quãng âm cao – vốn là thuận lợi của light lirico soprano, với những kĩ thuật tinh tế của belcanto như trillo (rung láy), messa voce (hát nửa giọng), kết hợp với các cách hát, nhả chữ, luyến láy đậm màu sắc dân ca phương Đông như bỏ nhỏ, hát bạch thanh, đổ hột...

Thu Minh

Nhắc tới giọng nữ cao hàng đầu Việt Nam hiện nay, cái tên khiến người ta chú ý nhất luôn là Thu Minh, vì tên tuổi của cô đã trở thành một đẳng cấp riêng trong loại giọng này.

Thu Minh với những note cao lộng lẫy

Thu Minh là giọng nữ cao hiếm hoi ở Việt Nam sở hữu quãng giọng rộng, trải dài tới gần 4 quãng 8 và hát thoải mái trong hơn 2 quãng 8. Sở trường của cô là những quãng belt mixed voice (hát giọng pha) cao vút, đầy uy lực và khỏe khoắn, căng tràn. Rất ít giọng nữ cao ở Việt Nam hiện nay có thể belt tới nốt Sol (G5) một cách thoải mái, thậm chí là tới tận nốt La (A5), nốt Si (B5), vốn là những nốt cực kì cao trong quãng giọng thật của ca sĩ.

Thu Minh whistle

Không những vậy, Thu Minh còn có thể sử dụng whistle (hát giọng sáo), một loại kĩ thuật thanh nhạc hiện đại rất khó mới được du nhập vào Việt Nam trong những năm gần đây. Bằng cách đó, cô đã đạt tới những nốt đầu tiên trong quãng thứ 7, quãng giọng siêu âm mà hầu như chưa từng có ca sĩ nào ở Việt Nam đạt tới.

Ngoài ra, Thu Minh còn có khả năng gằn giọng rất tốt, khi cô có thể sử dụng gằn giọng một cách thuần thục, trên những quãng rất cao, tới tận nốt Si (B5). Bằng kĩ thuật gằn giọng, Thu Minh đã biến giọng hát của mình trở nên dày dặn hơn, dù cô vốn thuộc type giọng light lirico soprano mỏng và mảnh.

Thu Minh belt F5 chuẩn xác, nội lực

Khác với nhiều giọng nữ cao trước đây, Thu Minh sở hữu những kĩ thuật thanh nhạc hiện đại của phương Tây và áp dụng nó thành công vào ca hát. Các kĩ thuật thanh nhạc của Thu Minh khá chuẩn mực, chính xác, thể hiện một trình độ kĩ thuật cao. Trong một lần trình diễn ca khúc All by myself của Celine Dion, cô đã giữ một nốt Fa (F5) toàn giọng đầy nội lực, tròn trịa, vang rền, thoải mái, khiến khán giả thế giới cũng phải thán phục.

Mỹ Như

Dù không nổi tiếng, nhưng Mỹ Như vẫn xứng đáng là một trong những giọng nữ cao tiêu biểu của Việt Nam.

Mỹ Như sở hữu chất giọng light lirico soprano sáng mảnh, nhưng lại vô cùng nội lực, khỏe khoắn.

Mỹ Như

Cô là giọng nữ hiếm hoi ở Việt Nam có thể belt lên tận C6 - một note rất cao trong quãng giọng thật của con người một cách chắc chắn, có sự duy trì, kết nối.

Long Phạm

01/09/2015

MỘT SỐ HIỂU LẦM VỀ LOẠI GIỌNG COLORATURA SOPRANO (NỮ CAO MÀU SẮC)

1. Coloratura soprano là một loại giọng bẩm sinh.

Gần như là không. Khác với các loại giọng khác, coloratura là type giọng có được nhờ tập luyện. Tức là khi ca sĩ khổ luyện để thực hiện được các kỹ thuật màu sắc hoa mỹ thì họ sẽ thành giọng coloratura. Ví dụ, ngoại Joan vs ngoại Callas đều được cho là có xuất phát điểm là một giọng kịch tính nhưng nhờ khổ luyện mà thành coloratura. Ngoại Callas thì còn đa dạng hơn nên thành giọng assoluta.

2. Coloratura là giọng hiếm

Vì đây không phải type giọng bẩm sinh nên nó không hiếm, nếu không muốn nói là khá phổ biến. Nếu có hiếm thì là type nhỏ hơn của nó dramatic coloratura soprano như Joan, Callas, Cristina, Edda, là những giọng coloratura nhưng có âm lượng lớn và sự kịch tính trong giọng hát. Loại này ở châu Á chưa từng xuất hiện.

Loại lirico coloratura soprano thì cực kỳ phổ biến trên thế giới vì xuất phát điểm hầu hết là các light lirico soprano tập luyện mà thành. Các coloratura ở VN đều thuộc loại giọng này, như Ngọc Mai, Đào Tố Loan, Phạm Khánh Ngọc, Bích Thủy, Ngọc Tuyền...

3. Giọng coloratura thì kỹ thuật đỉnh hơn các loại giọng khác

Tất nhiên là không. Kỹ thuật màu sắc cũng chỉ là một nhánh trong thế giới kỹ thuật âm nhạc. Mỗi loại giọng sẽ có những kỹ thuật hát riêng để supported phát huy năng lực bẩm sinh của giọng. Coloratura thiên về các kỹ thuật chạy note, nhảy note, luyến láy trên quãng cao nhưng để đạt được sự vi diệu trong làn hơi, legato, điều khiển âm lượng của một giọng trữ tình như Montserrat Caballe lại càng khó hơn, hay độ rền của một giọng kịch tính như Nilsson cũng là điều giọng coloratura không làm được. Sumi Jo kỹ thuật màu sắc đỉnh cao nhưng chưa bao giờ dám động vào một aria dành cho giọng spinto. Ngay trong nhạc pop, Mariah Carey có thể chạy note, chuyển quãng rất đỉnh nhưng không thể đạt tới độ rền của Lara Fabian trên làn hơi dài. Ngược lại, giọng kịch tính và giọng trữ tình thì không thể chạy note và chuyển quãng linh hoạt như coloratura. Mỗi loại kỹ thuật đều có cái khó riêng của nó và khán giả thì luôn trân trọng tất cả, không có chuyện phân biệt là kỹ thuật này thì đỉnh cao hơn, cao cấp hơn kỹ thuật kia.

Trang web âm nhạc cộng đồng. Hỗ trợ chúng tôi qua tài khoản: 178204122, ngân hàng VP Bank. Rất biết ơn nếu được hỗ trợ.