NSND Thanh Huyền: Bậc thầy quan họ với tiếng hát vàng ròng, kỹ thuật điêu luyện

 Quan họ là một di sản văn hóa, âm nhạc của người Việt. Dòng nhạc dân ca Bắc Bộ dung dị, mộc mạc này đã tồn tại lâu đời qua tiếng hát của nhiều nghệ nhân, ca sĩ. Và qua tiếng hát vàng ròng của NSND Thanh Huyền, quan họ ngày càng thăng hoa hơn, trở thành một dòng nhạc "level" cao, với những kỹ thuật khó.

Tiếng hát vàng ròng của dân ca quan họ Bắc Bộ

NSND Thanh Huyền không thuộc loại giọng hiếm. Chất giọng light lirico soprano thuần kim của bà phổ biến ở hầu khắp giọng nữ tại Việt Nam. Nhưng bà lại sở hữu âm sắc giọng đẹp và vang bẩm sinh, nên nghe rất lộng lẫy, hấp dẫn, xứng danh tiếng hát vàng ròng, vài chục năm mới xuất hiện một lần.

Chất giọng này giúp NSND Thanh Huyền đạt tới đủ 4 yếu tố của dân ca quan họ là vang, rền, nền, nảy. Bà hát to thì vang lộng khắp bốn phương, hát nhỏ lại mềm mại, êm ái và ngọt như tiếng ru hời.

Ông nội NSND Thanh Huyền là một nhà nho, thường xuyên mời các đoàn hát văn đến hát vào mùng 1 và các ngày giỗ. Bởi vậy, từ khi còn bé, Thanh Huyền đã được nuôi dưỡng bởi những điệu hát văn dân tộc và sớm bộc lộ năng khiếu thiên phú, hát văn như người lớn. Hồn của những điệu hát văn đã theo suốt cuộc đời, ảnh hưởng trực tiếp tới lối hát của bà, luôn mang âm hưởng dân ca quan họ.

Ở độ tuổi thiếu niên, NSND Thanh Huyền đã nắm vững được các kĩ thuật hát của những làn điệu dân ca cổ truyền. Trong đó, có nhiều kĩ thuật khó như đổ hột, luyến láy, ngâm. Toàn bộ các kĩ thuật này đều là bà tự học và tự cảm nhận bằng khả năng cảm nhạc của mình.

• 

  NSND Lê Dung: Ngoài tài năng còn là người thầy đạo đức, tử tế của nhiều thế hệ nghệ sĩ

Sau vài năm học tại Nhạc viện, NSND Thanh Huyền nhanh chóng tiếp thu được các kĩ thuật thanh nhạc cổ điển Tây phương như cộng minh, legato, sử dụng vị trí âm thanh, head voice…

Bằng cảm nhận tinh tế và tư duy âm nhạc vượt trội của mình, NSND Thanh Huyền đã là một trong những người đầu tiên kết hợp nhuần nhuyễn giữa lối hát cổ truyền dân tộc (hát khép tiếng) với lối hát Tây phương (hát mở tiếng).

Từ đó, bà áp dụng vào ca hát để tạo nên một luồng gió mới cho dân ca quan họ Việt Nam, thể hiện quan họ trong tinh thần đầy mới mẻ, sáng tạo nhưng không xa rời truyền thống. Nói cách khác, kể từ khi NSND Thanh Huyền xuất hiện, quan họ Việt Nam đã được khoác một lớp áo mới, vẫn đậm hồn dân tộc nhưng lại đầy tính học thuật, cao cấp và sang trọng, tiệm cận thế giới hơn cả.

Lối hát này ảnh hưởng tới hầu khắp các thế hệ ca sĩ hát dân ca sau này và tác động mạnh tới dòng nhạc quan họ Việt Nam. Không những vậy, NSND Thanh Huyền còn đem lối hát dân ca quan họ vào thể hiện những ca khúc Cách mạng, thổi điệu hồn dân tộc vào nhạc Cách mạng. Từ đó, bà đưa nhạc Cách mạng trở nên thân thương, gần gũi với quần chúng và da diết, xúc cảm hơn.

Các kỹ thuật hát quan họ điêu luyện, sáng tạo

Cữ âm của NSND Thanh Huyền khi hát quan họ rất cao. Bà có thể hát treo liên tục cả bài ở mixed voice C5, D5, E5 một cách nhẹ nhàng, thoải mái. Xuống tới E4 đã là khá thấp với bà. Tuy nhiên, nhờ kĩ thuật điêu luyện, NSND Thanh Huyền vẫn support được xuống tới G3 (lúc về già) và A3 (lúc trẻ).

Không giống nhiều ca sĩ trẻ ngày nay, NSND Thanh Huyền chỉ hát quan họ trong quãng đẹp và được kiểm soát tốt nhất, nên dù quãng giọng của bà không rộng nhưng quãng support lại khá rộng.

Ít có ca sĩ nào hiện nay có thể support mixed voice đẹp lộng lẫy tới tận E5 và xuống tới G3 như Thanh Huyền. NSND Thanh Huyền có cách mixed voice cực kì thư giãn, support, thoải mái nhờ cộng hưởng theo lối head dominant (lối mixed của nhiều diva da màu như Aretha Franklin). Và bà sử dụng cả những mixed voice thượng thừa đó vào quan họ.

Kĩ thuật này tạo âm thanh vang, sáng, tỏa lồng lộng như tiếng chuông khánh nhưng không tạo cảm giác phóng mạnh ra mà nén được lại, âm lượng không đổi, không bị đẩy lên to quá, thể hiện sự kiểm soát âm lượng rất tốt.

Nhờ đó, NSND Thanh Huyền có thể giữ lên tận D5, Eb5, E5 kéo dài vang rền, với tần số rung đẹp, âm lượng vừa phải, nên dù rất cao nhưng nghe vẫn dễ chịu. Bà hát được âm đóng /i/ ở C5. Riêng ở Eb5, bà thắt chặt lại, đẩy lên đỉnh đầu, mà vẫn rền.

Không chỉ full mixed, light mixed của NSND Thanh Huyền cũng rất tốt, giúp bà phát huy được sự ngọt ngào, nữ tính trong giọng hát, để hát thật nhẹ nhàng, bay bổng như khói sương.

Nhờ tiếp thu kĩ thuật thanh nhạc phương Tây, NSND Thanh Huyền dùng head voice khá tốt. Trong một đoạn nhả chữ, bà có thể đẩy head voice vút lên F5, F#5, G5 nhanh nhẹn, linh hoạt. Ở G5, head voice của bà thay đổi nhiều sắc thái, lúc căng tràn đầy đặn, lúc lại nhỏ li ti. Trong một bài quan họ, NSND Thanh Huyền đã dùng head voice phiêu tới G5 căng tràn nhưng vẫn đầy ngọt ngào. Cách áp dụng head voice vào quan họ là một đóng góp lớn của NSND Thanh Huyền.

Đặc trưng kĩ thuật nổi bật của NSND Thanh Huyền khi hát quan họ là độ "nảy" trong giọng hát. Bà có cách ngân rung rất nảy, trên tần số nhanh. Kĩ thuật này khá khó, đòi hỏi một cột hơi vững, support âm thanh tuyệt đối và cân bằng thanh quản.

NSND Thanh Huyền thường hát nảy trên C5, C#5, D5 mixed voice nhẹ nhàng rồi luyến ngọt ngào head voice trên Eb5, Eb5(cũng rất nảy). Kể cả lúc hạ xuống E4, bà vẫn rung nảy.

Điều tạo nên nét độc đáo trong giọng hát Thanh Huyền là dù tiếp thu được kĩ thuật cộng minh, sử dụng vị trí âm thanh của phương Tây, nhưng bà vẫn hát rất đậm hồn dân tộc.

NSND Thanh Huyền thường hát khép tiếng và dùng bạch thanh, hiếm khi cộng minh dựng tiếng. Đây là sự tinh tế trong tư duy xử lí của bà Nhờ đó, bà có thể hát vang, rền mà vẫn giữ được chất giản dị, mộc mạc của dân ca quan họ.

Đây là điều mà ít ca sĩ dân ca nào ngày này giữ được. Nhiều ca sĩ dân ca danh tiếng hiện nay lạm dụng kĩ thuật Tây phương nên hát dân ca rất nhạt, trôi tuột mất cảm xúc.

Long Phạm

Thanh Huyền, Lê Dung, Bảo Yến: Bộ ba giọng nữ độc đáo, tiên phong trong nhạc Cách mạng với trường phái riêng

 Nhạc Cách mạng Việt Nam là một kho tàng đồ sộ cả về khối lượng tác phẩm lẫn chất lượng âm nhạc, đã được vô vàn giọng ca danh tiếng thể hiện. Trong đó nổi bật lên 3 giọng nữ với 3 màu sắc, phong cách hát độc đáo, riêng có.

Và cả 3 nữ nghệ sĩ này đều tiên phong cho cho nhạc Cách mạng ở phong cách, trường phái, bản ngã riêng của mình, ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhiều thế hệ đàn em.

NSND Thanh Huyền – trường phái nhạc Cách mạng dân ca Bắc Bộ

Từ khi còn bé, Thanh Huyền đã được nuôi dưỡng bởi những điệu hát văn dân tộc và sớm bộc lộ năng khiếu thiên phú, hát văn như người lớn. Hồn của những điệu hát văn đã theo suốt cuộc đời, ảnh hưởng trực tiếp tới lối hát của bà, luôn mang âm hưởng dân ca Bắc Bộ.

Ở độ tuổi thiếu niên, NSND Thanh Huyền đã nắm vững được các kĩ thuật hát của những làn điệu dân ca cổ truyền. Trong đó, có nhiều kĩ thuật khó như đổ hột, luyến láy, ngâm. Toàn bộ các kĩ thuật này đều là bà tự học và tự cảm nhận bằng khả năng cảm nhạc của mình.

NSND Thanh Huyền

Sau vài năm học tại Nhạc viện, NSND Thanh Huyền nhanh chóng tiếp thu được các kĩ thuật thanh nhạc cổ điển Tây phương như cộng minh, legato, sử dụng vị trí âm thanh, head voice…

• 

  Nghệ sĩ Út Bạch Lan: Người thầy tiên phong cải lương, tài đức chuẩn mực, khiến đàn em ngưỡng mộ

Bằng cảm nhận tinh tế và tư duy âm nhạc vượt trội của mình, NSND Thanh Huyền đã là một trong những người đầu tiên kết hợp nhuần nhuyễn giữa lối hát cổ truyền Bắc Bộ (hát khép tiếng) với lối hát Tây phương (hát mở tiếng).

Từ đó, bà áp dụng vào ca hát để tạo nên một luồng gió mới cho nhạc Cách mạng Việt Nam, thể hiện nhạc Cách mạng trong sự pha trộn nhuần nhuyễn giữa dân ca Bắc Bộ và học thuật, sáng tạo nhưng không xa rời truyền thống.

Nói cách khác, kể từ khi NSND Thanh Huyền xuất hiện, nhạc Cách mạng Việt Nam đã được thể hiện theo một trường phái riêng, vẫn đậm hồn dân tộc, mang âm hưởng dân ca sâu sắc, nhưng lại đầy tính học thuật, cao cấp và sang trọng, tiệm cận thế giới hơn cả.

Lối hát này ảnh hưởng tới hầu khắp các thế hệ ca sĩ hát dân ca sau này và tác động mạnh tới nhạc Cách mạng Việt Nam.

Khi đem lối hát dân ca Bắc Bộ vào thể hiện những ca khúc Cách mạng, thổi điệu hồn dân tộc vào nhạc Cách mạng, NSND Thanh Huyền đã đưa nhạc Cách mạng trở nên thân thương, gần gũi với quần chúng và da diết, xúc cảm hơn. Đây là một cống hiến lớn của bà.

NSND Lê Dung – trường phái nhạc Cách mạng cổ điển thính phòng

NSND Lê Dung được xem là cánh chim đầu đàn của nền nhạc cổ điển – thính phòng Việt Nam, với nhiều đóng góp to lớn.

Trước Lê Dung, nhạc cổ điển đã được du nhập vào Việt Nam nhờ người Pháp và những trí thức Tây học, nhưng chưa thực sự phát triển. Nhạc cổ điển chỉ tồn tại trong một bộ phận nhỏ giới tri thức, ít tiếp cận được công chúng bình dân. Người Việt có biết tới nhạc cổ điển nhưng không nhiều, cũng không quen với cách hát bằng head voice thuần phương Tây.

NSND Lê Dung

Lê Dung trong suốt thập niên 90 đã đi diễn ở khắp các sân khấu lớn nhỏ. Không chỉ trên sân khấu lớn, sang trọng như Nhà hát Lớn hay các dinh, tòa đại sứ, bà còn diễn ở nhiều sân khấu bình dân và lên sóng phát thanh, truyền hình, phủ khắp mọi ngõ ngách.

Đặc biệt, Lê Dung không chỉ hát nhạc cổ điển mà còn dùng lối hát cổ điển để hát những bài nhạc Cách mạng vốn đã quen thuộc với công chúng. Nhờ Lê Dung, lần đầu tiên khán giả Việt được nghe những bài nhạc Cách mạng qua một lối hát mới đầy học thuật (trình diễn trên head voice dựng tiếng) nhưng cũng dung dị, mộc mạc, không quá phô diễn.

Từ đó, Lê Dung đã phổ biến nhạc cổ điển đến khắp khán giả trong nước, ở mọi tầng lớp. Những ca khúc Cách mạng bán cổ điển như Mẹ yêu con, Người Hà Nội, Bài ca hy vọng… qua giọng hát Lê Dung đã chiếm trọn trái tim nhân dân, khiến ai cũng xao xuyến, không thể quên.

Nói như nhà văn Trần Thị Trường là: "Người Việt Nam tiếp nhận âm nhạc thế giới đã từ rất lâu. Tuy nhiên, Lê Dung xuất hiện đem một đường dẫn để người Việt tiếp nhận, cảm thụ nó một cách dễ dàng, thú vị hơn.

Lê Dung đã mở ra cho Trần Tiến, Ngọc Tân sau này, làm thế nào để mở ra một đêm hòa nhạc mà không nhàm chán, phải là công của Lê Dung".

Cách hát nhạc Cách mạng theo lối bán cổ điển của Lê Dung đã ảnh hưởng sâu sắc đến cả hệ thống thanh nhạc giảng dạy và biểu diễn ở Việt Nam. Đa số ca sĩ nhạc Cách mạng danh tiếng sau này đều đi theo lối hát này như Anh Thơ, Trọng Tấn, Đăng Dương, Việt Hoàn, Phương Nga, Đào Tố Loan, Phạm Khánh Ngọc...

Cách Lê Dung nhả chữ vô cùng nắn nót, nâng niu, chứa đựng biết bao tâm sự, nỗi niềm. Có thể nói, biệt tài nhả chữ, phát âm, nhấn nhá, xử lý giai điệu trên head voice của Lê Dung mới là cái khiến bà trở nên độc nhất vô nhị, không ai bắt chước được, chứ không chỉ đơn giản là kỹ thuật hát.

Ca sĩ Phương Nga nhận định: "Mỗi khi hát, cô Lê Dung luôn dành hết sự say đắm, tình cảm cho bài hát. Đặc biệt, từng nhả chữ trong lời bài hát đều rất rõ, rất tình cảm, chuẩn mực vô cùng.

Để làm được như cô thì khó lắm, khó vô cùng. Nghe qua thì thấy rất tự nhiên, nhưng để hát được như cô thì trời ơi, luyện mãi cũng không được. Tôi phải tập luyện cực kỳ nghiêm khắc với chính bản thân mình mới đạt yêu cầu của cô".

Danh ca Bảo Yến – trường phái nhạc Cách mạng trữ tình quê hương Nam Bộ

Trong sự nghiệp rực rỡ của mình, danh ca Bảo Yến đã hát và thành công ở rất nhiều dòng nhạc khác nhau. Nhạc Cách mạng cũng là một trong những dòng nhạc được Bảo Yến làm mới, thổi hồn theo lối hát của riêng mình và được công chúng yêu thích.

Danh ca Bảo Yến

Bằng giọng hát trầm hơi khàn độc đáo của mình, Bảo Yến đã đưa được nhạc Cách mạng từ Bắc vào Nam, tiếp cận được với khán giả số đông và khiến họ yêu thích. Đó chính là đóng góp lớn của bà với dòng nhạc này.

Nếu đa số ca sĩ hát nhạc Cách mạng thường ngân nga theo lối bán cổ điển, thính phòng hoặc dân ca, sử dụng giả thanh trên quãng cao thánh thót thì Bảo Yến lại hát tự sự, chậm rãi trên chest voice quãng trung trầm, ít luyến láy, ít vibrato, không phô diễn, đưa đẩy và hát bằng giọng Huế đặc trưng, đẩy âm lên xoang mũi, pha chút mùi mẫn không thể thiếu của Bolero, mang âm hưởng trữ tình quên hương Nam Bộ.

Bà hát tha thiết từng chữ như rút ruột rút gan, ngâm sâu những âm tiết cuối kèm theo vocal break, tạo nên dư âm khắc khoải. Nhạc Cách mạng của Bảo Yến không hùng tráng, hừng hực như thường thấy, mà đầy tâm tình, xoáy sâu vào nội tâm, như đang ru người nghe. Đây là lối hát vô cùng khác biệt ở thời điểm bấy giờ và nhờ đó, nó chiếm được cảm tình của khán giả miền Nam. Những ca khúc nhạc Cách mạng như Lời người ra đi, Ở hai đầu nỗi nhớ… đã trở thành hit một thời, gắn với tên tuổi, giọng hát Bảo Yến. Lối hát của Bảo Yến đã ảnh hưởng đến nhiều ca sĩ miền Nam sau này khi hát nhạc Cách mạng.

Long Phạm

NSND Lê Dung và những kỹ thuật thượng thừa tiên phong trong thanh nhạc cổ điển Việt Nam

 Ca sĩ Mỹ Linh từng nói: "Ở Việt Nam chỉ có hai ca sĩ xứng đáng với danh xưng Diva, là Thanh Lam và Lê Dung".

Nếu Thanh Lam tiên phong ở mảng nhạc nhẹ, với nhiều lối hát ảnh hưởng tới thế hệ ca sĩ sau này thì NSND Lê Dung lại là cánh chim đầu đàn của nền nhạc cổ điển thính phòng Việt Nam, người thầy của nhiều nghệ sĩ gạo cội.

Về mặt chuyên môn thanh nhạc, NSND Lê Dung có thể xem là một trong những giọng nữ cao đầu tiên áp dụng nhiều kỹ thuật khó của thanh nhạc cổ điển thế giới vào trình diễn tại Việt Nam.

Lê Dung có một quãng giọng khá rộng, trải dài từ F3 tới C#6, phù hợp với quãng giọng của một giọng nữ cao trữ tình cổ điển (light lirico soprano). Hơn nữa, quãng giọng này cũng chính là quãng support của Lê Dung. Với nền tảng kỹ thuật cổ điển bài bản, Lê Dung hát tới note nào là đẹp và support note đó, không có sự căng thẳng, cao thanh quản hay mắc lỗi.

NSND Lê Dung

Có thể thấy, khi biểu diễn trên sân khấu, mọi note Lê Dung hát ra đều hoàn thiện và đẹp. Bà không cố trưng trổ quãng giọng rộng hay vươn tới những note cao vút nhưng ngoài tầm kiểm soát như nhiều ca sĩ ngày này. Với cữ âm và chất giọng sáng mảnh của mình, Lê Dung hoàn toàn có thể lên tới những note cao hơn tâm D6, E6, nhưng cô chỉ dừng lại ở C#6 để đảm bảo độ đẹp và kiểm soát cho giọng hát.

• 

  NSND Thanh Huyền: Bậc thầy quan họ với tiếng hát vàng ròng, kỹ thuật điêu luyện

C#6 dù là một note khá cao, nhưng Lê Dung kiểm soát nó khá tốt và thể hiện được nhiều kỹ thuật, sắc thái. Trong bài Cô gái vót chông, bà chạy staccato trên C#6 linh hoạt nhưng tới aria Caro nome, bà lại đẩy lên cressendo âm lượng lớn full voice một cách chắc chắn.

Ở thời điểm đó, Lê Dung có lẽ là giọng nữ hiếm hoi tại Việt Nam dùng head voice (full voice) để lên tới tận C#6 (hát không mic trong khán phòng lớn). Cũng ít ai dám hát live không mic những aria Opera phương Tây như bà. Để làm được điều này, Lê Dung đã tạo cộng hưởng vùng xoang mặt. Đây là kỹ thuật mà ca sĩ Ngọc Anh cho là bài học vô giá cô giáo Lê Dung để lại cho chị.

Và dù là giọng trữ tình, nhưng nhờ rèn luyện hơi thở và đặt đúng vị trí âm thanh, cộng hưởng tốt, Lê Dung có thể tạo ra những luồng âm lượng lớn, to, vang đầy bão táp trên head voice quãng cao. Đây là kỹ năng support dựng tiếng theo chuẩn cổ điển mà Lê Dung có được sau thời gian tu nghiệp tại nước ngoài.

Trong một lần song ca cùng NSND Quang Thọ ca khúc Đường chúng ta đi, Lê Dung đã tung một cú head voice Bb5 to tới rè cả loa, át toàn bộ tiếng Quang Thọ. Hay, khi hát aria Pace pace mio dio, bà cũng tung ra một cú head voice kết fortissimo Bb5 bùng cháy dữ dội.

Pace pace mio dio là aria kinh điển nằm trong vở Opera La forza del destino của nhà soạn nhạc Verdi, dành riêng cho các giọng spinto soprano (nữ cao trữ tình kịch tính) với âm lượng lớn, đanh dày kiểu phương Tây. Lê Dung dù là giọng light lirico soprano nhưng vẫn dũng cảm hát aria này. Ở thời điểm bấy giờ, đây là sự tiên phong lớn lao trong việc đem nhạc cổ điển phương Tây vào trình diễn tại Việt Nam. Và cho đến giờ, cũng không nhiều giọng nữ cao dám hát aria này.

Nội lực trong giọng hát Lê Dung rất lớn, khiến nhạc sĩ Phú Quang phải thốt lên: "Ngay từ những ngày đầu tiên anh em chúng tôi hợp tác làm âm nhạc với nhau, tôi đã nhận xét: Vấn đề lớn nhất đối với giọng hát của em khi trình bày bất kỳ một ca khúc nào không phải chuyện thêm vào mà là bớt đi. Em giống như một người con gái đẹp đeo quá nhiều dây chuyền. Em phải bỏ bớt đi hoặc là em đeo lần lượt thì tốt hơn".

Dù vậy, Lê Dung rất ít khi phô diễn giọng hát. Trừ những aria cổ điển và ca khúc bán cổ điển đòi hỏi sự hùng tráng, dữ dội, bà thường chọn lối hát mềm mại, trữ tình để phát huy tối đa vẻ đẹp giọng hát được đào tạo theo chuẩn Bel Canto (trường phái hát đẹp của Opera Ý).

Lê Dung hát legato rất đẹp, mịn màng và trôi như một dòng suối. Các đoạn piano, pianissimo, mezza di voce được bà áp dụng vào câu hát một cách điêu luyện, thoải mái.

Khả năng điều khiển âm lượng của Lê Dung rất tốt, hát lúc to lúc nhỏ, lúc bùng cháy, lúc mềm mại, đem lại biết bao sắc thái cảm xúc trong một câu hát, diễn đạt trọn vẹn tinh thần, nội dung bài hát. Làn hơi của bà rất dài, cột hơi vững vàng, có thể chạy vibrato đều và tròn trịa đến bất tận.

Long Phạm

NSND Ngọc Giàu: Tấm gương nỗ lực học hỏi không ngừng, thầy của nhiều thế hệ nghệ sĩ

 Những năm gần đây, tên tuổi NSND Ngọc Giàu được hâm nóng trở lại khi bà tham gia loạt web drama và phim điện ảnh đình đám của Trấn Thành, thu hút nhiều khán giả trẻ.

Nhưng ngoài diễn xuất, đóng phim, NSND Ngọc Giàu còn là một nghệ sĩ cải lương kỳ tài, với giọng hát cũng như kỹ thuật điêu luyện, được nhiều thế hệ nghệ sĩ ái mộ.

Nổi danh từ sớm nhưng luôn nỗ lực học hỏi không ngừng

NSND Ngọc Giàu sinh năm 1945 trong một gia đình lao động nghèo ở Gia Định (nay là thành phố Thủ Đức). Từ nhỏ, bà đã mê ca hát và bộc lộ rõ năng khiếu bẩm sinh, nên mới 12 tuổi đã được nhận vào gánh hát Mai Lan Phương – Ngọc Chiểu.

NSND Ngọc Giàu

Trong thời gian đầu mới vào nghề, NSND Ngọc Giàu chỉ được giao vai tỳ nữ, rồi ngâm thơ hậu trường. Qua những công việc nhỏ này, bà tự tích lũy kinh nghiệm và rèn luyện giọng hát cho mình. Vì vậy mà sau này, bà nổi tiếng với chất giọng ngâm thơ ấm áp, truyền cảm hiếm có.

• 

  Cô gái tâm sự thân phận trên sóng truyền hình khiến Khả Như xúc động

Năm 13 tuổi, NSND Ngọc Giàu về đoàn Ngọc Kiều của Hoàng Kinh – Ngọc Đáng và được giao đóng những vai đào nhì. Nhờ tài năng hiếm thấy, chỉ sau hai tháng, Ngọc Giàu được nâng lên đào chính. Tiếp đó, bà được mời về làm đào chính cho đoàn Kim Chưởng danh tiếng và đi diễn khắp từ miền Trung tới miền Tây.

Thời gian về đến Sài Gòn cũng là lúc tài năng của Ngọc Giàu chín muồi. Bà được giới thiệu tới khắp các hãng băng đĩa và được nhiều ông chủ hãng đĩa săn đón, ký hợp đồng dài hạn để thu âm, ngâm thơ.

Tinh thần tự học của Ngọc Giàu là rất lớn và là tấm gương để đàn em noi theo. Bà từng tâm sự: "Làm nghề này là phải học suốt đời. Không theo thì thôi, còn đã theo thì phải theo suốt đời. Bởi vậy tôi khuyên các nghệ sĩ trẻ hãy kệ mọi thứ xung quanh, được làm nghệ sĩ đã là tốt rồi.

Tôi theo nghề này đã vài chục năm rồi, nhưng đến bây giờ, nếu Bạch Tuyết hay ai đó đưa cho tôi một câu vọng cổ, tôi vẫn phải học.

Hát được một câu vọng cổ khó lắm, trong đó có nhiều dấu huyền, dấu sắc. Các bạn phải học mới thấy hát vọng cổ khó thế nào. Nếu có học, chỉ cần cất giọng ca lên là tôi biết được ngay, chứ không phải coi những dấu đó là bình thường.

Bởi vậy, tôi khuyên các nghệ sĩ trẻ phải chịu khó học, dù chỉ là một câu vọng cổ thôi cũng phải học. Học xong rồi ra sân khấu tự tin ca, không việc gì phải sợ".

Nhờ sự nỗ lực lớn này, NSND Ngọc Giàu đã vượt qua điểm yếu về ngoại hình để trở thành nghệ sĩ cải lương danh tiếng, sánh ngang cùng những cô đào xinh đẹp thời bấy giờ. Bà được trao Giải Thanh Tâm vào đầu năm 1960 nhờ nhiều vai diễn, như vai đào chính Điêu Thuyền.

Năm 1967, bà nhận Giải Thanh Tâm Xuất Sắc. Ngọc Giàu là một trong ba nữ nghệ sĩ hiếm hoi đoạt được giải Thanh Tâm Xuất Sắc với Thanh Nga (1966) và Bạch Tuyết (1965).

Bản thân là người phải tự rèn dũa, khổ luyện rất bền bỉ mới có được thành công nên NSND Ngọc Giàu vô cùng nghiêm khắc trong vấn đề chuyên môn, nghề nghiệp. Bà từng khuyên các nghệ sĩ trẻ phải cố gắng học mọi lúc mọi nơi, học không ngừng nghỉ dù ở vị trí nào và phải giữ được đạo đức với nghề.

NSND Ngọc Giàu nói: "Tôi thương các nghệ sĩ trẻ bây giờ, tuổi nghề còn quá ít, ca vọng cổ chỉ là ca thôi, chưa hiểu được mình nói cái gì trong câu vọng cổ đó. Muốn biết mình nói cái gì trong câu ca vọng cổ đó thì phải học cho chính xác.

Tôi chỉ cần nghe các bạn ca là biết có học, không cần phải nói thêm gì nữa. Tôi đã lớn tuổi rồi và có đến 65 năm tuổi nghề. Tôi khuyên các nghệ sĩ trẻ, đã vào nghề thì phải ráng theo đến cùng, đó là danh dự, là sự đẹp đẽ của nghề. Khi các bạn vừa bước ra sân khấu, ánh đèn chiếu vào các bạn cũng là lúc hào quang chói lọi, cảm giác thích lắm.

Các bạn được son phấn, vẽ mắt tô mày, đẹp đẽ. Khán giả cũng yêu thương các bạn lắm. Vì thế, theo được nghề này thì phải ca sao cho thật hay, không hay cũng phải ráng mà học, học cho hay, để khi cất giọng lên ca là phải xuất thần".

Người thầy của nhiều thế hệ nghệ sĩ

Cho đến nay, sau hơn 60 năm gắn bó với nghệ thuật, và là nghệ sĩ, người thầy mẫu mực của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, NSND Ngọc Giàu đã có hơn 100 vai diễn trên sân khấu cải lương, khoảng 50 vở kịch, hàng chục vở hài, phim truyện nhựa, video. Bà được nhiều đàn em kính trọng vì đã góp công đào tạo ra rất nhiều thế hệ nghệ sĩ.

Trong số các học trò của NSND Ngọc Giàu, danh ca Hương Lan là người nổi tiếng và gạo cội nhất. Dù Ngọc Giàu chỉ hơn Hương Lan 11 tuổi, nhưng lại có công dạy Hương Lan từng cách hát, lấy hơi, lên giọng, xuống giọng ra sao nên được nữ danh ca gọi là người thầy duy nhất.

Nữ danh ca từng tâm sự: "Tôi không bao giờ quên được những ngày được má Ngọc Giàu dạy dỗ cho từng cách ca hát, cách múa bội, điều khiển tay chân như thế nào.

Tôi nhớ hồi đó, má Ngọc Giàu dạy tôi mắng quá trời vì tôi hơi chậm, tôi không quen diễn những tuồng có múa bội. Mỗi lần tôi múa bội là má Ngọc Giàu lại mắng.

Nhưng thực ra má Ngọc Giàu thương tôi lắm, má mắng là mắng thương, mắng để tốt lên. Trong nghề này, được một người đi trước la mắng để dạy cho tốt hơn là một niềm may mắn.

Má dạy tôi bước đi trên sân khấu, cử động tay chân, tác phong phải ra sao. Má dạy tôi cách ca từng chỗ, chỗ này phải cất giọng lên, chỗ kia phải xuống giọng.

Cho đến giờ, tôi vẫn nhớ mãi những ngày tháng được má Ngọc Giàu dạy dỗ. Tôi chỉ có duy nhất một người thầy, đó là NSND Ngọc Giàu.

Má Ngọc Giàu đã tạo ra cho tôi nhiều thứ. Khi nào còn đứng được trên sân khấu tôi cũng đều nhớ tới má Ngọc Giàu".

Long Phạm

Nghệ sĩ Út Bạch Lan: Người thầy tiên phong cải lương, tài đức chuẩn mực, khiến đàn em ngưỡng mộ

Nghệ sĩ Út Bạch Lan được xem là một tượng đài của cải lương Việt Nam với những đóng góp to lớn trong việc định hình, phổ biến nghệ thuật cải lương. Bà được mệnh danh là Sầu Nữ vì tiếng hát buồn, khiến bao khán giả phải rơi nước mắt.

Trong giới nghệ sĩ, Út Bạch Lan như một người chị, người mẹ hiền hậu luôn dẫn dắt các đàn em. Mọi người thường gọi bà bằng những tiếng thân thương như Út, chị Út, ngoại Út, má Út.

Nghệ sĩ Út Bạch Lan thời trẻ

Nghệ sĩ Út Bạch Lan là người khởi đầu cho trào lưu tân cổ giao duyên với những bài hát vang danh một thời như Mười sáu trăng tròn, Giấc ngủ cô đơn, Thương về miền Trung… Số lượng đĩa hát thu thanh của bà ngày đó được xem là nhiều nhất giới cải lương, đa dạng về thể loại, tuồng tích. Đến tận những năm tháng cuối đời, bà vẫn vào phòng thu, thu rất nhiều sáng tác về đạo, về mẹ.

• 

  MC Quyền Linh: 'Tôi phải đi soát vé cho show của nhóm Mây Trắng'

Út Bạch Lan cũng là "đệ nhất đào thương" của hàng loạt vở cải lương đình đám, mở đường cho những nhân vật kinh điển trong cải lương như Hương trong Nửa đời hương phấn, bà giáo Lan trong Tuyệt tình ca, chị Hằng trong Con gái chị Hằng, bà Thảo trong Tấm lòng của biển… Các đàn em sau này đều chịu ảnh hưởng từ bà khi diễn các vai kinh điển đó.

Giai đoạn video cải lương bắt đầu xuất hiện trong thập niên 90, Út Bạch Lan góp mặt trong rất nhiều video, diễn cùng các thế hệ nghệ sĩ đàn em, đàn cháu.

Về chuyên môn, nghệ sĩ Út Bạch Lan là người đầu tiên tạo ra trường phái đưa tiếng nức nở vào lòng câu vọng cổ. Khi ca, bà bất chấp nhịp trường canh. Dù dàn đờn ngồi bao xa, dù nhịp đàn có rớt, bà vẫn mặc tình thao túng. Bà vừa dứt câu hát là tiếng nhịp song lang gõ một cái cóp theo sau. Bà hát rất đúng nhịp mà hơi vẫn dàn trải đều đặn, tròn vành, rõ chữ.

Nghệ sĩ Út Bạch Lan được xếp vào hàng "vọng cổ ngũ bá" cùng với NSND Út Trà Ôn, nghệ sĩ Kim Anh, nghệ sĩ ưu tú Thanh Hương, nghệ sĩ Hữu Phước. Bà sở hữu giọng ca vàng "san sẻ", "chiêm nghiệm", "đời" và "rất đời", là nghệ sĩ hiếm hoi đến lúc cuối đời tiếng hát vẫn mềm mại và trong trẻo. Bà cũng kết hợp hầu hết với tất cả các nam danh ca nổi tiếng thời điểm đó.

Với các đàn em, nghệ sĩ Út Bạch Lan luôn được thần tượng, ngưỡng mộ vì tài và đức ở bà đều chuẩn mực. Nghệ sĩ ưu tú Thanh Nga nổi danh là vậy nhưng vẫn xem Út Bạch Lan là thần tượng, người thầy của đời mình. NSND Ngọc Giàu lại coi Út Bạch Lan là một "đại ca" trong nghề.

NSƯT Diệu Hiền, NSND Bạch Tuyết thì học hỏi Út Bạch Lan từ cách sắp nhị tới nhả chữ. NSND Lệ Thủy, NSƯT Mỹ Châu, nghệ sĩ Thanh Nguyệt bày tỏ thích những nốt luyến, những kỹ thuật ca, âm hưởng từ giọng Út Bạch Lan. Các danh ca như Thanh Thúy, Hoàng Oanh, Thanh Tuyền, Giao Linh đều thần tượng Út Bạch Lan về cuộc đời, về sự nghiệp, về đạo đức.

Về già, nghệ sĩ Út Bạch Làn sống khép mình, chỉ hỗ trợ đàn em, đàn cháu. Bà chấp nhận đóng lại những tuồng mình đã hát ngày xưa ở vai trò đào mụ. Nhiều người hỏi bà có buồn không khi không còn đóng đào chính nữa, bà khẳng định không buồn mà còn lấy đó làm hạnh phúc.

Út Bạch Lan cho rằng, bà không thể trẻ mãi, ở tuổi cao mà đóng những vai đào chính thì không khác nào cưa sừng làm nghé. Bà yêu khán giả của mình, tôn trọng cái nhìn duy mỹ của khán giả, đem lại cái biết thiện mỹ cho khán giả. Dù vai trò nào, góc độ nào, Út Bạch Lan vẫn làm trọn vẹn vai diễn của mình và để lại một dấu ấn sâu đậm.

Vào những năm tháng cuối đời, nghệ sĩ Út Bạch Lan gác hào quang sân khấu, tìm đến những việc làm thiện nguyện. Đối với bà đâu cũng là thánh đường sân khấu. Dẫu một người, hai người, bà vẫn hát. Dẫu nhỏ tuổi, bà vẫn dạ thưa, kính trọng. Những cống hiến của bà cho nghệ thuật, cho sân khấu là quý giá. 

LONG PHẠM KÝ SỰ (P6): Phú Quang nhận xét về Đàm Vĩnh Hưng

Năm 2017, mình có may mắn được ngồi trò chuyện với chú Phú Quang ở một phòng trà nhỏ trên phố Hàng Buồm và chú có chia sẻ với mình về Đàm Vĩnh Hưng như sau:

"Thị trường hay không là do mình. Ngày xưa, thầy chú từng nói rằng: "không có dàn nhạc tồi, ca sĩ tồi, chỉ có chỉ huy tồi". Mình phải biết ca sĩ mình chọn là ai và đã chọn thì phải thành công.

Có hai ca sĩ miền Nam hát Bolero chú đánh giá cao là Đàm Vĩnh Hưng và Ngọc Sơn. Người ta cứ hay hỏi chú, "hai thằng này hát nhạc sến, sao hát nhạc của anh được?". Nhưng họ không hiểu rằng, hai ca sĩ này có khả năng rất đặc biệt.

Đàm Vĩnh Hưng có thể cảm nhận được nhạc của chú và thể hiện một cách chân thành, sâu sắc. Chú cũng quý nó ở sự chân thành.

Người ta thường nói Đàm Vĩnh Hưng thị trường này nọ, nhưng thực ra, nó thích thị trường cũng được mà muốn hát tử tế cũng hoàn toàn được. Rồi tới đêm nhạc tới đây, mọi người sẽ thấy Đàm Vĩnh Hưng hát hay thế nào, cứ hát bài nào là đóng đinh bài đó.

Chú kể cháu nghe câu chuyện này. Có một cặp vợ chồng dạy ở đại học Bách Khoa ngày trước đi xem show của chú nhưng hết mất vé, đành mua vé chợ đen với giá 12 triệu một đôi. Họ phải bán xe máy đi để mua vé vào xem.

Họ có nói với chú, "nhạc của anh thì bọn em rất thích, nhưng sao anh lại cho Đàm Vĩnh Hưng hát?". Chú chỉ bảo họ cứ vào xem Đàm Vĩnh Hưng đi là biết.

Sau khi xem xong, họ ra hỏi chú ngay: "Anh ơi, Đàm Vĩnh Hưng có hát nữa không? Anh có thể bảo Đàm Vĩnh Hưng hát tiếp được không?". Chú nói thế chắc mọi người đã đủ hiểu về Đàm Vĩnh Hưng rồi đó!".

Mình tự hỏi, đến một nhạc sĩ gạo cội, đáng kính với chuyên môn, tài năng và cống hiến to lớn còn có sự nhận định khách quan và bao dung như vậy, thì hà cớ gì nhiều người lại khắt khe thế nhỉ? Họ có thể nhận xét, đánh giá và bày tỏ quan điểm, nhưng làm ơn đừng ra vẻ thái độ trịch thượng như thế chứ?

Tất nhiên, Đàm Vĩnh Hưng hay Trấn Thành thì cũng đầy cái khó ưa, lố bịch và mình cũng chẳng phải tệp khán giả của họ, chẳng mấy khi nghe họ hát hay diễn.

Nhưng thực sự phản cảm mấy người khán giả cho mình quyền lên án, dạy dỗ nghệ sĩ núp dưới cái bóng yêu nghệ thuật chân chính.

Giống như hồi trước, có một cô luật sư đáng kính hay nghe Opera, nghe nhạc cổ điển chê mình "bạn này chuyên dùng thanh nhạc đi viết bài về Lệ Quyên, Hồ Ngọc Hà, Hà Anh Tuấn..." :))) Thái độ rất phân biệt đẳng cấp.

Chắc mình cũng phải học theo cô ấy, đi bô bô: "Tao toàn nghe Maria Callas, Joan Sutherland, rồi nghe Whitney Houston, Nina Simone nên tao chê cả cái nền nhạc VN này cũng được" thì cô mới vừa lòng.

Hôm nay bà nhà báo Lan Anh có nói 1 câu thế này: "Thế tự Đàm Vĩnh Hưng đi đến ngày nay mà k phải do ai đó đưa lên à bạn? hay mọi ng vô can hết mình Đàm vs Thành tự diễn cho chính mình xem :))))".

Công chúng luôn là thẩm phán công tâm nhất. Mình luôn giữ một quan điểm rằng khi một nghệ sĩ nào đó nổi tiếng mà mình không thích, không hiểu vì sao họ nổi tiếng thì mình sẽ đi tìm hiểu, phân tích xem vì sao họ lại nổi tiếng, lại được công chúng yêu thích, chứ không phải lấy quan điểm của bản thân ra để miệt thị, chê bai người ta với thái độ trịch thượng.

Long Phạm